حمید خوش‌آیند  – کارشناس مسائل منطقه

پوشش رسانه‌ای قدرتمند حماس و پخش تصاویر و فیلم‌های آن در هفت دور مراسم تحویل اسرای صهیونیست از چنان «قابلیت» اثرگذاری در افکار عمومی منطقه و جهان و به‌ویژه در سرزمین‌های اشغالی برخوردار گردیده که باعث نگرانی محافل سیاسی، نظامی و امنیتی رژیم اسرائیل شده است.

در این رابطه گردان‌های عزالدین قسام با انتشار انواع فیلم‌ها، دست به جنگ روانی وسیعی علیه رژیم اسرائیل زده‌اند، به‌طوری که در یک نمونه «منحصربفرد» که با بازتاب گسترده‌ای همراه بود و به‌شدت باعث «تحقیر» رژیم شد، یکی از اسرای صهیونیست پیش از تحویل به نمایندگان صلیب سرخ، برای قدردانی اقدام به بوسیدن سر دو تن از رزمندگان حماس کرد.

تاکنون هفت دور مبادله اسرا بین حماس و رژیم جنایتکار انجام شده است که حماس در هر دور به شکل کاملاً متفاوت و خاصی باعث «شگفتی» و «غافل‌گیری» افکار عمومی و محافل سیاسی و رسانه‌ای شده است. در واقع، حماس با استفاده از صحنه‌هایی که ساده به نظر می‌رسد، به شکلی کاملاً مؤثر، اصولی و حرفه‌ای «روایت‌گری» می‌کند.

از جمله اقدامات مهم حماس در این برنامه ‌ها، اهدای «هدایای خاص» به اسرای صهیونیستی است که هر کدام مفهوم و پیام خاصی دارد که ازجمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

اهدای ساعت شنی به اسیری که روی آن به زبان‌های عربی، عبری و انگلیسی نوشته شده بود «زمان در حال اتمام است». اهدای هدیه طلا به یکی از اسرا که در دوره اسارت صاحب فرزند شده بود تا به دخترش تقدیم کند که نشانه انسان‌دوستی و احساسات و عواطف انسانی و اخلاقی است‌، آن‌هم در شرایطی که بر بدن اسرای آزاد شده فلسطینی از زندان‌های رژیم صهیونیستی شواهد و نشانه‌های شکنجه‌های سخت و انواع آزارهای جسمی و روحی دیده می‌شود. استفاده از نمادهایی همچون بنر «بازگشت جنگ = بازگشت اسرای اسرائیلی در تابوت» روی اجساد اسرای کشته شده که به صورت مستقیم روحیه سربازان و ساکنان سرزمین‌های اشغالی را نشانه گرفته بود.

اهدای بسته‌های متنوع و معنادار شامل هدایایی مانند جاکلیدی، عکس، لوازم جانبی و پرچم فلسطین که نمادی از مقاومت و پایداری هستند. همچنین نمایش سلاح‌های پیشرفته به غنیمت گرفته شده در طول جنگ که به نوعی قدرت‌نمایی و نشان‌دهنده توانمندی‌های اطلاعاتی و عملیاتی حماس است.

در تمامی برنامه‌های تحویل اسرا، حماس در هر کدام به شکل متفاوت توانسته است با مخاطب صهیونیستی در درون سرزمین‌های اشغالی ارتباط برقرار کند و پیام خود را بدون واسطه و به شکل مستقیم منتقل کند.

همه این‌ها در شرایطی است که رژیم صهیونیستی از ابتدای جنگ غزه و به مدت 16 ماه با استفاده از رسانه‌هایی که در اختیار دارد به‌ویژه شبکه‌های رسانه‌ای قدرتمند آمریکایی و اروپایی همواره در صدد «القاء» این موضوع به افکار عمومی خود، فلسطینی‌ها و ساکنان غزه بود که نیروهای حماس خشونت‌طلب و بدرفتار هستند و مقاومت فلسطین و غزه در این جنگ تضعیف شده و شکست خورده و در مقابل توانمندی‌های رژیم صهیونیستی ابتکارعمل خود را از دست داده است.

اینکه در هفت دور مبادله، اسرای صهیونیستی بعد از آزادی، از حماس به‌خاطر رفتارهای انسانی در طول اسارت دریافت کرده بودند تشکر می‌کردند به تنهایی «خط بطلانی» بر تمام ادعاهای رژیم صهیونیستی بوده است. این موضوع به اندازه‌ای باعث وحشت مقامات صهیونیستی شده است که سران رژیم با صدور دستوری اسرای آزاد شده را «ممنوع المصاحبه» کرده‌اند.

افزون بر این، پوشش رسانه‌ای خاص حماس از تبادل اسرا به اندازه‌ای در داخل سرزمین‌های اشغالی بازتاب داشته و با واکنش‌های گوناگون مواجه شده است که نتانیاهو برای جلوگیری از «تخریب» بیش‌ازپیش وجهه و اعتبار خود و رژیم صهیونیستی با انتقاد از آنچه عملیات روانی طرف فلسطینی خوانده، آزادی اسیران فلسطینی را فعلاً متوقف کرده است. دستور توقف آزادی اسرای فلسطینی نه یک اقدام تقابلی که اساساً ناشی از سردرگمی در مقابل جنگ نرم حماس در تبادل اسرا است که به شکل کاملاً قاعده‌مند، منسجم و قدرتمند انجام می‌شود.

کوتاه آنکه حماس حتی در شرایط محاصره که کمترین دسترسی را به تکنولوژی‌ها و شبکه‌های رسانه‌ای و ارتباطی دارد، از قدرت رسانه‌ و ظرفیت‌های منحصربفرد آن به شکل بی‌نظیری که تاکنون در جهان عرب سابقه نداشته است، برای شکست ساختارها و سازمان‌های تبلیغاتی و جنگ نرم رژیم صهیونیستی، «نمایش قدرت» خود و «تحقیر» این رژیم به خوبی بهره می‌برد. ارزش اقدامات رسانه‌ای و جنگ نرم حماس در شرایط کنونی اگر بیشتر از عملیات طوفان الاقصی و مقاومت آن در جنگ ۱۶ ماهه با رژیم نباشد، قطعاً کمتر از آن هم نیست.