حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

در خصوص آتش‌بس غزه نکات قابل توجهی وجود دارد که در ادامه به مهمترین آن‌ها پرداخته می‌شود:

یک؛ در تحقق آتش‌بس در غزه دو دسته عوامل «میدانی» و «سیاسی» مؤثر بودند. در حوزه میدان با اینکه رژیم اسرائیل بیشترین امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری را در میدان داشت، اما در نهایت اهداف اعلامی‌اش محقق نشد. اما در عرصه‌های سیاسی، نباید نقش آمریکا به‌ویژه «ترامپ» را در تحمیل آتش بس به نتانیاهو نادیده گرفت.

نقش آمریکا در آغاز جنگ غزه و پایان آن، «تعیین‌کننده» است. رژیم صهیونیستی بدون حمایت آمریکا نمی‌توانست به هیچ وجه در مقابل حماس دوام بیاورد. آمریکا هزینه‌های زیادی در عرصه‌های اقتصادی، نظامی، سیاسی و … تحمل کرد تا این رژیم در جنگ شکست نخورد؛ هزینه‌هایی که در تاریخ ایالات متحده کم‌سابقه بوده است.

ترامپ به خوبی نسبت به هزینه‌های جنگ غزه و پیامدهای آن برای آمریکا آگاه است. وی برای اینکه دولت خود را از زیر بار مالی، سیاسی، نظامی و … جنگ غزه که هیچ امیدی به پیروزی در آن نبود، خارج کند و دولت خود را از چالش‌های جنگ غزه مصون بدارد، در هفته‌های اخیر «تحرکات علنی و پنهانی» زیادی برای پایان جنگ انجام داد که در نهایت به امضای توافق آتش‌بس منجر شد.

بنابراین توقف جنگ، پیش از آن که ناشی از تلاش‌های دولت بایدن باشد، متأثر از تکاپوی دولت ترامپ است. به عبارتی، نقشی که دولت ترامپ در توقف جنگ در غزه ایفا نمود، بیشتر از دولت بایدن است.

دو؛ توقف جنگ در غزه، به معنای «شکست» رژیم‌صهیونیستی در این جنگ است. رژیم از روی «اجبار» تن به توافق آتش‌بس داد. تعبیری که صدراعظم آلمان در این زمینه دارد و توافق با حماس را برای رژیم اسرائیل دردناک توصیف می‌کند قابل تأمل است.

ایتمار بن گویر، وزیر امنیت داخلی رژیم اسرائیل که در واکنش به توافق آتش‌بس استعفا داد، اظهار داشته است: «توافق فعلی با حماس به معنای شکست مفتضحانه اسرائیل در جنگ است. این آتش‌بس، ننگ و خیانت است و تمام دستاوردها را از بین می‌برد.»

گدعون ساعر، وزیر آموزش رژیم‌صهیونیستی نیز در حساب کاربری خود در ایکس، نوشت: «من به توافق با حماس برای آزادی گروگان‌ها رأی مثبت دادم ولی این یک تصمیم پیچیده بود که هزینه‌های سنگینی به همراه داشت».

سه؛ آتش‌بس و توقف جنگ قبل از پیروزی مورد نظر و اعلام شده توسط نتانیاهو، هیچ جایی در راهبردها و برنامه‌های رژیم‌صهیونیستی در جنگ غزه نداشت. در هیچ یک از اسناد عملیاتی جنگ غزه نامی از توقف جنگ بدون تحقق اهداف آن برده نشده بود.

رژیم صهیونیستی با اهداف کاملاً مشخص و ترسیم شده به غزه حمله کرد؛ نابودی حماس، آزادی اسرا، کوچاندن مردم غزه به صحرای سینا، اشغال دائمی محور نتزاریم و فیلادلفیا، اشغال نوار غزه و شهرک‌سازی در شمال آن از اهداف این رژیم در حمله به غزه بود.

رژیم صهیونیستی درحالی تن به آتش‌بس داد که به هیچ یک از اهداف «اعلامی» خود دست نیافت. تمام موفقیت‌های رژیم اسرائیل در جنگ غزه «موقت و شکننده» بود که آن‌ها هم با توافق آتش‌بس از بین رفت. بعد از ۱۵ ماه، رژیم اسرائیل مجبور شد با جنبش حماس که به دنبال نابودی آن بود، برای آزادی اسرایی که ۱۵ ماه برای پیدا کردن‌شان غزه را بمباران می‌کرد، وارد گفتگو شود که دستاوردی بزرگ‌ برای حماس و مقاومت فلسطین بود.

نتانیاهو در 20 دسامبر 2024 / 30 بهمن 1402 در مصاحبه با با یک رسانه آمریکایی تأکید کرده بود «بدون نابودی حماس به جنگ در غزه پایان نخواهم داد.» وی اخیراً هم در یادداشتی که در روزنامه «جروزالم پست» منتشر کرد، نوشته بود: «تا زمانی که حماس نابود نشود، اسرا بازگردانده نشوند و غزه غیرنظامی نشود، پیروزی کامل حاصل نخواهد شد.»

چهار؛ درحالی که جنگ همیشه «راه گریزی» برای فرار نتانیاهو از «بحران» بود، اما بعد از مدتی مشخص شد که ادامه جنگ یک «تهدید جدی» برای بقاء سیاسی او است. اختلافات گسترده میان مقامات ارتش و مقامات سیاسی رژیم صهیونیستی در مدیریت بحران جنگ، نتانیاهو را در وضعیت پیچیده و بغرنجی قرار داده بود، به طوری که علاوه بر عزل گالانت، انتقادات تند لاپید، بنی گانتز، نفتالی بنت، بن گویر و اسموتریچ علیه نتانیاهو در هفته‌های گذشته هم افزایش یافته بود.

ادامه وضعیت موجود برای نتانیاهو به مسأله‌ای غیرقابل تحمل تبدیل شده بود که در نهایت با فشار ترامپ، او مجبور به عقب‌نشینی از تمام مواضع جنگی خود و قبول آتش‌بس شد.

پنج؛ ادامه جنگ علیه غزه که یک «جنگ نامتقارن» به شمار می‌رفت، به مسأله‌ای فراتر از توان و ظرفیت‌های نظامی، سیاسی، اقتصادی و به‌ویژه ژئوپلیتیک رژیم صهیونیستی تبدیل شده بود. محافل داخلی آمریکا هم به این نتیجه رسیده بودند که رژیم نمی‌تواند در این جنگ پیروز شود.

رژیم صهیونیستی از این پس باید گردنکشی و زبان تهدید خود را کوتاه کند. رژیمی که در مقابل حماس تن به شکست می‌دهد، قطعاً در مقابل سایر ارکان مقاومت اسلامی در منطقه که به مراتب قدرتمندتر و بزرگ‌تر هستند، تاب مقاومت نخواهد داشت.

نکته پایانی این‌که آتش‌بس فرصت مناسبی برای پیگیری دستگیری و «مجازات» جنایتکاران صهیونیست است. حکم بازداشت نتانیاهو صادر شده است، اما این به تنهایی کافی نیست و همه سران این باند جنایتکار باید مجازات شوند. این مسأله باید به صورت جدی به‌عنوان یک مطالبه از سوی کشورهای اسلامی در نهادهای بین‌المللی دنبال شود.