در حوزه اقتصادی، تجارت سالانه چین و روسیه از حدود 58 میلیارد دلار در سال 2010، با رشد حدوداً دو برابری به بیش از 107 میلیارد دلار در سال 2020 رسیده است. علاوه بر این، در سال 2019، روسیه با جذب 8/12 میلیارد دلار، به سیزدهمین مقصد سرمایه‌گذاری چین تبدیل شد.

در بعد نظامی، نگاهی به آمار تجارت تسلیحاتی و برگزاری مانورهای نظامی همکاری نزدیک دو کشور در این بعد را نشان می‌دهد. بنا بر آمار موسسه تحقیقاتی صلح استکهلم، بین سال‌های 2016 تا 2020، 77 درصد واردات تسلیحاتی چین از روسیه بوده است.

در حوزه دیپلماتیک رهبران دو کشور از سال 2013 تاکنون بیش از سی بار با یکدیگر دیدار داشته‌اند؛ در همین حال، می‌توان به تمدید قرارداد «حسن همجواری» اشاره کرد که در ژوئن سال جاری میان ولادیمیر پوتین و شی جین پینگ به امضا رسید.

اما به راستی این آمار می‌تواند تبیین کننده ماهیت واقعی روابط پکن – مسکو و یا نشان دهنده وضعیت احتمالی آن در آینده باشد؟ پاسخ به این سوال نیازمند بررسی عوامل پیونددهنده دو کشور در نظام بین‌الملل است.

در ادبیات روابط بین‌الملل، آنچه بیش از همه کشورها را به یکدیگر پیوند می‌زند، منافع مشترک است. اما در سوی دیگر، دولت‌ها انتظار دارند تا زمان شکل‌گیری یک همکاری واقعی، عمیق و پایدار، منافع مستقل یکدیگر در حوزه‌های مختلف دچار چالش نشود. این امر در موضوعات مختلف میان روسیه و چین صادق است. به عنوان مثال، پکن در اختلافات سرزمینی دریای چین جنوبی، از روسیه انتظار عدم همراهی با کشورهای مخالف را دارد. در همین راستا، روسیه در این مورد تاکنون موضع بی‌طرفی و سکوت را در پیش گرفته است. به رسمیت نشناختن راهبرد «هند و پاسیفیک» آمریکا نیز از جمله انتظاراتی است که طرف چینی از مسکو دارد. در سفر سرگئی لاوروف در آوریل 2021 به هند، وی این راهبرد را «چارچوب ژئوپلیتیکی تفرقه انداز» نامید.

از سوی دیگر، به چالش نکشیدن نفوذ روسیه در حوزه خارجی نزدیک این کشور، عدم همراهی با غرب در موضوع تحریم‌ها، یا در نمونه جدیدتر همراهی با رویکرد روسیه در بلاروس از نمونه انتظاراتی است که مسکو از چین دارد. در عمل نیز شواهد حاکی از به چالش کشیدن جدی نفوذ روسیه در خارج نزدیک آن توسط چین وجود ندارد. حتی در موضوع بلاروس، روزنامه گلوبال تایمز چین در مقاله‌ای بر این موضوع تأکید کرد که حفظ روابط نزدیک با روسیه گزینه‌ای اجتناب ناپذیر برای این کشور با هدف توسعه اقتصادی و تضمین منافع و امنیت ملی آن است.

اما نکته قابل توجه این است که در مواردی امکان دارد انتظارات طرفین با منافع ملی مستقل آن‌ها در تعارض قرار گیرد. به عنوان مثال، راهبرد متنوع سازی شرکاء در آسیا باعث می‌شود مسکو اهمیت زیادی برای روابط با هند قائل باشد که رقیب چین محسوب می‌شود. این امر با انتظار پکن مبنی بر محدود نگه داشتن روابط با دهلی نو ناسازگار است.

لذا این نگاه ما را به این سو هدایت می‌کند که آمارهای کنونی نمی‌تواند به خوبی چشم انداز آینده روابط روسیه و چین را به نمایش بگذارد. با توجه به آنکه به نظر می­رسد در روابط دو کشور انتظارات بعضا چالش برانگیز چین و روسیه از یکدیگر اهمیت بسزایی دارد و با عطف به پویایی­‌های نوین در منطقه آسیاپاسیفیک و نظام بین‌­الملل که در آن بیش از همه، همکاری به منافع مشترکِ قدرتمند نیاز دارد، چشم­‌انداز محدودی برای شکل‌­گیری پیوند راهبردی جدایی‌ناپذیر در روابط روسیه و چین وجود دارد.