شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
مرتضی مکی – پژوهشگر مسائل اروپا
پس از حمله نظامی روسیه به اوکراین در فوریه 2022، اروپاییها رویکرد جدیتر و شدیدتری را علیه ایران در پیش گرفتهاند. تا پیش از جنگ، تاحدودی مهمترین مسئله و موضوع مذاکره ایران و اروپا در خصوص برنامههای هستهای ایران بود و در همین رابطه تلاش کردند پس از خروج دونالد ترامپ از برجام همچنان آن را زنده نگه دارند. هر چند که برجام از نظر اقتصادی، منفعتی برای ایران نداشت و همزمان تحریمهای ثانویه آمریکا نیز باعث شدتا تقریبا همه شرکتهای اروپایی از ایران خارج شدند و سطح روابط دو طرف به حداقل رسید. اما به هر حال اراده سیاسی اروپا بر این بود که برجام را زنده نگه دارد و در همین چارچوب دیدارهایی میان هیاتهای ایرانی و اروپایی انجام میشد. ضمن اینکه تلاشهایی نیز در اواخر ریاستجمهوری آقای روحانی و هم در دوره مرحوم رئیسی در جهت احیای برجام انجام گرفت. ولی بعد از حمله روسیه به اوکراین که اروپا مدعی شد ایران متحد نظامی روسیه است و این کشور را تهدیدی برای امنیت خود تعریف کرد، نوع روابط یا مناسبات بروکسل با تهران تغییر کرد.
رخدادهای پاییز 1401 و پس از آن، حملات و تحرکاتی که به دنبال طوفان الاقصی صورت گرفت، تاحدودی روابط ایران و اروپا را پیچیدهتر کرد و تنش بین طرفین را فراتر از سطح برنامه هستهای برد. لذا ایران عملا به یک چالش و مسئله برای اروپاییها تبدیل شد. اروپا تلاش کرد با طرح اتهامات بیاساس در خصوص همکاریهای ایران با روسیه یا نوع سیاستهای داخلی ایران و موضوع محور مقاومت، ایران را در تنگنای اقتصادی و سیاسی قرار دهد. ضمن آنکه به دنبال تحولاتی که در غزه صورت گرفت، عملا جنبش حماس با فشار سیاسی و نظامی گستردهای مواجه شد. در لبنان، رژیم اسرائیل سید حسن نصرالله را به شهادت رساند و ردههای سه و چهار جنبش حزبالله را نیز مورد هدف قرار داد. در سوریه نیز شاهد سقوط بشار اسد بودیم. تمام این تحولات باعث شد که اروپاییها در کنار آمریکا و رژیم اسرائیل قرار بگیرند و با ادراک غلطی که از ضعف اقتصادی، سیاسی و امنیتی ایران پیدا کرده بودند، عملا مطالبهشان از ایران، همان مطالباتی بود که آمریکا و رژیم اسرائیل میخواستند. به همین دلیل تحریمهایی که اروپاییها در کنار آمریکا علیه ایران اعمال کردند، دیگر به منزله یک فشار سیاسی و اقتصادی در جهت ترغیب ایران به پذیرش خواستههای اروپا محدود نیست و فشارها عملا در جهت تغییر رفتار ایران صورت میگیرد. مواضعی که تروئیکای اروپا (انگلیس، فرانسه و آلمان) دنبال میکنند، بیانگر آن است که تا زمانی که ایران نوعی گفتوگو و مذاکره با آمریکا را آغاز نکند و سرنوشت اورانیوم غنیشده در فوردو و نطنز مشخص نشود، آنها قصد تغییر رفتار در قبال ایران را ندارند و این امر نشانگر عدم استقلال آنها در قبال سیاستهای آمریکاست.
در این بین این پرسش مطرح است که آیا ایران میتواند از فرصتهای دیپلماسی حقوقی بویژه در دیوان دادگستری اروپا استفاده کند؟ در پاسخ باید گفت که پیشتر نیز ایران در چند پرونده مالی به خصوص موضوعات بانکی طرح دعوی در دیوان دادگستری اروپا کرده بود و در مواردی آرائی که صادر شده بود به نفع ایران بود. اما این آراء آن چنان نبود که بخواهد تاثیر و تحول جدی در نوع مناسبات سیاسی و اقتصادی ایران با اروپا را به همراه داشته باشد. مشکل ایران با اروپا، مشکل سیاسی است و تا زمانی که این مشکل حل نشود، عملا مسائل اقتصادی نیز قابل حل و فصل نیست.
از سوی دیگر، برخلاف گذشته، ایران فرصتهای جدیدی برای جبران و یا کاهش تاثیر فشارهای اروپا و آمریکا علیه خود دارد. نوع رفتار و سیاستی که چین و روسیه در قبال فعال کردن مکانیزم ماشه اتخاذ و اعلام کردند که بازگشت به این مکانیزم موضوعیت ندارد، میتواند تا حدودی فضای جدیدی را برای تهران ایجاد کند تا بتواند در این فضا همچنان به مبادلات تجاری و اقتصادی خود با این دو کشور و حتی تا حدودی هند ادامه دهد. ولی به نظر نمیرسد که این شرایط بتواند گشایشهای اقتصادی لازم را برای ایران ایجاد کند. واقعیت این است که موضوع تحریمهای آمریکا و اروپا علیه ایران، متاسفانه اکنون مشروعیت بینالمللی پیدا کرده و آمریکا به آسانی کشتیهای ایران را در آبهای محلی توقیف و اموالش را مصادره میکند. در این بین باترامپ که به هیچ قاعده سیاسی و حقوقی پایبند نیست، نمیتوان با ابزارهای حقوقی و سیاسی رفتار کرد و باعث تغییر رفتار دولت آمریکا در خصوص سیاستهای ایرانستیزانهاش شد. همچنین به نظر نمیرسد گشایشهایی که چین و روسیه ایجاد میکنند، در حدی باشد که بخواهد شرایط باثبات اقتصادی در ایران ایجاد کند. لذا باید به دنبال ابتکار عملهایی در سطح منطقه و جهان بود تا هم از شدت سیاستهای ایرانستیزانه آمریکا کاسته شود و هم بتوان فضایی را برای گفتگوی احترامآمیز و سازنده جهت خنثی کردن تحریمها فراهم نمود.
0 Comments