ناوگان نظامی- دریایی روسیه و ایران قصد دارند مانورهای مشترکی تا پایان سال جاری در مناطق شمالی اقیانوس هند، ازجمله در تنگه هرمز، برگزار کنند. این مانورهای نظامی-دریایی مشترک روسیه و ایران، بیشتر از جنبه نظامی دارای اهمیت سیاسی بوده و می‌تواند دربردارنده علامت مشخصی برای آمریکا و متحدانش باشد. البته همکاری‌های نظامی ایران و روسیه مسئله جدیدی نیست و از گذشته بین دو کشور برقرار بوده است. بخشی از این همکاری‌ها در حوزه معاملات تسلیحاتی بین دو طرف جریان دارد که از سابقه طولانی‌تری برخوردار است و بخشی هم به همکاری‌های نظامی بین دو کشور مرتبط می‌شود که از گذشته هم در شکل همکاری در پرونده‌های منطقه‌ای مانند پرونده سوریه و هم در حوزه انجام مانورهای مشترک قابل مشاهده بوده است.

پیش از این نیز نیروهای دریایی ایران و روسیه در دریای خزر مانورهای مشترکی برپا کرده‌ بودند. در شرایط فعلی با توجه به سیاست‌های تنش‌زای دولت آمریکا در منطقه خلیج فارس و همچنین طرح‌های کشورهای غربی به رهبری آمریکا و انگلیس برای ایجاد ائتلاف‌های نظامی در منطقه، بار دیگر موضوع همکاری نظامی ایران و روسیه در چارچوب مانورهای مشترک جدید مطرح شده است. بر این اساس قرار است مانور اول در دریای عمان و اقیانوس هند برگزار شود و مانور دوم در محدوده آب‌های خلیج‌فارس.

در نتیجه این اقدام تهران و مسکو هم در چارچوب همکاری‌های سابقه‌دار دو کشور قابل بحث و بررسی است و هم در چارچوب تحولات نوینی که در منطقه رخ داده است. بنابراین همکاری ایران و روسیه به ویژه در حوزه خلیج‌فارس واکنشی به طرح کشورهای غربی برای ایجاد ائتلاف در منطقه است؛ یعنی از یک سو ایران این پیام را به طرف غربی می‌دهد که دارای گزینه‌های مختلف و متعددی برای ائتلاف‌سازی در منطقه خلیج‌فارس می‌باشد و از سوی دیگر روس‌ها این پیام را به کشورهای غربی می‌دهند که اگر بخواهند بر سطح تنش در منطقه بیافزایند، آنها نیز از قابلیت ایفای نقش در محدوده خلیج فارس برخوردار هستند.

نباید از نظر دور داشت که همکاری‌های ایران و روسیه بدون شک معادلات منطقه خلیج‌فارس را برهم خواهد زد؛ چرا که تاکنون طرح‌های نظامی منطقه خلیج‌فارس یا توسط کشورهای غربی مانند آمریکا، انگلیس و شرکایشان انجام شده یا با مشارکت بازیگران غربی و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس برخی اتحادها و ائتلاف‌ها شکل گرفته است. با توجه به اینکه ائتلاف‌ها، اتحادها و سازوکارهایی که تا به امروز در منطقه وجود داشته اغلب ناکارآمده بوده‌ و نتوانسته به تامین امنیت در منطقه منجر شود از این حیث همکاری ایران و روسیه فضای جدیدی را بوجود خواهد آورد. به ویژه که روس‌ها با سندی که درباره مباحث امنیتی خلیج‌فارس منتشر کردند نشان دادند که صرفا به حضور نظامی در منطقه نمی‌اندیشند بلکه دنبال ایجاد سازوکارهایی برای تامین امنیت در منطقه نیز هستند. تفاوتی که طرح پیشنهادی روسیه برای خلیج‌فارس با دیگر طرح‌ها دارد، این است که روسیه به امنیت درون‌زا تاکید می‌کند و این نقطه مقابل طرح‌هایی است که توسط کشورهای غربی اعلام شده است. یعنی کشورهای غربی در طرح‌هایی که ارائه داده‌اند بر حضور خودشان در اقدامات تاکید کرده و تلاش داشتند تا به نوعی امنیت کشورهای منطقه را به حضور و نفوذ نظامی خود در منطقه وابسته کنند. در حالی که روسیه در طرح خود تاکید دارد که امنیت منطقه خلیج‌فارس باید توسط خود کشورهای منطقه تامین شود. از این حیث اهداف روسیه با کشورهای غربی کاملا متفاوت است و روس‌ها ایده دیگری را دنبال می‌کنند.

در نهایت باید توجه داشت که همکاری نظامی ایران و روسیه در منطقه خلیج‌فارس، فصل جدیدی در روابط دو کشور را شکل می‌دهد که در آینده نه تنها بر روابط دوجانبه تهران و مسکو تاثیرگذار خواهد بود بلکه بر معادلات موجود در منطقه خلیج‌فارس نیز تاثیر می‌گذارد و بسیاری از مسائل را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد. البته بدیهی است مراقبت و هوشیاری در خصوص تبعات تحقق رؤیای روس‌ها در دسترسی به آب های گرم خلیج فارس نبایستی مورد غفلت قرار گیرد.