مرتضی مکی – کارشناس مسائل اروپا

هدف این بود که این تحریم‌ها، مسکو را وادار به عقب‌نشینی از سرزمین‌های تصرف شده اوکراین و پایان جنگ در این کشور کند. اما با وجود تحریم‌های گسترده اروپا، انتظارات بروکسل و واشنگتن برای تغییر سیاست‌های روسیه در اوکراین اتفاق نیفتاد. روسیه بلافاصله بازار انرژی خود را از اروپا به سمت شرق و جنوب آسیا هدایت کرد. نفت ارزان و زیر قیمت روسیه، خواهان زیادی هم در هند و هم چین داشت؛ دو قدرت شرق و جنوب آسیا که بالاترین رشد اقتصادی را در جهان داشته و نیاز فزاینده‌ای به انرژی ارزان برای تداوم رشد خود دارند. البته تحریم‌ها علیه روسیه تاثیر کوتاه مدت و بلندمدت خود را بر بازار انرژی اروپا بر جای گذاشت. اروپایی‌ها برای چندین دهه از تداوم تامین انرژی ارزان و قابل دسترس روسیه اطمینان داشتند و همین عامل باعث شده بود که در اوج تنش‌های سیاسی و اقتصادی نیز موضوع انرژی وارد این تنش‌ها نشود.

باید توجه داشت که انرژی نقش تعیین‌کننده‌ای در چرخه تولید و رشد اقتصادی کشورهای اروپایی دارد. اروپا بخش اعظمی از انرژی مورد نیاز خود را از خارج از این قاره وارد می‌کند و روسیه یکی از تامین کنندگان اصلی انرژی اروپا در چند دهه گذشته بوده است. قطع صادرات گاز و نفت روسیه به اروپا موجب جهش چند برابری در قیمت گاز در این قاره شد. گاز به عنوان یک انرژی پاک، نقش جدی در تامین نیازهای خانگی و صنعت دولت‌های اروپایی دارد. افزایش قیمت انرژی، موجب بالا رفتن هزینه تولید و به آن کاهش قدرت خرید و معیشت مردم در اکثر کشورهای اروپایی شد. لذا با کاهش رشد اقتصادی و افزایش تورم، نارضایتی‌ها در سطح گسترده‌ای در اروپا ادامه یافت.

یکی از دلایل گرایش مردم بسیاری از کشورهای اروپایی به احزاب راست افراطی در نتیجه همین نارضایتی از عملکرد اقتصادی دولت‌های‌شان است. اگرچه دولت‌های اروپایی توانستند با خرید گاز ال‌ان‌جی آمریکا و قطر بخشی از نیازهای خود را تامین کنند، ولی گاز ال‌ان‌جی بسیار گرانتر از گاز طبیعی روسیه است و همین عامل باعث شده موضوع انرژی به یک دغدغه اصلی برای مردم و دولت‌های اروپایی تبدیل شود.

اگرچه دولت‌های اروپایی با خرید گاز ال‌ان‌جی از آمریکا و قطر و به یک نوعی با توسعه منابع گازی نروژ، تا حدود زیادی توانستند بحران انرژی را مدیریت و کنترل کنند، اما کنترل بحران انرژی به قیمت افزایش تورم و کاهش رشد اقتصادی در اکثر کشورهای اروپایی امکانپذیر شد و طبعا این دو موضوع نارضایتی خود را در سطوح مختلفی در کشورهای اروپایی بر جای گذاشته است.

در این بین روس‌ها نیز از تحریم‌های گسترده اروپا و آمریکا زیان گسترده‌ای را متحمل شدند. زیرا خطوط لوله متعدد این کشور از بستر دریای بالتیک و خاک بلاروس، اوکراین و لهستان، گاز روسیه را برای چندین دهه به صورت آسان به بازار اروپا می‌رساند، اما قطع این خطوط لوله به خصوص انفجار خط لوله نورد استریم یک و دو هزینه‌های سنگینی را به این کشور تحمیل کرد و مسکو در عوض ارسال ارزان گاز از خطوط لوله، ناچار شد خطوط کشتی‌رانی خود را تقویت کند. هر چند نباید از نظر دور داشت که روسیه به این طریق از شوک از دست دادن بازار انرژی اروپا خارج شد و بازارهای جدیدی در آسیا پیدا کرد.