شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
ریچارد هاس در یادداشتی که پایگاه اینترنتی شورای روابط خارجی آمریکا منتشر کرد، نوشت: تنها چند روز پس از حمله عراق به کویت در 5 اوت 1990 و تصرف کامل این کشور، جرج دبلیو بوش، رئیس جمهور وقت آمریکا اظهار داشت که «حمله به کویت را تحمل نخواهد کرد». طی شش ماه بعدی، بوش با اعزام نیم میلیون سرباز آمریکایی به خاورمیانه و رهبری ائتلاف بین المللی، کویت را آزاد کرد.
سه دهه پس از آن، یک رئیس جمهور کاملا متفاوت آمریکا از یک سیاست کاملا متفاوت پیروی می کند. آمریکا شرکای کرد خود را (که شجاعانه برای شکست داعش جنگیدند) در سوریه تنها گذاشت و به حملات پهپادها و موشکها به تاسیسات نفتی عربستان که نیمی از ظرفیت تولیدی این کشور را موقتا از بین برد، واکنشی نشان نداد.
با توجه به این وضعیت جدید باید گفت که به خاورمیانه پس از خروج آمریکا خوش آمدید. واقعیت این است که این عبارت تاحدودی اغراقآمیز است و آمریکا از این منطقه خارج نشده است. در واقع، اخیرا آمریکا برای بازدارندگی در برابر حملات ایران و (در صورت لزوم) پاسخ مستقیم احتمالی به آن و همچنین کمک نظامی به عربستان نیروی مضاعفی به خاورمیانه فرستاده است. با این حال، هیچ تردیدی در این حقیقت نیست که آمریکا حضور و نقش خود در این منطقه (که نزدیک به نیم قرن بر آن سلطه داشته) را کاهش داده است.
این روند ریشه در دوره جرج دبلیو بوش دارد که تصمیم وی به جنگ علیه عراق بدون مشورت و برنامه ریزی کافی، نقطه عطفی در سیاست خارجی آمریکا برجای گذاشت. هزینه های زیاد و نتایج ضعیف این جنگ باعث مخالفت مردم آمریکا با مداخله نظامی در این منطقه شد و این امر طوری رئیس جمهور اوباما را تحت تاثیر قرار داد که در برابر نقض «خط قرمز» استفاده از تسلیحات شیمیایی توسط دولت سوریه و پیامدهای فاجعه بار آن، ترجیح داد به هشدار خود عمل نکند. همچنین، اوباما تصمیم گرفت از مداخله به رهبری ناتو در لیبی پیروی نکند که باعث سرنگونی رژیم قذافی شد، اما کشوری چند دسته با دولتی متلاشی برجای گذاشت.
رئیس جمهور دونالد ترامپ نیز در این تنفر از مداخله نظامی در منطقه شریک است. علاوه بر این، افزایش تولید داخلی نفت و گاز در آمریکا از اهمیت مستقیم خاورمیانه برای این کشور کاسته و رقابت فزاینده قدرتهای بزرگ باعث شده است که آمریکا برای مقابله با روسیه در اروپا و چین در آسیا، توجه و منابع خود را تغییر دهد.
دولت ترامپ علاوه بر بیمیلی به استفاده از نیروی نظامی و استقرار نیرو در مناطق جنگی، به روشهای گوناگون از خاورمیانه فاصله گرفته است. ترامپ نقض حقوق بشر در عربستان و مصر را نادیده گرفته و برای حل و فصل مناقشه اسرائیل و فلسطین هیچ تلاش جدی انجام نداده است. بزرگترین بلاتکلیفی دولت ترامپ در خاورمیانه به ایران مربوط است. ترامپ از توافق هستهای با ایران خارج شده و با اعمال تحریم های اقتصادی یک سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران در پیش گرفته است. اگرچه تاثیر این تحریمها واضح است، اما هدف آنها معلوم نیست. آنچه مسلم است این است که ایران با ابزار جنگی خاص خود به جنگ اقتصادی آمریکا پاسخ خواهد داد و با تشدید فشار اقتصادی، آمریکا و متحدان آن باید منتظر پاسخ های مضاعف ایران باشند.
این امر به معضلی برای دولت ترامپ تبدیل شده است. هدف واضح اما ناگفته آمریکا تغییر نظام در ایران است، اما نظام ایران چهل سال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی علیرغم اعتراضات همچنان مقاوم است. پاسخ نظامی به اقدامات ایران نیز احتمالا به جنگی منجر خواهد شد که ترامپ در آستانه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا خواهان آن نیست. بهترین راه پیش روی آمریکا آن است که آشکارا بیان کند که برای چه اقدامی آمادگی دارد و در ازای آن چه میخواهد.
بطور خلاصه، دولت ترامپ به این نتیجه رسیده است که خروج از خاورمیانه نه آسان است و نه بدون هزینه و خطر. هنوز هم مبارزه با تروریسم، جلوگیری از گسترش تسلیحات هسته ای، حمایت از جریان آزاد نفت و ارتقای امنیت اسرائیل و شرکای آمریکا در جهان عرب برای آمریکا منافعی دارد. واضح است که آمادگی آمریکا برای استفاده محدود از نیروی نظامی (در صورت لزوم) و تمایل به همراهی تحریمها با دیپلماسی، ضرورت دارد، اما معلوم نیست که چنین سیاستی به این زودی تحقق یابد.
0 Comments