الیزابت براو در یادداشتی که در وب‌سایت اندیشکده «آینده مطالعات و تحقیقات پیشرفته» (FARAS) منتشر شد، نوشت: سیاستگذاران آمریکایی برای چندین دهه، به اقدام نظامی علیه ایران می‌اندیشیدند، اما همواره به دلیل یک عامل بازدارنده در این خصوص محتاط بودند: توانایی ایران در تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز. پس از حملات ۲۸ فوریه، ایران این اهرم را به کار گرفت و بسیاری از کشتی‌ها در خلیج فارس متوقف شدند.

در روزهای نخست بحران، بسیاری از تحلیلگران علت توقف تردد کشتی‌ها را عقب‌نشینی شرکت‌های بیمه از پوشش عبور از تنگه هرمز دانستند. همین برداشت باعث شد واشنگتن طرح بیمه ویژه‌ای برای عبور کشتی‌ها ارائه کند.

اما گزارش روز ۱۶ مه روزنامه فایننشال تایمز نشان داد که حتی یک کشتی نیز این بیمه آمریکایی را خریداری نکرده بود. علت روشن است: بیمه هرگز مشکل اصلی نبوده است. در زمان جنگ، بیمه‌های عادی متوقف می‌شوند، اما شرکت‌های تخصصی بیمه جنگ دقیقا برای چنین شرایطی فعالیت می‌کنند و از آغاز بحران نیز پوشش لازم را ارائه داده‌اند. بسیاری از کشتی‌های متوقف‌شده در خلیج فارس نیز از قبل دارای بیمه جنگ بوده‌اند.

آنچه کشتی‌ها را در لنگرگاه نگه داشته، نگرانی از جان انسان‌هاست. بخش عمده این شناورها حامل نفت یا گاز طبیعی مایع هستند و هرگونه حمله در هنگام عبور از تنگه می‌تواند به فاجعه‌ای زیست‌محیطی منجر شود. مهم‌تر از آن، جان خدمه کشتی‌ها در معرض خطر قرار دارد. بنا بر گزارش سازمان بین‌المللی دریانوردی، از آغاز جنگ ده‌ها نفر از خدمه کشتی‌ها و کارکنان بنادر کشته یا زخمی شده‌اند. در صورت تلاش برای عبور بدون هماهنگی از تنگه، احتمالا تلفات بسیار بیشتری رخ خواهد داد.

هرچند انتظار کشیدن در خلیج فارس خسته‌کننده و همراه با خطر است، اما همچنان بسیار امن‌تر از عبور بدون مجوز از تنگه هرمز به شمار می‌رود. حدود ۲۰ هزار دریانورد همچنان در کشتی‌هایی گرفتار هستند که امکان خروج از خلیج فارس را ندارند. برخی شناورها توانسته‌اند پس از دریافت مجوزی که مورد پذیرش مقامات ایرانی بوده از تنگه عبور کنند، اما این موارد عمدتاً به کشتی‌های متعلق به کشورهای دوست ایران محدود بوده است. همچنین گزارش‌هایی وجود دارد که برخی کشتی‌ها با استفاده از پرچم‌های جعلی موفق به عبور شده‌اند.

با برقراری چیزی شبیه به آتش‌بس، بخشی از خدمه کشتی‌ها از طریق تعویض نیروها توانسته‌اند منطقه را ترک کنند. دریانوردان جدید به بنادر منطقه اعزام شده‌اند تا جایگزین خدمه قبلی شوند. با این حال، مشخص نیست این افراد چه مدت در خلیج فارس گرفتار خواهند ماند و بسیاری از کشتی‌ها نیز حتی امکان تعویض خدمه را پیدا نکرده‌اند.

مجموع این تحولات به یک نتیجه روشن منتهی می‌شود: تنها صلح می‌تواند تنگه هرمز را دوباره به روی کشتیرانی باز کند. طرح‌های جدید بیمه‌ای تأثیر چندانی نخواهند داشت. همچنین اسکورت همه کشتی‌ها توسط نیروی دریایی آمریکا، چه اکنون و چه در آینده، گزینه‌ای عملی نیست. محاصره بنادر ایران نیز امنیت عبور از تنگه را تضمین نخواهد کرد.

در همین حال، ایران از طرحی با عنوان «سازمان تنگه خلیج فارس» برای مدیریت دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز خبر داده است. بلومبرگ گزارش داده که تهران درباره برخی ابعاد این طرح با عمان گفت‌وگو کرده و مقامات ایرانی ابراز امیدواری کرده‌اند که عمان بتواند زمینه تعامل کشورهای منطقه و آمریکا را فراهم کند. با این حال، هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که دولت‌های عربی حاشیه خلیج فارس، از جمله امارات متحده عربی، از چنین سازوکاری حمایت کرده باشند.

هرگونه نظام دریافت عوارض در تنگه هرمز برای شرکت‌های کشتیرانی مسئله‌ای مهم خواهد بود، اما حتی چنین طرحی نیز تنها زمانی معنا پیدا می‌کند که کشتی‌ها بتوانند بدون ترس از حمله از تنگه عبور کنند.

تا پیش از ۲۸ فوریه، هیچ‌یک از این مشکلات وجود نداشت. ده‌ها کشتی روزانه بدون حادثه، بدون پرداخت عوارض و بدون نگرانی از حمله از تنگه هرمز عبور می‌کردند. همین اهمیت حیاتی برای اقتصاد جهانی بود که رؤسای جمهور پیشین آمریکا را از حمله به ایران بازمی‌داشت.

نتیجه نهایی تغییری نکرده است: هنگامی که جان خدمه کشتی‌ها در معرض خطر قرار گیرد، کشتیرانی متوقف می‌شود؛ و وقتی کشتیرانی متوقف شود، اقتصاد جهانی نیز آسیب خواهد دید.