شورای راهبردی آنلاین-رصد: «کمبود آب در پنج کشور آسیای مرکزی همچنان رو به تشدید است. این بحران اکنون به مرحلهای رسیده که حتی دو کشور بالادست، یعنی قرقیزستان و تاجیکستان که پیشتر از آنها بهعنوان کشورهای دارای «مازاد آب» یاد میشد، دیگر آب کافی برای انتقال بیشتر به سه کشور پاییندست، یعنی قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان که با کمبود آب مواجهاند، در اختیار ندارند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سالهاست که آسیای مرکزی برای هند از نظر راهبردی اهمیت داشته، اما دسترسی به آن دشوار بوده است. پاکستان مسیرهای زمینی مستقیم را مسدود کرده، افغانستان همچنان بیثبات است و اتصال ترانزیتی اوراسیا نیز محدود مانده است. سیاست «ارتباط با آسیای مرکزی» هند از همان ابتدا این محدودیتها را شناسایی کرد و توسعه اتصال فیزیکی را در کانون رویکرد منطقهای خود قرار داد. اما امروز، شوکهای ژئوپلیتیکی دهلینو را واداشتهاند تا با فوریت بیشتری به اوراسیا بنگرد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «کمبود آب در پنج کشور آسیای مرکزی همچنان رو به تشدید است. این بحران اکنون به مرحلهای رسیده که حتی دو کشور بالادست، یعنی قرقیزستان و تاجیکستان که پیشتر از آنها بهعنوان کشورهای دارای «مازاد آب» یاد میشد، دیگر آب کافی برای انتقال بیشتر به سه کشور پاییندست، یعنی قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان که با کمبود آب مواجهاند، در اختیار ندارند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سالهاست که آسیای مرکزی برای هند از نظر راهبردی اهمیت داشته، اما دسترسی به آن دشوار بوده است. پاکستان مسیرهای زمینی مستقیم را مسدود کرده، افغانستان همچنان بیثبات است و اتصال ترانزیتی اوراسیا نیز محدود مانده است. سیاست «ارتباط با آسیای مرکزی» هند از همان ابتدا این محدودیتها را شناسایی کرد و توسعه اتصال فیزیکی را در کانون رویکرد منطقهای خود قرار داد. اما امروز، شوکهای ژئوپلیتیکی دهلینو را واداشتهاند تا با فوریت بیشتری به اوراسیا بنگرد.»
روسیه و دیگر کشورهای همپیمان سوریه نیز که دغدغههایی از جنس حفظ تفوق سیاسی و نظامی در برابر رقبای منطقهای و فرامنطقهای خود دارند تحلیلی مشابه دولت سوریه دارند و همین وضعیت آنها را بهصورت منسجم در کنار هم قرار داده است.
واقعیت دیگری که در سوریه باعث تقویت منطق جنگ در برابر منطق گفتگو شده به وضعیت مخالفان برمیگردد. مخالفان دولت سوریه هیچگاه وضعیت منسجمی نداشتهاند و این خود یکی از عوامل مهم اکراه دولت سوریه برای توافق با آنها بوده است.
در همین آتشبس اخیری که چند هفته پیش به مدت یک هفته برقرار ولی بعد لغو شد، یکی از مواردی که روسیه و آمریکا بهعنوان معماران آتشبس بر آن توافق کردند این بود که این آتشبس شامل گروههای تروریستی داعش و جبهه فتحالشام (النصره سابق) نشود و هر گروهی هم که با این دو گروه تعامل داشته باشد از توافقنامه کنار گذاشته شود. مشکل دقیقاًَ همینجاست. گروههای بهاصطلاح میانهرو همکاری نزدیکی دستکم با گروه فتحالشام دارند و عملاً مرزبندی دقیقی درباره مکان استقرار آنها وجود ندارد. همین مسئله به ادامه حملات دولت سوریه و روسیه مشروعیت میدهد. پرواضح است که دولت سوریه نمیتواند بپذیرد که پای میز مذاکرهای بنشیند که هم مخالفانش او را از اساس قبول ندارند و هم با تروریستها در ارتباط هستند.
در شرایطی که عملاً بهدلیل نبود موازنه بین دولت و مخالفان و نیز نبود یکپارچگی در جبهه مخالفان عملاً پروسه سیاسی به کناری رفته است، این نبرد میدانی است که میتواند فضا را روشنتر کند. بینتیجه بودن نشست اخیری هم که در لوزان سوئیس با هدف توقف درگیریها و آغاز پروسه سیاسی در سوریه برگزار شد، بهدلیل فاصله زیاد نگاه طرفهای درگیر در این بحران بود و نشان از روزهای سخت پیشِ رو دارد.
کشورهای مخالف دولت سوریه ازجمله آمریکا یا باید به شرایط کنونی و تفوق ارتش سوریه و روسها تن دهند یا باید درصدد تغییر موازنه برآیند. تغییر موازنه نیز از دو راه بیشتر ممکن نیست: یکی ارسال کمک به مخالفان برای تقویت موقعیت آنها در برابر حملات دولت و روسیه است، اما موفقیت این راه نیز با یک مشکل اساسی روبهروست و آن برتری جبهه موافقان دولت سوریه در نبردهای هوایی است که عملاً برگ برنده را دراختیار آنها میدهد.
راه دوم که هدف از آن ضربه زدن به همین برتری هوایی است، برقراری منطقه پرواز ممنوع بر فراز مناطقی ازجمله در شهر حلب است. این راه نیز با دو چالش روبهروست؛ نخست اینکه برقراری منطقه پرواز ممنوع منوط به تصویب شورای امنیت سازمان ملل متحد است و عملاً با حضور روسیه در این شورا، تصویب آن دور از تصور است. چالش دوم این است که اعلام منطقه پرواز ممنوع بیش از هر چیز نوعی اعلان جنگ به روسیه است؛ زیرا بسیاری از پروازها بر فراز سوریه ازسوی جنگندههای روسی صورت میگیرد.
راهحل سوم اقداماتی ازجمله هدف قرار دادن پایگاهها و نیروهای دولت سوریه ازسوی جنگندههای آمریکایی با هدف تغییر موازنه است. مشابه این کار چند هفته پیش نیز یکبار انجام شد. البته تداوم این روش نیز دشواریهای زیادی دارد؛ ازجمله اینکه این مسئله میتواند انگیزه دولت سوریه و نیز روسیه را برای ضربه زدن به مواضع مخالفان افزایش دهد و حتی میتواند روسیه و آمریکا را آشکارتر از قبل رو در روی هم قرار دهد. البته این راهحل نیز بعید است در روزهای پایانی دولت اوباما در آمریکا اجرایی شود.
اغراق نیست اگر بگوییم مخالفان دولت سوریه و حامیان جهانی و منطقهای آنها قافیه را در سوریه باختهاند و در فضای کنونی تنها یک معجزه یا یک اتفاق نادر و شگفتانگیز میتواند موقعیت آنها را تغییر دهد. اما آنچه فعلاً روشن است این است که جنگ، ترجیعبند تحولات سوریه در آینده قابل پیشبینی است. هرچند باید قید «شوربختانه» را برای این پیشبینی برگزید؛ زیرا قربانیان اصلی این جنگ نه صاحبان قدرت که شهروندان عادی و بیدفاع خواهند بود.
منبع: مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر تهران
بازنشر یادداشت به معنای رد یا تایید نظرات نویسنده از سوی پایگاه اینترنتی شورای راهبردی روابط خارجی نیست.
0 Comments