دکتر یو جی، پژوهشگر ارشد امور چین و آسیا – اقیانوسیه چتم هاوس در تحلیلی که در پایگاه اینترنتی این اندیشکده انگلیسی منتشر شد، نوشت: از سال ۱۹۸۲، کمیته مرکزی حزب کمونیست چین هر پنج سال یک بار هفت مجمع برگزار می‌کند. اولین و دومین مجمع‌ها بر روی انتصابات رهبری و بازسازی نهادهای دولتی تمرکز دارند. سومین مجمع معمولاً سیاست‌های مهمی را برای پنج تا ده سال آینده معرفی می‌کند و بسیاری از آنها به لحظات کلیدی در تاریخ مدرن کشور تبدیل شده‌اند. در سال ۱۹۷۸، سومین مجمع کمیته مرکزی حزب کمونیست چین با ارائه اصلاحات اقتصادی عظیم و گشایش توسط دنگ شیائوپینگ، تغییراتی اساسی در چین مدرن به وجود آورد. از آن زمان، رهبری حزب همیشه خواسته است که از سومین مجمع برای رونمایی از سیاست‌های مهم استفاده کند.

بسیاری از ناظران بین‌المللی انتظار دارند که این مجمع با ارائه بسته تحریک اقتصادی مناسبی، اقتصاد کند چین را در دوره پساکووید۱۹ تقویت کند، اما ممکن است بسیاری از آنها ناامید شوند. پکن به‌طور قاطعانه مدل رشد خود را از تعقیب نرخ رشد اسمی به سمت ایجاد یک اقتصاد مقاوم و نوآور که بتواند با پیامدهای ژئوپلیتیکی مقابله کند، تغییر داده است. این گردهمایی این تغییر را تایید نهایی خواهد کرد.

تغییرات کلیدی در حوزه سیاست گزاری

سیاست‌های کلان حزب کمونیست معمولاً در پرده‌ای از راز قرار دارند. برخلاف نشست‌های مشابه قبلی که بر آزادسازی نیروهای بازار و کاهش مداخله دولت تمرکز داشتند، دفتر سیاسی فعلی به‌طور قاطعانه رابطه بین جامعه و اقتصاد را در مرکز بحث‌های آینده قرار داده است.

ناظران نباید انتظار جهش اقتصادی داشته باشند، بلکه باید انتظار مداخله بیشتر دولت را برای هدایت منابع اقتصادی به بخش‌های استراتژیک و نوآوری و تضمین حداقل رفاه اجتماعی برای فقرا داشته باشند. این‌ها به احتمال زیاد سیاست‌هایی نیستند که مورد انتظار و ترجیح شرکت‌های خصوصی و سرمایه‌گذاران جهانی باشند.

دو اصطلاح سیاست‌گذاری متصل به هم که به‌طور گسترده در این مجمع مورد بحث قرار خواهند گرفت و نکاتی را در مورد عناصر کلیدی آن روشن خواهند کرد، وجود دارند. اما هیچ‌یک از این‌ها همان چیزی نیستند که مخاطبان بین‌المللی و لیبرال‌محور ممکن است بخواهند بشنوند.

اولین اصطلاح «نیروی تولیدی با کیفیت جدید» است. این اصطلاح از اقتصاد چین می‌خواهد که در نوآوری فناوری‌های جدید پیشرو شود. معرفی این اصطلاح نشان‌دهنده تغییر اساسی در مدل حکمرانی اقتصادی حزب است. تا همین اواخر، سیاست‌های اقتصادی و صنعتی پکن عمدتاً بر پیشرفت در جهت رسیدن به فناوری‌های موجود و خودکفایی به منظور کمک به چین برای مقاومت در برابر مهار استراتژیک ایالات متحده مبتنی بود.

از این پس، هدف نهایی این است که چین از طریق ایجاد فناوری‌های نوآورانه و ارتقاء تولید پیشرفته به یک قهرمان نوآوری تبدیل شود.

سیاست‌های صنعتی قبلی عمدتاً بر افزایش سهم بازار جهانی برای صادرات خود چین متمرکز بودند. این اصطلاح جدید از دولت و شرکت‌ها می‌خواهد که صنایع آینده را که در مرحله نوپا در سطح جهانی هستند، هدایت کنند.

اصطلاح دوم و مرتبط در این مجمع «سیستم ملی جدید» است. این اصطلاح به توزیع منابع ملی با کنترل قوی‌تر از سوی مرکز، تخصیص سرمایه به بخش‌های با اهمیت استراتژیک اشاره دارد. تأکید اصلی در اینجا نه بر اقتصاد، بلکه بر ژئوپلیتیک است. وخیم‌تر شدن روابط چین با غرب، پیش از این هم دسترسی‌اش به بازار و نوآوری فناوری را محدود کرده است. «سیستم ملی» نسخه پکن برای کسب فناوری‌ها با جمع‌آوری تمام منابع ملی موجود در حمایت از نوآوری‌های داخلی است.

این اصطلاح بار دیگر تمایزی واضح بین مدل حکمرانی اقتصادی رهبر فعلی حزب و توافق بازارمحور اصلاحات و بازگشایی دوران ۴۵ سال گذشته ایجاد می‌کند.

عدم قطعیت‌های پیش‌رو

این دو اصطلاح جدید نشان‌دهنده گامی دیگر به سوی حکمرانی اقتصادی متمرکز و بالا به پایین تحت رهبری شی جین‌پینگ است که به جای افزایش تولید ناخالص داخلی از طریق زیرساخت‌ها و املاک و مستغلات، بر نوآوری‌های تکنولوژیکی تمرکز دارد. از اواخر دهه ۲۰۱۰، پکن توجه بیشتری به ایمنی اقتصادی داخلی و خودکفایی تکنولوژیکی داشته است. دفتر سیاسی جدید شی، پس از بیستمین کنگره حزب در سال ۲۰۲۲، با دانشمندان برجسته‌ای پر شده که نشان‌دهنده تلاش شی برای تبدیل چین به یک قهرمان تکنولوژی برای مقاومت در برابر «حصارها و دیوارهای» ایالات متحده است. تا چه حد چین با چنین تلاش‌هایی پیش خواهد رفت و چقدر موفق خواهد بود، همچنان نامشخص است، اما ناظران به دنبال علائمی در سیاست‌های بیرون آمده از این مجمع خواهند بود.

یک سؤال کلیدی دیگر این است که آیا چنین تغییری به سوی تکنولوژی و نوآوری می‌تواند اثرات جانبی ایجاد کند که شغل‌های بیشتری برای جوانان و خانوارهای عادی ایجاد کند که با بازار کار سخت و قیمت‌های ناعادلانه املاک و مستغلات روبرو هستند.

در سال ۱۹۷۸ و چند دوره از مجامع سوم بعدی، حزب کمونیست حاکم توانست روایتی از رشد و رفاه بسازد. شی جین‌پینگ و معاونانش کار دشوارتری برای روایت‌سازی خواهند داشت. کاهش اعتماد مصرف‌کننده، نرخ بیشتر بیکاری جوانان و محیط بین‌المللی ناپایدارتر در سال‌های اخیر، انتخاب‌های پکن برای سیاست گزاری در حوزه سرمایه‌گذاری و تحریک مالی را محدود کرده‌اند. در میان این عدم قطعیت، سومین مجمع آینده باید نه تنها به کمک به دومین اقتصاد بزرگ جهان برای مقابله با شوک‌ها بپردازد بلکه باید به دنبال ایجاد مدل رشد جدیدی باشد که چشم‌انداز همه در داخل کشور را بهبود بخشد.