پاول شلیکوف در تحلیلی که اندیشکده کارنگی منتشر کرد، نوشت: رقیبان سنتی سابق که با شناسایی منافع مشترک خود، قادر به رفع اختلافات فیمابین و بهبود روابط سیاسی و اقتصادی شان شده بودند و در این مسیر از رابطه نزدیک رهبران خود یعنی رجب طیب اردوغان و ولادیمیر پوتین بهره برده بودند، اینک با سقوط جت جنگنده سوخو 24، آتش خشم شان به قدری شعله ور شده است که پوتین همتای ترک خود را به عنوان هم‌دست تروریست ها معرفی می کند.

این تحول تا حدی به تغییر سیاست خارجی ترکیه پس از انتخابات اول نوامبر نیز مرتبط است. پس از آنکه حزب عدالت و توسعه با آرای قاطع به عنوان رهبر حزب حاکم در ترکیه انتخاب شد، دولت درصدد برآمد تا با اقتدار بیشتری نه فقط علیه شبه نظامیان کرد پ ک ک، بلکه در انتقاد از عملیات نظامی روسیه در سوریه عمل کند. همچنانکه مقامات ترکیه ساقط کردن هواپیمای روسی را در دفاع از هموطنان ترکمن خود در مرزهای سوریه عنوان کرده اند که گفته می شود مورد هدف حملات هوایی روسیه قرار گرفته اند.

با این حال مساله کردی برای ترکیه بسیار کلیدی تر است. به نحوی که در شرایط کنونی اهمیت مبارزه با پ ک ک برای آنکارا اگر از داعش بیشتر نباشد، کمتر نیست. برهمین اساس نیز دولت ترکیه از حزب اتحاد دموکراتیک سوریه که توسط واشنگتن به صورت دوفاکتو به رسمیت شناخته شده است، بسیار متنفر است. از سوی دیگر هر چند ایالات متحده هنوز هم  پ ک ک را به عنوان یک سازمان تروریستی معرفی می کند، اما هرگونه حمله ترکیه به حزب دموکراتیک سوریه را که با پ ک ک اتحاد نزدیک دارد، خط قرمزی می داند که نباید از آن عبور کرد.

علاوه براین، مداخله نظامی روس ها در سوریه باعث سرخوردگی ترکیه نه فقط به دلیل حفظ بشار اسد که به دلیل تقویت مواضع کردها شده است. در عین حال که امکان همکاری میان روسیه و غرب در مقابله با داعش که از زمان حمله تروریستی 13 نوامبر به پاریس فراهم شده است، به افزایش نگرانی های ترکیه درباره بی توجهی کشورهای غربی به منافع این کشور در سوریه دامن زده است. براین اساس می توان تقاضای ترکیه برای تجدید همبستگی با ناتو را که پس از حادثه 24 نوامبر رقم خورد، حربه ای از سوی آنکارا برای بازگرداندن نفوذ ترکیه در سوریه قلمداد کرد. مضاف برآنکه مقامات ترکیه با ارتباط دادن نقض حریم هوایی این کشور به نقض حریم هوایی اعضای ناتو، سعی در جلب حمایت این سازمان در برابر روسیه داشته اند.

با این حال اقدام ترکیه در بازی با کارت ناتو، ضربه اساسی به روابط شخصی اردوغان و پوتین که به عنوان پایه و اساس روابط  استراتژیک دو کشور محسوب می شود، وارد کرد. پوتین در 24 نوامبر با دلخوری تمام اظهار داشت؛ “ترکیه به جای اینکه با ما ارتباط بگیرد و دلایل این اقدام خود را توضیح دهد به سمت هم پیمانانش رفته و با ناتو تماس داشته است. آنها طوری رفتار می کنند که انگار ما بوده ایم که جنگنده ترکیه را سرنگون کرده ایم.”

تا پیش از این واقعه، روابط اقتصادی چشمگیر  دو کشور به ارزش میلیاردها دلار، آنها را از شوک ها سیاسی محافظت کرده بود. این دو کشور به تازگی برای ساخت لوله گاز ترکیه به عنوان جایگزین خط لوله جنوبی، توافق کرده بودند. روس ها همچنین قرارداد ساخت یک نیروگاه هسته ای در آکویو در جنوب ترکیه را امضا کردند. سالانه نیز تعداد زیادی از گردشگران روسیه به مناطق گردشگری ترکیه سفر می کنند.

این سطح از روابط اقتصادی، دو کشور را  قادر به غلبه بر اختلافات خود در سوریه و مدیریت چالش های پیش رو کرده بود، مانند زمانی که ترکیه از فرود اجباری یک فروند هواپیمای روسی مشکوک به حمل سلاح در فرودگاه آنکارا خبر داد و یا زمانی که اردوغان روس ها را به دفاع از حقوق تاتارها در کریمه تهدید کرد.

اما شلیک به سوخو 24 موضوعی کاملا جدی است که روابط سیاسی دو کشور را وارد چالش بی سابقه ای کرده است. در حالی که روس ها مدعی لغو همکاری های نظامی خود با ترکیه هستند، شایعاتی نیز در خصوص لغو پروژه های تجاری دو کشور شنیده می شود. سرگئی لاوروف نیز ضمن لغو سفر خود به ترکیه، به گردشگران روس در خصوص باقی ماندن در ترکیه هشدار داد.

هرچند این اقدامات کوتاه مدت هستند و می تواند از طریق تلاش های دیپلماتیک معکوس شود. اما با این وجود، همه نشانه ها، حاکی از رکود تازه ای در روابط دو کشور و افزایش تنش ها بر سر سوریه است.

ستاد کل نیروهای مسلح روسیه نیز به تازگی از تصمیم مسکو برای افزایش حضور نظامی این کشور در منطقه از طریق استقرار موشک های کروز در سواحل سوریه و ارسال جت های جنگنده بمب افکن به این مناطق خبر داد. این اقدامات احتمال افزایش حوادث جدید در فضای آسمان سوریه را افزایش می دهد.

به عبارت دیگر تمام مناسبات اقتصادی و سیاسی که طی چند سال گذشته میان مسکو و آنکارا شکل گرفته بود، به یکباره در حال فروپاشی و از بین رفتن است.