شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « کمبود نفت در نتیجه جنگ ایران فرصتی منحصر به فرد برای فیلیپین، به عنوان ریاست آ.سه.آن است تا با چین در خصوص قانون دریای جنوبی چین پیشرفت حاصل کند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحرک تازه برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس برای حضور فعالتر در ترتیبات امنیتی ناتو را نباید بهعنوان یک چرخش ناگهانی یا تغییر بنیادین در سیاست خارجی این کشورها تفسیر کرد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تنگه هرمز از یک گذرگاه انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک بدل شده و اذعان ناخواسته غرب به توانایی ایران در ایجاد اختلال در آن، بازدارندگی تهران را تثبیت کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: رونمایی از برنامه چشمانداز ۲۰۵۰ عراق توسط محمد شیاع السودانی، نخستوزیر این کشور، نقطه عطفی در مسیر توسعه اقتصادی و کاهش وابستگی این کشور به درآمدهای نفتی ارزیابی میشود. این برنامه با هدف ایجاد اقتصاد متنوع، توسعه زیرساختها و قرار دادن عراق در کانون کریدورهای تجاری آسیا و اروپا طراحی شده و در صورت تحقق، میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهد. السودانی در این طرح، بر عبور ۲۰ درصد از تجارت آسیا به اروپا از مسیر عراق تأکید کرده که در صورت موفقیت، این کشور را به بازیگری محوری در تجارت جهانی بدل خواهد کرد. از سوی دیگر، بحرانهای زیستمحیطی، چالشهای امنیتی و ضرورت اصلاح ساختارهای حکمرانی در عراق، این برنامه را به موضوعی چندبعدی و پیچیده تبدیل کرده است. برای ایران، اجرای چشمانداز ۲۰۵۰ نه تنها فرصتهای اقتصادی در حوزه انرژی و ترانزیت ایجاد میکند، بلکه امکان تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی را نیز فراهم میسازد. با این حال، موفقیت این برنامه منوط به رفع موانع داخلی و مدیریت هوشمندانه روابط خارجی بغداد است؛ موضوعی که میتواند آینده تعاملات ایران و عراق و جایگاه منطقهای هر دو کشور را در دهههای پیشرو بهبود بخشد.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل عراق درباره سفر اخیر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به تهران گفت: «سفر مصطفی الکاظمی به ایران، اولین سفر پس از آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی است. انجام این سفر به لحاظ سیاسی آن هم حدود یک ماه قبل از برگزاری انتخابات عراق میتواند برای شخص الکاظمی که در ماههای اخیر رایزنیهای متعددی در عرصه منطقهای انجام داده است، حائز اهمیت باشد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: درباره آینده روابط چین و روسیه گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. برخی آن را «شبه اتحاد» و برخی نیز آن را «ازدواج مصلحتی» قلمداد میکنند.
محمد قهرمانیپور- دکتری روابط بینالملل
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: طی هفتماهه نخست سال 2021، میزان صادرات چین، رشد 24.5 درصدی و میزان واردات این کشور، رشد 24.4 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که تجارت شرکتهای خارجی مستقر در چین نیز بهاندازه 16.7 درصد، رشد داشته است؛ اما این پرسش مطرح میشود که با وجود بدبینی بسیاری از اقتصاددانان درباره خروج از بحران اقتصادی کرونا، چگونه چنین رشدی حاصل شده است؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از جنگ جهانی دوم غلبه نظام مالی جهانی دلار محور، نقشی تعیینكننده در برتری اقتصادی آمریکا در نظام بینالملل ایفا کرده است. در عین حال، این ابزار اقتصادی در پیشبرد دستور کارهای سیاسی و ژئوپلیتیکی واشنگتن نیز بسیار مؤثر واقع شده است، اما این روند با ظهور قطبهای جدید قدرت در نظام بینالملل که خود را در معرض این ابزار میبینند و همچنین با افزایش یکجانبهگرایی آمریکا، به ویژه در قالب اعمال تحریم اقتصادی، با موج گستردهای از نارضایتیها مواجه شده است.
محمد جواد قهرمانی- دکتری روابط بینالملل دانشگاه تهران
شورای راهبردی آنلاین – رصد: پارلمان اروپا قطعنامه دیگری را علیه روسیه تصویب کرده است. این قطعنامه بازتابی از ادعاهای سیاسی کلیدی علیه مسکو است که اخیراً در دستور کار رسمی اتحادیه قرار گرفته است. این ادعاها شامل تشدید وضعیت در اوکراین، پرونده ناوالنی، رسوایی دیپلماتیک میان روسیه و جمهوری چک در خصوص انفجار زاغه مهمات نظامی در سال ۲۰۱۴ میشود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، به تازگی اعلام کرده است که روسیه برای حذف و کنار گذاشتهشدن از سوئیفت آماده میشود. این سخن وی واکنشی در قبال صدور قطعنامه پارلمان اروپا برای قطع ارتباط روسیه از سوئیفت در صورت ادامه تجاوز روسیه به اوکراین بوده است. اکنون سوال این است که این اقدام روسیه چقدر شدنی است؟ چه آثاری برای سوئیفت و تجارت بینالمللی دارد؟ ریشههای این تصمیم چیست و چقدر ممکن است کشورهای درگیر با سوئیفت سراغ گزینه تحریم و ترک سوئیفت بروند؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: هماكنون، تمام كشورهاي جهان اقتصاد بازدارند و اقتصادی محصور در داخل مرزهای يك كشور وجود ندارد. بر اين اساس، تجارت خارجي يك بخش مهمي از اقتصاد تلقي ميشود. تاکنون راهكارهاي مختلفي براي تسهيل در تجارت خارجي، كاهش هزينه مبادله و جلوگيري از تهديد و تحريم تجاری اقتصادی دیگران اتخاذ شده است؛ تشكيل منطقه بهينه پولي، شكلگيري پول واحد منطقهاي، پيمان پولي و ارزي دوجانبه و چندجانبه و تجارت تهاتري از اين قبيل است.
محسن شرافتی نیا – پژوهشگر دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)
شورای راهبردی آنلاین: واکنش اروپا و چین به پیروزی بایدن، پوتین منتظر اعلام نتایج رسمی انتخابات آمریکا، سکوت کره شمالی در مقابل پیروزی بایدن، دیدار نماینده آمریکا در امور ایران با نتانیاهو، تاکید بر ادامه سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، ادامه درگیری ها در قره باغ و ورود ارتش آذربایجان به شهر شوشا، پیشنهاد تازه اردوغان به پوتین برای حل مناقشه قره باغ، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در جزیره راهبردی یمن، تکاپوی جدید کویت برای حل اختلافات شورای همکاری خلیج فارس، برگزاری رزمایش مشترک راهبردی پاکستان و روسیه، تثبیت و بهبود کیفیت تجارت خارجی چین و پیشتازی حزب آنگ سان سوچی در انتخابات از مهمترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: یکی از مشکلات توسعه سیاستهای کنترل صادرات، انتظارات بیشازحد از این سیاستهاست. این سیاستها ابزارهای محدودی هستند که دستیابی دولت آمریکا به برخی اهداف مهم را امکانپذیر میسازند؛ اما آنها بهتنهایی نمیتوانند همه مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل کرده یا رقبای این کشور را مغلوب سازند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « کمبود نفت در نتیجه جنگ ایران فرصتی منحصر به فرد برای فیلیپین، به عنوان ریاست آ.سه.آن است تا با چین در خصوص قانون دریای جنوبی چین پیشرفت حاصل کند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحرک تازه برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس برای حضور فعالتر در ترتیبات امنیتی ناتو را نباید بهعنوان یک چرخش ناگهانی یا تغییر بنیادین در سیاست خارجی این کشورها تفسیر کرد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تنگه هرمز از یک گذرگاه انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک بدل شده و اذعان ناخواسته غرب به توانایی ایران در ایجاد اختلال در آن، بازدارندگی تهران را تثبیت کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: رونمایی از برنامه چشمانداز ۲۰۵۰ عراق توسط محمد شیاع السودانی، نخستوزیر این کشور، نقطه عطفی در مسیر توسعه اقتصادی و کاهش وابستگی این کشور به درآمدهای نفتی ارزیابی میشود. این برنامه با هدف ایجاد اقتصاد متنوع، توسعه زیرساختها و قرار دادن عراق در کانون کریدورهای تجاری آسیا و اروپا طراحی شده و در صورت تحقق، میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهد. السودانی در این طرح، بر عبور ۲۰ درصد از تجارت آسیا به اروپا از مسیر عراق تأکید کرده که در صورت موفقیت، این کشور را به بازیگری محوری در تجارت جهانی بدل خواهد کرد. از سوی دیگر، بحرانهای زیستمحیطی، چالشهای امنیتی و ضرورت اصلاح ساختارهای حکمرانی در عراق، این برنامه را به موضوعی چندبعدی و پیچیده تبدیل کرده است. برای ایران، اجرای چشمانداز ۲۰۵۰ نه تنها فرصتهای اقتصادی در حوزه انرژی و ترانزیت ایجاد میکند، بلکه امکان تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی را نیز فراهم میسازد. با این حال، موفقیت این برنامه منوط به رفع موانع داخلی و مدیریت هوشمندانه روابط خارجی بغداد است؛ موضوعی که میتواند آینده تعاملات ایران و عراق و جایگاه منطقهای هر دو کشور را در دهههای پیشرو بهبود بخشد.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل عراق درباره سفر اخیر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به تهران گفت: «سفر مصطفی الکاظمی به ایران، اولین سفر پس از آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی است. انجام این سفر به لحاظ سیاسی آن هم حدود یک ماه قبل از برگزاری انتخابات عراق میتواند برای شخص الکاظمی که در ماههای اخیر رایزنیهای متعددی در عرصه منطقهای انجام داده است، حائز اهمیت باشد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: درباره آینده روابط چین و روسیه گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. برخی آن را «شبه اتحاد» و برخی نیز آن را «ازدواج مصلحتی» قلمداد میکنند.
محمد قهرمانیپور- دکتری روابط بینالملل
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: طی هفتماهه نخست سال 2021، میزان صادرات چین، رشد 24.5 درصدی و میزان واردات این کشور، رشد 24.4 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که تجارت شرکتهای خارجی مستقر در چین نیز بهاندازه 16.7 درصد، رشد داشته است؛ اما این پرسش مطرح میشود که با وجود بدبینی بسیاری از اقتصاددانان درباره خروج از بحران اقتصادی کرونا، چگونه چنین رشدی حاصل شده است؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از جنگ جهانی دوم غلبه نظام مالی جهانی دلار محور، نقشی تعیینكننده در برتری اقتصادی آمریکا در نظام بینالملل ایفا کرده است. در عین حال، این ابزار اقتصادی در پیشبرد دستور کارهای سیاسی و ژئوپلیتیکی واشنگتن نیز بسیار مؤثر واقع شده است، اما این روند با ظهور قطبهای جدید قدرت در نظام بینالملل که خود را در معرض این ابزار میبینند و همچنین با افزایش یکجانبهگرایی آمریکا، به ویژه در قالب اعمال تحریم اقتصادی، با موج گستردهای از نارضایتیها مواجه شده است.
محمد جواد قهرمانی- دکتری روابط بینالملل دانشگاه تهران
شورای راهبردی آنلاین – رصد: پارلمان اروپا قطعنامه دیگری را علیه روسیه تصویب کرده است. این قطعنامه بازتابی از ادعاهای سیاسی کلیدی علیه مسکو است که اخیراً در دستور کار رسمی اتحادیه قرار گرفته است. این ادعاها شامل تشدید وضعیت در اوکراین، پرونده ناوالنی، رسوایی دیپلماتیک میان روسیه و جمهوری چک در خصوص انفجار زاغه مهمات نظامی در سال ۲۰۱۴ میشود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، به تازگی اعلام کرده است که روسیه برای حذف و کنار گذاشتهشدن از سوئیفت آماده میشود. این سخن وی واکنشی در قبال صدور قطعنامه پارلمان اروپا برای قطع ارتباط روسیه از سوئیفت در صورت ادامه تجاوز روسیه به اوکراین بوده است. اکنون سوال این است که این اقدام روسیه چقدر شدنی است؟ چه آثاری برای سوئیفت و تجارت بینالمللی دارد؟ ریشههای این تصمیم چیست و چقدر ممکن است کشورهای درگیر با سوئیفت سراغ گزینه تحریم و ترک سوئیفت بروند؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: هماكنون، تمام كشورهاي جهان اقتصاد بازدارند و اقتصادی محصور در داخل مرزهای يك كشور وجود ندارد. بر اين اساس، تجارت خارجي يك بخش مهمي از اقتصاد تلقي ميشود. تاکنون راهكارهاي مختلفي براي تسهيل در تجارت خارجي، كاهش هزينه مبادله و جلوگيري از تهديد و تحريم تجاری اقتصادی دیگران اتخاذ شده است؛ تشكيل منطقه بهينه پولي، شكلگيري پول واحد منطقهاي، پيمان پولي و ارزي دوجانبه و چندجانبه و تجارت تهاتري از اين قبيل است.
محسن شرافتی نیا – پژوهشگر دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)
شورای راهبردی آنلاین: واکنش اروپا و چین به پیروزی بایدن، پوتین منتظر اعلام نتایج رسمی انتخابات آمریکا، سکوت کره شمالی در مقابل پیروزی بایدن، دیدار نماینده آمریکا در امور ایران با نتانیاهو، تاکید بر ادامه سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، ادامه درگیری ها در قره باغ و ورود ارتش آذربایجان به شهر شوشا، پیشنهاد تازه اردوغان به پوتین برای حل مناقشه قره باغ، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در جزیره راهبردی یمن، تکاپوی جدید کویت برای حل اختلافات شورای همکاری خلیج فارس، برگزاری رزمایش مشترک راهبردی پاکستان و روسیه، تثبیت و بهبود کیفیت تجارت خارجی چین و پیشتازی حزب آنگ سان سوچی در انتخابات از مهمترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: یکی از مشکلات توسعه سیاستهای کنترل صادرات، انتظارات بیشازحد از این سیاستهاست. این سیاستها ابزارهای محدودی هستند که دستیابی دولت آمریکا به برخی اهداف مهم را امکانپذیر میسازند؛ اما آنها بهتنهایی نمیتوانند همه مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل کرده یا رقبای این کشور را مغلوب سازند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: رونمایی از برنامه چشمانداز ۲۰۵۰ عراق توسط محمد شیاع السودانی، نخستوزیر این کشور، نقطه عطفی در مسیر توسعه اقتصادی و کاهش وابستگی این کشور به درآمدهای نفتی ارزیابی میشود. این برنامه با هدف ایجاد اقتصاد متنوع، توسعه زیرساختها و قرار دادن عراق در کانون کریدورهای تجاری آسیا و اروپا طراحی شده و در صورت تحقق، میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهد. السودانی در این طرح، بر عبور ۲۰ درصد از تجارت آسیا به اروپا از مسیر عراق تأکید کرده که در صورت موفقیت، این کشور را به بازیگری محوری در تجارت جهانی بدل خواهد کرد. از سوی دیگر، بحرانهای زیستمحیطی، چالشهای امنیتی و ضرورت اصلاح ساختارهای حکمرانی در عراق، این برنامه را به موضوعی چندبعدی و پیچیده تبدیل کرده است. برای ایران، اجرای چشمانداز ۲۰۵۰ نه تنها فرصتهای اقتصادی در حوزه انرژی و ترانزیت ایجاد میکند، بلکه امکان تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی را نیز فراهم میسازد. با این حال، موفقیت این برنامه منوط به رفع موانع داخلی و مدیریت هوشمندانه روابط خارجی بغداد است؛ موضوعی که میتواند آینده تعاملات ایران و عراق و جایگاه منطقهای هر دو کشور را در دهههای پیشرو بهبود بخشد.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل عراق درباره سفر اخیر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به تهران گفت: «سفر مصطفی الکاظمی به ایران، اولین سفر پس از آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی است. انجام این سفر به لحاظ سیاسی آن هم حدود یک ماه قبل از برگزاری انتخابات عراق میتواند برای شخص الکاظمی که در ماههای اخیر رایزنیهای متعددی در عرصه منطقهای انجام داده است، حائز اهمیت باشد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: درباره آینده روابط چین و روسیه گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. برخی آن را «شبه اتحاد» و برخی نیز آن را «ازدواج مصلحتی» قلمداد میکنند.
محمد قهرمانیپور- دکتری روابط بینالملل
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: طی هفتماهه نخست سال 2021، میزان صادرات چین، رشد 24.5 درصدی و میزان واردات این کشور، رشد 24.4 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که تجارت شرکتهای خارجی مستقر در چین نیز بهاندازه 16.7 درصد، رشد داشته است؛ اما این پرسش مطرح میشود که با وجود بدبینی بسیاری از اقتصاددانان درباره خروج از بحران اقتصادی کرونا، چگونه چنین رشدی حاصل شده است؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از جنگ جهانی دوم غلبه نظام مالی جهانی دلار محور، نقشی تعیینكننده در برتری اقتصادی آمریکا در نظام بینالملل ایفا کرده است. در عین حال، این ابزار اقتصادی در پیشبرد دستور کارهای سیاسی و ژئوپلیتیکی واشنگتن نیز بسیار مؤثر واقع شده است، اما این روند با ظهور قطبهای جدید قدرت در نظام بینالملل که خود را در معرض این ابزار میبینند و همچنین با افزایش یکجانبهگرایی آمریکا، به ویژه در قالب اعمال تحریم اقتصادی، با موج گستردهای از نارضایتیها مواجه شده است.
محمد جواد قهرمانی- دکتری روابط بینالملل دانشگاه تهران
شورای راهبردی آنلاین – رصد: پارلمان اروپا قطعنامه دیگری را علیه روسیه تصویب کرده است. این قطعنامه بازتابی از ادعاهای سیاسی کلیدی علیه مسکو است که اخیراً در دستور کار رسمی اتحادیه قرار گرفته است. این ادعاها شامل تشدید وضعیت در اوکراین، پرونده ناوالنی، رسوایی دیپلماتیک میان روسیه و جمهوری چک در خصوص انفجار زاغه مهمات نظامی در سال ۲۰۱۴ میشود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، به تازگی اعلام کرده است که روسیه برای حذف و کنار گذاشتهشدن از سوئیفت آماده میشود. این سخن وی واکنشی در قبال صدور قطعنامه پارلمان اروپا برای قطع ارتباط روسیه از سوئیفت در صورت ادامه تجاوز روسیه به اوکراین بوده است. اکنون سوال این است که این اقدام روسیه چقدر شدنی است؟ چه آثاری برای سوئیفت و تجارت بینالمللی دارد؟ ریشههای این تصمیم چیست و چقدر ممکن است کشورهای درگیر با سوئیفت سراغ گزینه تحریم و ترک سوئیفت بروند؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: هماكنون، تمام كشورهاي جهان اقتصاد بازدارند و اقتصادی محصور در داخل مرزهای يك كشور وجود ندارد. بر اين اساس، تجارت خارجي يك بخش مهمي از اقتصاد تلقي ميشود. تاکنون راهكارهاي مختلفي براي تسهيل در تجارت خارجي، كاهش هزينه مبادله و جلوگيري از تهديد و تحريم تجاری اقتصادی دیگران اتخاذ شده است؛ تشكيل منطقه بهينه پولي، شكلگيري پول واحد منطقهاي، پيمان پولي و ارزي دوجانبه و چندجانبه و تجارت تهاتري از اين قبيل است.
محسن شرافتی نیا – پژوهشگر دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)
شورای راهبردی آنلاین: واکنش اروپا و چین به پیروزی بایدن، پوتین منتظر اعلام نتایج رسمی انتخابات آمریکا، سکوت کره شمالی در مقابل پیروزی بایدن، دیدار نماینده آمریکا در امور ایران با نتانیاهو، تاکید بر ادامه سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، ادامه درگیری ها در قره باغ و ورود ارتش آذربایجان به شهر شوشا، پیشنهاد تازه اردوغان به پوتین برای حل مناقشه قره باغ، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در جزیره راهبردی یمن، تکاپوی جدید کویت برای حل اختلافات شورای همکاری خلیج فارس، برگزاری رزمایش مشترک راهبردی پاکستان و روسیه، تثبیت و بهبود کیفیت تجارت خارجی چین و پیشتازی حزب آنگ سان سوچی در انتخابات از مهمترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: یکی از مشکلات توسعه سیاستهای کنترل صادرات، انتظارات بیشازحد از این سیاستهاست. این سیاستها ابزارهای محدودی هستند که دستیابی دولت آمریکا به برخی اهداف مهم را امکانپذیر میسازند؛ اما آنها بهتنهایی نمیتوانند همه مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل کرده یا رقبای این کشور را مغلوب سازند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « کمبود نفت در نتیجه جنگ ایران فرصتی منحصر به فرد برای فیلیپین، به عنوان ریاست آ.سه.آن است تا با چین در خصوص قانون دریای جنوبی چین پیشرفت حاصل کند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحرک تازه برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس برای حضور فعالتر در ترتیبات امنیتی ناتو را نباید بهعنوان یک چرخش ناگهانی یا تغییر بنیادین در سیاست خارجی این کشورها تفسیر کرد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تنگه هرمز از یک گذرگاه انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک بدل شده و اذعان ناخواسته غرب به توانایی ایران در ایجاد اختلال در آن، بازدارندگی تهران را تثبیت کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: رونمایی از برنامه چشمانداز ۲۰۵۰ عراق توسط محمد شیاع السودانی، نخستوزیر این کشور، نقطه عطفی در مسیر توسعه اقتصادی و کاهش وابستگی این کشور به درآمدهای نفتی ارزیابی میشود. این برنامه با هدف ایجاد اقتصاد متنوع، توسعه زیرساختها و قرار دادن عراق در کانون کریدورهای تجاری آسیا و اروپا طراحی شده و در صورت تحقق، میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهد. السودانی در این طرح، بر عبور ۲۰ درصد از تجارت آسیا به اروپا از مسیر عراق تأکید کرده که در صورت موفقیت، این کشور را به بازیگری محوری در تجارت جهانی بدل خواهد کرد. از سوی دیگر، بحرانهای زیستمحیطی، چالشهای امنیتی و ضرورت اصلاح ساختارهای حکمرانی در عراق، این برنامه را به موضوعی چندبعدی و پیچیده تبدیل کرده است. برای ایران، اجرای چشمانداز ۲۰۵۰ نه تنها فرصتهای اقتصادی در حوزه انرژی و ترانزیت ایجاد میکند، بلکه امکان تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی را نیز فراهم میسازد. با این حال، موفقیت این برنامه منوط به رفع موانع داخلی و مدیریت هوشمندانه روابط خارجی بغداد است؛ موضوعی که میتواند آینده تعاملات ایران و عراق و جایگاه منطقهای هر دو کشور را در دهههای پیشرو بهبود بخشد.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل عراق درباره سفر اخیر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به تهران گفت: «سفر مصطفی الکاظمی به ایران، اولین سفر پس از آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی است. انجام این سفر به لحاظ سیاسی آن هم حدود یک ماه قبل از برگزاری انتخابات عراق میتواند برای شخص الکاظمی که در ماههای اخیر رایزنیهای متعددی در عرصه منطقهای انجام داده است، حائز اهمیت باشد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: درباره آینده روابط چین و روسیه گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. برخی آن را «شبه اتحاد» و برخی نیز آن را «ازدواج مصلحتی» قلمداد میکنند.
محمد قهرمانیپور- دکتری روابط بینالملل
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: طی هفتماهه نخست سال 2021، میزان صادرات چین، رشد 24.5 درصدی و میزان واردات این کشور، رشد 24.4 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که تجارت شرکتهای خارجی مستقر در چین نیز بهاندازه 16.7 درصد، رشد داشته است؛ اما این پرسش مطرح میشود که با وجود بدبینی بسیاری از اقتصاددانان درباره خروج از بحران اقتصادی کرونا، چگونه چنین رشدی حاصل شده است؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از جنگ جهانی دوم غلبه نظام مالی جهانی دلار محور، نقشی تعیینكننده در برتری اقتصادی آمریکا در نظام بینالملل ایفا کرده است. در عین حال، این ابزار اقتصادی در پیشبرد دستور کارهای سیاسی و ژئوپلیتیکی واشنگتن نیز بسیار مؤثر واقع شده است، اما این روند با ظهور قطبهای جدید قدرت در نظام بینالملل که خود را در معرض این ابزار میبینند و همچنین با افزایش یکجانبهگرایی آمریکا، به ویژه در قالب اعمال تحریم اقتصادی، با موج گستردهای از نارضایتیها مواجه شده است.
محمد جواد قهرمانی- دکتری روابط بینالملل دانشگاه تهران
شورای راهبردی آنلاین – رصد: پارلمان اروپا قطعنامه دیگری را علیه روسیه تصویب کرده است. این قطعنامه بازتابی از ادعاهای سیاسی کلیدی علیه مسکو است که اخیراً در دستور کار رسمی اتحادیه قرار گرفته است. این ادعاها شامل تشدید وضعیت در اوکراین، پرونده ناوالنی، رسوایی دیپلماتیک میان روسیه و جمهوری چک در خصوص انفجار زاغه مهمات نظامی در سال ۲۰۱۴ میشود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، به تازگی اعلام کرده است که روسیه برای حذف و کنار گذاشتهشدن از سوئیفت آماده میشود. این سخن وی واکنشی در قبال صدور قطعنامه پارلمان اروپا برای قطع ارتباط روسیه از سوئیفت در صورت ادامه تجاوز روسیه به اوکراین بوده است. اکنون سوال این است که این اقدام روسیه چقدر شدنی است؟ چه آثاری برای سوئیفت و تجارت بینالمللی دارد؟ ریشههای این تصمیم چیست و چقدر ممکن است کشورهای درگیر با سوئیفت سراغ گزینه تحریم و ترک سوئیفت بروند؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: هماكنون، تمام كشورهاي جهان اقتصاد بازدارند و اقتصادی محصور در داخل مرزهای يك كشور وجود ندارد. بر اين اساس، تجارت خارجي يك بخش مهمي از اقتصاد تلقي ميشود. تاکنون راهكارهاي مختلفي براي تسهيل در تجارت خارجي، كاهش هزينه مبادله و جلوگيري از تهديد و تحريم تجاری اقتصادی دیگران اتخاذ شده است؛ تشكيل منطقه بهينه پولي، شكلگيري پول واحد منطقهاي، پيمان پولي و ارزي دوجانبه و چندجانبه و تجارت تهاتري از اين قبيل است.
محسن شرافتی نیا – پژوهشگر دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)
شورای راهبردی آنلاین: واکنش اروپا و چین به پیروزی بایدن، پوتین منتظر اعلام نتایج رسمی انتخابات آمریکا، سکوت کره شمالی در مقابل پیروزی بایدن، دیدار نماینده آمریکا در امور ایران با نتانیاهو، تاکید بر ادامه سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، ادامه درگیری ها در قره باغ و ورود ارتش آذربایجان به شهر شوشا، پیشنهاد تازه اردوغان به پوتین برای حل مناقشه قره باغ، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در جزیره راهبردی یمن، تکاپوی جدید کویت برای حل اختلافات شورای همکاری خلیج فارس، برگزاری رزمایش مشترک راهبردی پاکستان و روسیه، تثبیت و بهبود کیفیت تجارت خارجی چین و پیشتازی حزب آنگ سان سوچی در انتخابات از مهمترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: یکی از مشکلات توسعه سیاستهای کنترل صادرات، انتظارات بیشازحد از این سیاستهاست. این سیاستها ابزارهای محدودی هستند که دستیابی دولت آمریکا به برخی اهداف مهم را امکانپذیر میسازند؛ اما آنها بهتنهایی نمیتوانند همه مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل کرده یا رقبای این کشور را مغلوب سازند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « کمبود نفت در نتیجه جنگ ایران فرصتی منحصر به فرد برای فیلیپین، به عنوان ریاست آ.سه.آن است تا با چین در خصوص قانون دریای جنوبی چین پیشرفت حاصل کند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحرک تازه برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس برای حضور فعالتر در ترتیبات امنیتی ناتو را نباید بهعنوان یک چرخش ناگهانی یا تغییر بنیادین در سیاست خارجی این کشورها تفسیر کرد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تنگه هرمز از یک گذرگاه انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک بدل شده و اذعان ناخواسته غرب به توانایی ایران در ایجاد اختلال در آن، بازدارندگی تهران را تثبیت کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: رونمایی از برنامه چشمانداز ۲۰۵۰ عراق توسط محمد شیاع السودانی، نخستوزیر این کشور، نقطه عطفی در مسیر توسعه اقتصادی و کاهش وابستگی این کشور به درآمدهای نفتی ارزیابی میشود. این برنامه با هدف ایجاد اقتصاد متنوع، توسعه زیرساختها و قرار دادن عراق در کانون کریدورهای تجاری آسیا و اروپا طراحی شده و در صورت تحقق، میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهد. السودانی در این طرح، بر عبور ۲۰ درصد از تجارت آسیا به اروپا از مسیر عراق تأکید کرده که در صورت موفقیت، این کشور را به بازیگری محوری در تجارت جهانی بدل خواهد کرد. از سوی دیگر، بحرانهای زیستمحیطی، چالشهای امنیتی و ضرورت اصلاح ساختارهای حکمرانی در عراق، این برنامه را به موضوعی چندبعدی و پیچیده تبدیل کرده است. برای ایران، اجرای چشمانداز ۲۰۵۰ نه تنها فرصتهای اقتصادی در حوزه انرژی و ترانزیت ایجاد میکند، بلکه امکان تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی را نیز فراهم میسازد. با این حال، موفقیت این برنامه منوط به رفع موانع داخلی و مدیریت هوشمندانه روابط خارجی بغداد است؛ موضوعی که میتواند آینده تعاملات ایران و عراق و جایگاه منطقهای هر دو کشور را در دهههای پیشرو بهبود بخشد.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل عراق درباره سفر اخیر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به تهران گفت: «سفر مصطفی الکاظمی به ایران، اولین سفر پس از آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی است. انجام این سفر به لحاظ سیاسی آن هم حدود یک ماه قبل از برگزاری انتخابات عراق میتواند برای شخص الکاظمی که در ماههای اخیر رایزنیهای متعددی در عرصه منطقهای انجام داده است، حائز اهمیت باشد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: درباره آینده روابط چین و روسیه گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. برخی آن را «شبه اتحاد» و برخی نیز آن را «ازدواج مصلحتی» قلمداد میکنند.
محمد قهرمانیپور- دکتری روابط بینالملل
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: طی هفتماهه نخست سال 2021، میزان صادرات چین، رشد 24.5 درصدی و میزان واردات این کشور، رشد 24.4 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که تجارت شرکتهای خارجی مستقر در چین نیز بهاندازه 16.7 درصد، رشد داشته است؛ اما این پرسش مطرح میشود که با وجود بدبینی بسیاری از اقتصاددانان درباره خروج از بحران اقتصادی کرونا، چگونه چنین رشدی حاصل شده است؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از جنگ جهانی دوم غلبه نظام مالی جهانی دلار محور، نقشی تعیینكننده در برتری اقتصادی آمریکا در نظام بینالملل ایفا کرده است. در عین حال، این ابزار اقتصادی در پیشبرد دستور کارهای سیاسی و ژئوپلیتیکی واشنگتن نیز بسیار مؤثر واقع شده است، اما این روند با ظهور قطبهای جدید قدرت در نظام بینالملل که خود را در معرض این ابزار میبینند و همچنین با افزایش یکجانبهگرایی آمریکا، به ویژه در قالب اعمال تحریم اقتصادی، با موج گستردهای از نارضایتیها مواجه شده است.
محمد جواد قهرمانی- دکتری روابط بینالملل دانشگاه تهران
شورای راهبردی آنلاین – رصد: پارلمان اروپا قطعنامه دیگری را علیه روسیه تصویب کرده است. این قطعنامه بازتابی از ادعاهای سیاسی کلیدی علیه مسکو است که اخیراً در دستور کار رسمی اتحادیه قرار گرفته است. این ادعاها شامل تشدید وضعیت در اوکراین، پرونده ناوالنی، رسوایی دیپلماتیک میان روسیه و جمهوری چک در خصوص انفجار زاغه مهمات نظامی در سال ۲۰۱۴ میشود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، به تازگی اعلام کرده است که روسیه برای حذف و کنار گذاشتهشدن از سوئیفت آماده میشود. این سخن وی واکنشی در قبال صدور قطعنامه پارلمان اروپا برای قطع ارتباط روسیه از سوئیفت در صورت ادامه تجاوز روسیه به اوکراین بوده است. اکنون سوال این است که این اقدام روسیه چقدر شدنی است؟ چه آثاری برای سوئیفت و تجارت بینالمللی دارد؟ ریشههای این تصمیم چیست و چقدر ممکن است کشورهای درگیر با سوئیفت سراغ گزینه تحریم و ترک سوئیفت بروند؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: هماكنون، تمام كشورهاي جهان اقتصاد بازدارند و اقتصادی محصور در داخل مرزهای يك كشور وجود ندارد. بر اين اساس، تجارت خارجي يك بخش مهمي از اقتصاد تلقي ميشود. تاکنون راهكارهاي مختلفي براي تسهيل در تجارت خارجي، كاهش هزينه مبادله و جلوگيري از تهديد و تحريم تجاری اقتصادی دیگران اتخاذ شده است؛ تشكيل منطقه بهينه پولي، شكلگيري پول واحد منطقهاي، پيمان پولي و ارزي دوجانبه و چندجانبه و تجارت تهاتري از اين قبيل است.
محسن شرافتی نیا – پژوهشگر دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)
شورای راهبردی آنلاین: واکنش اروپا و چین به پیروزی بایدن، پوتین منتظر اعلام نتایج رسمی انتخابات آمریکا، سکوت کره شمالی در مقابل پیروزی بایدن، دیدار نماینده آمریکا در امور ایران با نتانیاهو، تاکید بر ادامه سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، ادامه درگیری ها در قره باغ و ورود ارتش آذربایجان به شهر شوشا، پیشنهاد تازه اردوغان به پوتین برای حل مناقشه قره باغ، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در جزیره راهبردی یمن، تکاپوی جدید کویت برای حل اختلافات شورای همکاری خلیج فارس، برگزاری رزمایش مشترک راهبردی پاکستان و روسیه، تثبیت و بهبود کیفیت تجارت خارجی چین و پیشتازی حزب آنگ سان سوچی در انتخابات از مهمترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: یکی از مشکلات توسعه سیاستهای کنترل صادرات، انتظارات بیشازحد از این سیاستهاست. این سیاستها ابزارهای محدودی هستند که دستیابی دولت آمریکا به برخی اهداف مهم را امکانپذیر میسازند؛ اما آنها بهتنهایی نمیتوانند همه مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل کرده یا رقبای این کشور را مغلوب سازند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « کمبود نفت در نتیجه جنگ ایران فرصتی منحصر به فرد برای فیلیپین، به عنوان ریاست آ.سه.آن است تا با چین در خصوص قانون دریای جنوبی چین پیشرفت حاصل کند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحرک تازه برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس برای حضور فعالتر در ترتیبات امنیتی ناتو را نباید بهعنوان یک چرخش ناگهانی یا تغییر بنیادین در سیاست خارجی این کشورها تفسیر کرد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تنگه هرمز از یک گذرگاه انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک بدل شده و اذعان ناخواسته غرب به توانایی ایران در ایجاد اختلال در آن، بازدارندگی تهران را تثبیت کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: رونمایی از برنامه چشمانداز ۲۰۵۰ عراق توسط محمد شیاع السودانی، نخستوزیر این کشور، نقطه عطفی در مسیر توسعه اقتصادی و کاهش وابستگی این کشور به درآمدهای نفتی ارزیابی میشود. این برنامه با هدف ایجاد اقتصاد متنوع، توسعه زیرساختها و قرار دادن عراق در کانون کریدورهای تجاری آسیا و اروپا طراحی شده و در صورت تحقق، میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهد. السودانی در این طرح، بر عبور ۲۰ درصد از تجارت آسیا به اروپا از مسیر عراق تأکید کرده که در صورت موفقیت، این کشور را به بازیگری محوری در تجارت جهانی بدل خواهد کرد. از سوی دیگر، بحرانهای زیستمحیطی، چالشهای امنیتی و ضرورت اصلاح ساختارهای حکمرانی در عراق، این برنامه را به موضوعی چندبعدی و پیچیده تبدیل کرده است. برای ایران، اجرای چشمانداز ۲۰۵۰ نه تنها فرصتهای اقتصادی در حوزه انرژی و ترانزیت ایجاد میکند، بلکه امکان تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی را نیز فراهم میسازد. با این حال، موفقیت این برنامه منوط به رفع موانع داخلی و مدیریت هوشمندانه روابط خارجی بغداد است؛ موضوعی که میتواند آینده تعاملات ایران و عراق و جایگاه منطقهای هر دو کشور را در دهههای پیشرو بهبود بخشد.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل عراق درباره سفر اخیر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به تهران گفت: «سفر مصطفی الکاظمی به ایران، اولین سفر پس از آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی است. انجام این سفر به لحاظ سیاسی آن هم حدود یک ماه قبل از برگزاری انتخابات عراق میتواند برای شخص الکاظمی که در ماههای اخیر رایزنیهای متعددی در عرصه منطقهای انجام داده است، حائز اهمیت باشد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: درباره آینده روابط چین و روسیه گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. برخی آن را «شبه اتحاد» و برخی نیز آن را «ازدواج مصلحتی» قلمداد میکنند.
محمد قهرمانیپور- دکتری روابط بینالملل
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: طی هفتماهه نخست سال 2021، میزان صادرات چین، رشد 24.5 درصدی و میزان واردات این کشور، رشد 24.4 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که تجارت شرکتهای خارجی مستقر در چین نیز بهاندازه 16.7 درصد، رشد داشته است؛ اما این پرسش مطرح میشود که با وجود بدبینی بسیاری از اقتصاددانان درباره خروج از بحران اقتصادی کرونا، چگونه چنین رشدی حاصل شده است؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از جنگ جهانی دوم غلبه نظام مالی جهانی دلار محور، نقشی تعیینكننده در برتری اقتصادی آمریکا در نظام بینالملل ایفا کرده است. در عین حال، این ابزار اقتصادی در پیشبرد دستور کارهای سیاسی و ژئوپلیتیکی واشنگتن نیز بسیار مؤثر واقع شده است، اما این روند با ظهور قطبهای جدید قدرت در نظام بینالملل که خود را در معرض این ابزار میبینند و همچنین با افزایش یکجانبهگرایی آمریکا، به ویژه در قالب اعمال تحریم اقتصادی، با موج گستردهای از نارضایتیها مواجه شده است.
محمد جواد قهرمانی- دکتری روابط بینالملل دانشگاه تهران
شورای راهبردی آنلاین – رصد: پارلمان اروپا قطعنامه دیگری را علیه روسیه تصویب کرده است. این قطعنامه بازتابی از ادعاهای سیاسی کلیدی علیه مسکو است که اخیراً در دستور کار رسمی اتحادیه قرار گرفته است. این ادعاها شامل تشدید وضعیت در اوکراین، پرونده ناوالنی، رسوایی دیپلماتیک میان روسیه و جمهوری چک در خصوص انفجار زاغه مهمات نظامی در سال ۲۰۱۴ میشود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، به تازگی اعلام کرده است که روسیه برای حذف و کنار گذاشتهشدن از سوئیفت آماده میشود. این سخن وی واکنشی در قبال صدور قطعنامه پارلمان اروپا برای قطع ارتباط روسیه از سوئیفت در صورت ادامه تجاوز روسیه به اوکراین بوده است. اکنون سوال این است که این اقدام روسیه چقدر شدنی است؟ چه آثاری برای سوئیفت و تجارت بینالمللی دارد؟ ریشههای این تصمیم چیست و چقدر ممکن است کشورهای درگیر با سوئیفت سراغ گزینه تحریم و ترک سوئیفت بروند؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: هماكنون، تمام كشورهاي جهان اقتصاد بازدارند و اقتصادی محصور در داخل مرزهای يك كشور وجود ندارد. بر اين اساس، تجارت خارجي يك بخش مهمي از اقتصاد تلقي ميشود. تاکنون راهكارهاي مختلفي براي تسهيل در تجارت خارجي، كاهش هزينه مبادله و جلوگيري از تهديد و تحريم تجاری اقتصادی دیگران اتخاذ شده است؛ تشكيل منطقه بهينه پولي، شكلگيري پول واحد منطقهاي، پيمان پولي و ارزي دوجانبه و چندجانبه و تجارت تهاتري از اين قبيل است.
محسن شرافتی نیا – پژوهشگر دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)
شورای راهبردی آنلاین: واکنش اروپا و چین به پیروزی بایدن، پوتین منتظر اعلام نتایج رسمی انتخابات آمریکا، سکوت کره شمالی در مقابل پیروزی بایدن، دیدار نماینده آمریکا در امور ایران با نتانیاهو، تاکید بر ادامه سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، ادامه درگیری ها در قره باغ و ورود ارتش آذربایجان به شهر شوشا، پیشنهاد تازه اردوغان به پوتین برای حل مناقشه قره باغ، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در جزیره راهبردی یمن، تکاپوی جدید کویت برای حل اختلافات شورای همکاری خلیج فارس، برگزاری رزمایش مشترک راهبردی پاکستان و روسیه، تثبیت و بهبود کیفیت تجارت خارجی چین و پیشتازی حزب آنگ سان سوچی در انتخابات از مهمترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: یکی از مشکلات توسعه سیاستهای کنترل صادرات، انتظارات بیشازحد از این سیاستهاست. این سیاستها ابزارهای محدودی هستند که دستیابی دولت آمریکا به برخی اهداف مهم را امکانپذیر میسازند؛ اما آنها بهتنهایی نمیتوانند همه مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل کرده یا رقبای این کشور را مغلوب سازند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « کمبود نفت در نتیجه جنگ ایران فرصتی منحصر به فرد برای فیلیپین، به عنوان ریاست آ.سه.آن است تا با چین در خصوص قانون دریای جنوبی چین پیشرفت حاصل کند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحرک تازه برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس برای حضور فعالتر در ترتیبات امنیتی ناتو را نباید بهعنوان یک چرخش ناگهانی یا تغییر بنیادین در سیاست خارجی این کشورها تفسیر کرد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تنگه هرمز از یک گذرگاه انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک بدل شده و اذعان ناخواسته غرب به توانایی ایران در ایجاد اختلال در آن، بازدارندگی تهران را تثبیت کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: رونمایی از برنامه چشمانداز ۲۰۵۰ عراق توسط محمد شیاع السودانی، نخستوزیر این کشور، نقطه عطفی در مسیر توسعه اقتصادی و کاهش وابستگی این کشور به درآمدهای نفتی ارزیابی میشود. این برنامه با هدف ایجاد اقتصاد متنوع، توسعه زیرساختها و قرار دادن عراق در کانون کریدورهای تجاری آسیا و اروپا طراحی شده و در صورت تحقق، میتواند معادلات ژئوپلیتیکی منطقه را تغییر دهد. السودانی در این طرح، بر عبور ۲۰ درصد از تجارت آسیا به اروپا از مسیر عراق تأکید کرده که در صورت موفقیت، این کشور را به بازیگری محوری در تجارت جهانی بدل خواهد کرد. از سوی دیگر، بحرانهای زیستمحیطی، چالشهای امنیتی و ضرورت اصلاح ساختارهای حکمرانی در عراق، این برنامه را به موضوعی چندبعدی و پیچیده تبدیل کرده است. برای ایران، اجرای چشمانداز ۲۰۵۰ نه تنها فرصتهای اقتصادی در حوزه انرژی و ترانزیت ایجاد میکند، بلکه امکان تقویت همکاریهای سیاسی و امنیتی را نیز فراهم میسازد. با این حال، موفقیت این برنامه منوط به رفع موانع داخلی و مدیریت هوشمندانه روابط خارجی بغداد است؛ موضوعی که میتواند آینده تعاملات ایران و عراق و جایگاه منطقهای هر دو کشور را در دهههای پیشرو بهبود بخشد.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل عراق درباره سفر اخیر مصطفی الکاظمی، نخستوزیر عراق به تهران گفت: «سفر مصطفی الکاظمی به ایران، اولین سفر پس از آغاز به کار دولت ابراهیم رئیسی است. انجام این سفر به لحاظ سیاسی آن هم حدود یک ماه قبل از برگزاری انتخابات عراق میتواند برای شخص الکاظمی که در ماههای اخیر رایزنیهای متعددی در عرصه منطقهای انجام داده است، حائز اهمیت باشد.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: درباره آینده روابط چین و روسیه گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. برخی آن را «شبه اتحاد» و برخی نیز آن را «ازدواج مصلحتی» قلمداد میکنند.
محمد قهرمانیپور- دکتری روابط بینالملل
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: طی هفتماهه نخست سال 2021، میزان صادرات چین، رشد 24.5 درصدی و میزان واردات این کشور، رشد 24.4 درصدی را نشان میدهد. این در حالی است که تجارت شرکتهای خارجی مستقر در چین نیز بهاندازه 16.7 درصد، رشد داشته است؛ اما این پرسش مطرح میشود که با وجود بدبینی بسیاری از اقتصاددانان درباره خروج از بحران اقتصادی کرونا، چگونه چنین رشدی حاصل شده است؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از جنگ جهانی دوم غلبه نظام مالی جهانی دلار محور، نقشی تعیینكننده در برتری اقتصادی آمریکا در نظام بینالملل ایفا کرده است. در عین حال، این ابزار اقتصادی در پیشبرد دستور کارهای سیاسی و ژئوپلیتیکی واشنگتن نیز بسیار مؤثر واقع شده است، اما این روند با ظهور قطبهای جدید قدرت در نظام بینالملل که خود را در معرض این ابزار میبینند و همچنین با افزایش یکجانبهگرایی آمریکا، به ویژه در قالب اعمال تحریم اقتصادی، با موج گستردهای از نارضایتیها مواجه شده است.
محمد جواد قهرمانی- دکتری روابط بینالملل دانشگاه تهران
شورای راهبردی آنلاین – رصد: پارلمان اروپا قطعنامه دیگری را علیه روسیه تصویب کرده است. این قطعنامه بازتابی از ادعاهای سیاسی کلیدی علیه مسکو است که اخیراً در دستور کار رسمی اتحادیه قرار گرفته است. این ادعاها شامل تشدید وضعیت در اوکراین، پرونده ناوالنی، رسوایی دیپلماتیک میان روسیه و جمهوری چک در خصوص انفجار زاغه مهمات نظامی در سال ۲۰۱۴ میشود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، به تازگی اعلام کرده است که روسیه برای حذف و کنار گذاشتهشدن از سوئیفت آماده میشود. این سخن وی واکنشی در قبال صدور قطعنامه پارلمان اروپا برای قطع ارتباط روسیه از سوئیفت در صورت ادامه تجاوز روسیه به اوکراین بوده است. اکنون سوال این است که این اقدام روسیه چقدر شدنی است؟ چه آثاری برای سوئیفت و تجارت بینالمللی دارد؟ ریشههای این تصمیم چیست و چقدر ممکن است کشورهای درگیر با سوئیفت سراغ گزینه تحریم و ترک سوئیفت بروند؟
رضا مجیدزاده – پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: هماكنون، تمام كشورهاي جهان اقتصاد بازدارند و اقتصادی محصور در داخل مرزهای يك كشور وجود ندارد. بر اين اساس، تجارت خارجي يك بخش مهمي از اقتصاد تلقي ميشود. تاکنون راهكارهاي مختلفي براي تسهيل در تجارت خارجي، كاهش هزينه مبادله و جلوگيري از تهديد و تحريم تجاری اقتصادی دیگران اتخاذ شده است؛ تشكيل منطقه بهينه پولي، شكلگيري پول واحد منطقهاي، پيمان پولي و ارزي دوجانبه و چندجانبه و تجارت تهاتري از اين قبيل است.
محسن شرافتی نیا – پژوهشگر دفتر مطالعات دیپلماسی اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)
شورای راهبردی آنلاین: واکنش اروپا و چین به پیروزی بایدن، پوتین منتظر اعلام نتایج رسمی انتخابات آمریکا، سکوت کره شمالی در مقابل پیروزی بایدن، دیدار نماینده آمریکا در امور ایران با نتانیاهو، تاکید بر ادامه سیاست فشار حداکثری آمریکا علیه ایران، ادامه درگیری ها در قره باغ و ورود ارتش آذربایجان به شهر شوشا، پیشنهاد تازه اردوغان به پوتین برای حل مناقشه قره باغ، رقابت امارات و عربستان بر سر نفوذ در جزیره راهبردی یمن، تکاپوی جدید کویت برای حل اختلافات شورای همکاری خلیج فارس، برگزاری رزمایش مشترک راهبردی پاکستان و روسیه، تثبیت و بهبود کیفیت تجارت خارجی چین و پیشتازی حزب آنگ سان سوچی در انتخابات از مهمترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: یکی از مشکلات توسعه سیاستهای کنترل صادرات، انتظارات بیشازحد از این سیاستهاست. این سیاستها ابزارهای محدودی هستند که دستیابی دولت آمریکا به برخی اهداف مهم را امکانپذیر میسازند؛ اما آنها بهتنهایی نمیتوانند همه مشکلات سیاست خارجی آمریکا را حل کرده یا رقبای این کشور را مغلوب سازند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « کمبود نفت در نتیجه جنگ ایران فرصتی منحصر به فرد برای فیلیپین، به عنوان ریاست آ.سه.آن است تا با چین در خصوص قانون دریای جنوبی چین پیشرفت حاصل کند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تحرک تازه برخی اعضای شورای همکاری خلیج فارس برای حضور فعالتر در ترتیبات امنیتی ناتو را نباید بهعنوان یک چرخش ناگهانی یا تغییر بنیادین در سیاست خارجی این کشورها تفسیر کرد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: تنگه هرمز از یک گذرگاه انرژی به ابزاری ژئوپلیتیک بدل شده و اذعان ناخواسته غرب به توانایی ایران در ایجاد اختلال در آن، بازدارندگی تهران را تثبیت کرده است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.