حمید خوش‌آیند  – کارشناس مسائل منطقه

پاکستان نخستین و مهم‌ترین کشوری است که در همه سطوح مردمی، نخبگانی، حاکمیتی و سیاسی، برجسته‌ترین و ارزشمندترین حمایت‌ها را از جمهوری اسلامی ایران در دفاع در مقابل تجاوز رژیم صهیونیستی به عمل می‌آورد.

افزون بر پیوندهای تمدنی و فرهنگی تاریخی که خود یک عامل مهم و پیشران در گسترش عمق و دامنه روابط دو کشور محسوب می‌شود، ایران و پاکستان با 900 کیلومتر مرز مشترک، دو کشور مهم در همسایگی هم به شمار می‌روند که به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی، ظرفیت‌های اقتصادی، نقش منطقه‌ای و …، شرکای مهمی برای یکدیگر محسوب می‌شوند. تقویت روابط آنهم در برهه حساس کنونی که منطقه با مجموعه‌ای از چالش‌های نظامی، امنیتی، سیاسی و … مواجه است، قطعاً می‌تواند در راستای تامین منافع مشترک و تضمین امنیت ملی دو کشور باشد.

اهمیت سفر

الف) اقتصادی و تجاری

همان‌طور که رئیس جمهور کشورمان پیش از ترک تهران تأکید کرده بود، هدف اصلی این سفر، ارتقاء سطح مبادلات اقتصادی بین ایران و پاکستان به 10 میلیارد دلار است. بنابراین مهم‌ترین دستاورد مورد انتظار و یکی از ستون‌های اصلی این سفر، ارتقاء سطح روابط اقتصادی و تجاری به سطوح بالاتر است. هدف‌گذاری رسیدن از سطح کنونی 3 میلیارد دلار به ۱۰ میلیارد دلار در تجارت دوجانبه، نهایی شدن چارچوب توافق‌نامه تجارت آزاد و تمایل به مشارکت در طرح‌های زیرساختی مانند «یک پهنا، یک باند» و اتصال بنادر چابهار و گوادر، احیای پروژه متوقف شده خط لوله گاز، گسترش بازارهای مرزی و … همگی نشان‌دهنده نگاه بلندمدت به توسعه همکاری‌های اقتصادی به عنوان موتور محرکه روابط دو کشور است. برای تحقق اهداف اقتصادی، رفع موانع اداری، گمرکی و به‌ویژه حل مشکلات بانکی و ایجاد سازوکارهای پرداخت جایگزین، گامی حیاتی در این مسیر خواهد بود.

موضوع حیاتی خط لوله گاز ایران – پاکستان که از سال‌ها پیش مطرح بوده و با موانع متعددی روبرو شده است، در کانون توجه این سفر قرار دارد. تکمیل این پروژه که مدت‌هاست در دستور کار قرار دارد و تا نزدیکی مرز امتداد یافته، به دلایلی همچون فشار آمریکا و لابی صهیونیستی هنوز نهایی نشده است، نه تنها می‌تواند نیازهای انرژی پاکستان را تأمین کند، بلکه می‌تواند یک سرمایه‌گذاری راهبردی و منبع درآمد پایدار برای جمهوری اسلامی ایران باشد.

ب) نظامی و امنیتی

گفتگوهای نظامی و امنیتی نیز از موضوعات مورد توجه در سفر پزشکیان به اسلام‌آباد بود. با توجه به گستردگی مرزهای مشترک و چالش‌های امنیتی ناشی از فعالیت گروه‌های تروریستی به‌ویژه در منطقه بلوچستان، این سفر، فرصتی مغتنم برای تقویت همکاری‌های امنیتی، اطلاعاتی و نظامی میان دو کشور است. هماهنگی در مقابله با تهدیدات مشترک، تبادل اطلاعات عملیاتی و ایجاد سازوکارهای نظارتی مشترک، می‌تواند به برقراری ثبات و امنیت پایدار در منطقه کمک کند.

ج) موازنه قدرت و همگرایی منطقه‌ای

همگرایی منطقه‌ای و تاثیرگذاری بر موازنه قدرت هم از جمله موضوعاتی است که بر اهمیت سفر رئیس‌جمهوری اسلامی ایران به پاکستان افزوده است. در فضایی که رقابت‌های ژئوپلیتیکی در منطقه افزایش یافته، تقویت روابط دو کشور می‌تواند به ایجاد یک جبهه منطقه‌ای قوی‌تر و همسو با منافع دو کشور منجر شود. این همگرایی در مواجهه با چالش‌های منطقه‌ای و همچنین تاثیرگذاری بر رویدادهای بین‌المللی و تهدیدهایی که از سوی رژیم صهیونیستی، آمریکا و سایر بازیگران مخرب در منطقه و محیط پیرامونی دو کشور ایجاد شده است، اهمیت بسزایی دارد.

چشم‌انداز و پیامدها

سفر دکتر پزشکیان به پاکستان، نشان‌دهنده اراده سیاسی قوی در تهران و اسلام‌آباد برای ارتقاء سطح روابط به سطحی راهبردی و پایدار است. محوریت توافقات بر حوزه‌های اقتصادی، انرژی و امنیتی، نشان‌دهنده درک متقابل از اولویت‌های دو کشور و تمایل به همکاری در زمینه‌هایی است که بیشترین تأثیر را بر رفاه و امنیت دو ملت خواهد داشت.

اجرای مؤثر و مجدانه توافقات حاصل شده، به‌ویژه در زمینه افزایش حجم تجارت، تسهیل تردد تجار و پیشبرد پروژه‌های انرژی، می‌تواند به تامین پایدارمنافع متقابل و گسترش صلح و ثبات در منطقه منجر شود. در صورت موفقیت در این زمینه‌ها، تغییراتی چشمگیر در مناسبات اقتصادی و ژئوپلیتیکی منطقه، دور از انتظار نخواهد بود.

با این حال، موفقیت در تحقق این همکاری‌ها به غلبه بر چالش‌های موجود و مدیریت هوشمندانه فرصت‌ها بستگی دارد. تقویت نهادهای مسئول در اجرای توافقات و ایجاد سازوکارهای لازم برای رفع موانع احتمالی و موجود، از جمله عواملی هستند که می‌توانند موفقیت این همکاری‌ها را تضمین کنند. همچنین، تلاش برای کاهش تنش‌های منطقه‌ای و تقویت اعتماد متقابل، می‌تواند تأثیر بسزایی در پیشبرد اهداف مشترک داشته باشد.