فیصل ایتانی در مقاله‌ای که اندیشکده شورای آتلانتیک منتشر کرد، نوشت: آنچه مبهم است این است که آیا راهبرد فعلی آمریکا در اقدام به حملات هوایی و حمایت از نیروهای نظامی عراقی قادر خواهد بود که نیروهای داعش را «ضعیف کند و سرانجام شکست دهد» و اگر قادر است، این فرایند چقدر طول خواهد کشید؟

اما با تاکید بر راهبرد آمریکا سبب می شود از یک موضوع بسیار مهم غافل شویم: موانع اصلی در مسیر پیشبرد اهداف داعش، حملات هوایی آمریکا یا تلاش برای آموزش و تجهیز متحدان عراقی و سوری نیست، بلکه بیشتر واقعیت‌های نظامی، جغرافیایی و ترکیب جمعیتی در عراق و سوریه است که بر سر راه توسعه داعش مانع ایجاد کرده است.

برخی از این واقعیت‌ها، با وجود ضعف نیروهای نظامی عراقی، همچنان در عراق قابل مشاهده هستند. آشکارترین مورد این است که اگر چه داعش به طور موثر بر مناطق سنی مذهب عرب‌نشین تسلط دارد و به این دلیل توانایی آماده‌سازی سازوبرگ نظامی را دارد؛ با وجود این نمی تواند با تعداد زیاد شیعیان عراقی (که بر عراق غلبه دارند) برابری کند.

به واقع ضعف حکومت و ارتش عراق در مواجهه با داعش، زمینه را برای شکل گیری نیروهای شبه نظامی که با عنوان بسیج مردمی عراق شناخته می شوند، به وجود آورد. بسیج مردمی عراق مورد حمایت دولت عراق و البته به این دولت نیز پاسخگو است.

بسیج مردمی عراق با پشتیبانی ایران، آسیب های جدی به داعش وارد آورده است. نیروهای شبه نظامی عراقی مورد تایید آیت الله سیستانی، از مراجع برجسته عراقی، است. تقریبا هماهنگ با شبه نظامیان شیعی، نیروهای کرد نیز مانع بسیار مهمی در مسیر توسعه داعش به شمار می روند. به طور خلاصه، داعش نمی تواند بر رقیبان کرد و اعراب شیعه مذهب فائق بیاید. لذا بی تردید یک قدرت تروریستی نابه هنجار باقی خواهد ماند که بر بخش‌های مهمی از مناطق سنی نشین عراق مسلط خواهد ماند.

موقعیت نظامی و سیاسی در سوریه بسیار پیچیده تر از عراق است، به طوری که در سوریه دشمنی بسیار شدیدتری با داعش وجود دارد. این در حالی است که داعش در سوریه پایه های مستحکمی دارد. در حالیکه سنی های عراق عموما تحت تسلط داعش در آمده اند، اعراب سنی سوریه تحت کنترل افرادی هستند که همگی با داعش مخالف هستند. دولت سوریه نیز با داعش مبارزه می‌کند حال آنکه توانایی اعمال کنترل کامل بر قلمرو خود در برابر داعش را ندارد و به واقع پیروزی‌های مهمی که داعش اخیرا در سوریه به دست آورده است، به زیان دولت حاکم بر سوریه است.

عمدتا مانع اصلی که بر سر راه توسعه و پیشروی داعش در سوریه وجود دارد، حضور طیفی از گروه‌های شورشی در سوریه است که نیروهای خود را از میان اعراب سنی و کردها تامین می کنند و همگی علیه داعش فعالیت می کنند. به واقع گروه‌ها و تجمع هایی نظیر جبهه انقلابیون، جبهه اسلامی، جبهه جنوبی و یگان‌های مدافع خلق کرد هستند که شکست‌های سنگینی بر داعش وارد آورده اند و مانع توسعه سلطه داعش به مکان‌هایی فراتر از استان‌های کم جمعیت رقه و دیر الزور شده اند.

آنچه مسلم است این است که داعش توانسته به عنوان «خلافت خود خوانده» به حیات خود ادامه دهد و بر تعدادی از قلمروهای همجوار با حداقل جمعیت و منابع اعمال کنترل کند. داعش توانسته است به خوبی از این منابع و نقطه ضعف‌های دشمنان خود استفاده کند و با بهره‌برداری از بیابان‌های پهناور شرق سوریه و غرب عراق به منظور فرار از حملات دشمنان و حمله به آنها استفاده کند. داعش به عنوان یک گروه شورشی تروریستی به حیات خود ادامه خواهد داد، اما در راستای ایجاد یک قدرت گسترده و ایجادکننده دولت، با موانع جدی و احتمالا غیر قابل عبوری مواجه خواهد بود، زیرا دشمنانش در عراق بسیار قدرتمند و در سوریه بسیار زیاد هستند.