آنتوان لوسک در تحلیلی که در وب سایت موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی -انگلیس منتشر شد، نوشت: در چهارم ژوئن سال جاری نارندرا مودی برای سومین دوره متوالی به عنوان نخست وزیر هند انتخاب شد که در 62 سال گذشته امری بی‌سابقه بود. مودی با انتصاب مجدد وزیر خارجه و مشاور امنیت ملی خود، تمایلش را برای تداوم سیاست خارجی، امنیت ملی و در کل حکمرانی خود نشان داده است.

با این حال، در میان روابط دوجانبه کلیدی هند با دیگر کشورها، رابطه با چین مستحق توجه و احتمالاً ایجاد تطابق و سازگاری خواهد بود. با توجه به این که رابطه بین بزرگترین ارتش‌های مسلح به سلاح هسته‌ای و بزرگترین اقتصادهای آسیا تا سال 2025 پر تنش به نظر می‌رسد، این روابط به کدام سو خواهد رفت؟

رفاه و امنیت متقابل

روابط هند و چین به دلیل مسائل مرزی حل نشده، روابط تجاری نابرابر، روابط راهبردی چین با پاکستان، و اختلاف نظر سیاسی-راهبردی گسترده بر سر جایگاه واقعی یکدیگر در آسیا و فراتر از آن با مشکل مواجه بوده است. این رابطه از فقدان اعتماد راهبردی پس از درگیری مرزی در ژوئن 2020  رنج می‌برد که باعث بی‌اثر شدن مذاکرات قبلی درباره رژیم مدیریت مرزی میان دو کشور شده است. جنگ در اوکراین نیز چین را به روسیه، شریک دفاعی تاریخی هند نزدیکتر کرده است.

نتیجه این امر ایجاد یک رابطه پیچیده است که گرایش به تنش و نه همکاری دارد. اما این رابطه همیشه به این صورت نبوده است. در طول دهه 1990 و تا سال 2013، هند و چین توافق کردند که اختلافات خود را در مرزها کنار بگذارند، بر توسعه اقتصادی تمرکز کنند و هر کدام با دیگری در موضوعات ثانویه مانند تروریسم یا افغانستان همکاری کنند.

اما واگرایی منافع ملی دو کشور به بروز تنش منجر شده است. دستور کار سیاست خارجی و امنیتی شی جین پینگ، رئیس جمهور چین و افزایش قدرت اقتصادی هند این روابط را پیچیده‌تر کرده است. هند خود را یک نیروی اقتصادی جهانی در حال رشد می‌داند که می‌تواند از شراکت راهبردی خود در آسیا و فراتر از آن استفاده کند.

پایان دادن به بن‌بست

هند و چین رقابتی رو به رشد در عرصه اقتصادی و راهبردی دارند. هند با تعیین شرایط برای گفتگو، محدود کردن تماس‌های رسمی، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مرزی و محدود کردن وابستگی به واردات چین، قصد دارد قدرت و اهرم خود را به کار گیرد. از سوی دیگر، چین در درجه اول بر رقابت خود با آمریکا متمرکز است، اما به همکاری آمریکا و هند در زمینه فناوری‌های نوظهور و مخرب و همچنین لجستیک دریایی توجه دارد و نسبت به رشد جمعیت و اقتصاد هند محتاط است. در حالی که جمعیت بیشتر و اقتصاد امیدوارکننده هند برای صادرکنندگان چینی جذاب است، شکاف رو به رشد تولید ناخالص داخلی بین هند و چین این باور را در چین تقویت می‌کند که می‌تواند این روابط را بر اساس شرایط خود هدایت کند.

استثنائات رقابت هند و چین اندک است و هر دو کشور در حال سرمایه گذاری بر روی ظرفیت های فناوری ملی در حوزه‌های فضایی، سایبری و دریایی هستند. همگرایی آنها در بریکس با نپذیرفتن کمربندوجاده توسط هند و ملاحظات هند درباره سیاست تحریم تحت رهبری آمریکا در اوکراین به چالش کشیده شد. منصرف کردن روسیه از استفاده از تسلیحات هسته‌ای در اوکراین یا مبارزه با تغییرات اقلیمی از معدود حوزه‌های توافق دو کشور محسوب می‌شود.

کشورهای ثالث برای انتخاب بین هند و چین تحت فشار هستند و این امر باعث تضعیف ادعاهای دو کشور در خصوص خیزش مثبت آنها است. مرزهای نظامی ناپایدار و مستعد حادثه است. ممکن است در اقیانوس هند یا دریای چین جنوبی حوادثی رخ دهد؛ مادامی که گفتگو یا توافقی برای جلوگیری یا مدیریت چنین حوادثی وجود نداشته باشد. روابط هند با تایوان در حوزه فناوری در حال تبدیل شدن به عرصه‌ای برای سوء تفاهم است. هر دو کشور در حال ایجاد انتظارات داخلی برای اهداف خود در عرصه توسعه ملی هستند که چین زمان دستیابی به آن را برای سال 2049 و هند برای سال 2047  تعیین کرده‌است.

ارتباط و تفاهم راهبردی

هند و چین باید در میان این تنش‌ها و بلاتکلیفی ژئوپلیتیک و درعین حال حس متناقض خوش‌بینی و بی‌اعتمادی به برخی گفتگوها با چین، قالبی را برای برقراری و حفظ گفت‌وگو بیابند تا انتظارات‌شان را تعیین و مدیریت کنند بدون آن که احساس شود به دیگری پاداشی زیاد داده می‌شود. شی و مودی در سال‌های 2018 و 2019 دو دیدار غیررسمی داشتند. اما شی از شرکت در اجلاس سران گروه 20 در سال 2023 خودداری کرد. پس از وقفه‌ای که بیش از دو سال به طول انجامید، دو مقام ارشد امنیت ملی دو کشور در سال های 2022، 2023 و ژوئیه 2024 با یکدیگر ملاقات کردند، اما بعید است این دیدارها متناسب با نیازهای این روابط بوده باشد.

چین باید این امر را بهتر درک کند که رفتار هند چگونه بازتاب انگیزه‌های این کشور برای تعامل، رقابت، تعادل و بازدارندگی در برابر چین است. هند از چین می خواهد تا نسبت به منافع این کشور حساسیت بیشتری نشان دهد.

عدم حضور مودی در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در ژوئیه 2024 راه را برای تعامل آینده با شی‌جین‌پینگ نمی‌بندد. علیرغم عدم تبریک شی به مناسبت انتخاب مجدد مودی، اشاره رئیس جمهور چین به هند در سخنرانی ژوئن 2024 می‌تواند نشانگر یک پاسخ آشتی‌جویانه باشد. هر دو کشور علاقمند به حفظ ارتباطات راهبردی هستند تا از هرگونه درگیری ناخواسته جلوگیری کنند. ممکن است دو طرف اتخاذ تدابیر اعتمادساز جدید را به عنوان یک راه رو به جلو در نظر بگیرند.