طهمورث غلامی – کارشناس مسائل آمریکا

متن سخنرانی ترامپ نشان داد که او هیچ درکی از مسائل بین‌المللی و جهانی از جمله منشور سازمان ملل متحد در مورد حفظ صلح، امنیت و مقابله با جنگ ندارد. درعین حال باید توجه داشت که که ترامپ بر اساس نظریات شخصی خود این مواضع را گرفته، ولی تصمیم نهادهای نظامی، امنیتی و سیاسی آمریکا احتمالا چیز دیگری بوده است. براین اساس، نمی توان از سخنرانی ترامپ در سازمان ملل، راهبرد و یا سیاست جدید آمریکا را استخراج کرد.

لذا سخنرانی ترامپ که بیشتر یک شوی سیاسی بود؛ بر این مبنا است که رئیس جمهور آمریکا به تئوری مرد دیوانه نیکسون معتقد است. در تئوری مرد دیوانه، رئیس جمهور آمریکا باید تلاش کند خود را فردی غیرقابل پیش بینی، خطرناک و آماده توسل به زور تعریف کند تا از این طریق دیگر بازیگران را مجبور به دادن امتیاز کند. نیکسون به خوبی نقش این فرد را بازی کرد و توانست از این طریق امتیازاتی از شوروی بگیرد، اما بازی ترامپ، بیشتر شبیه کمدی است و به همین دلیل سخنرانی وی حتی داخل آمریکا نیز مورد نقد قرار گرفت و بسیاری سخنرانی رئیس جمهور آمریکا را در حد شان و جایگاه این کشور نمی‌دانند.

در این شرایط نباید انتظار داشت که از دل سخنرانی ترامپ، راهبرد و سیاست جدیدی بیرون کشیده شود. در واکنش به سخنان ترامپ در خصوص ایران نیز، رئیس جمهور ایران به خوبی واکنش نشان داد، چرا که در تئوری مرد دیوانه یک گزاره نظری وجود دارد بر این اساس که تلاش می‌کند طرف مقابل را عصبی و برآشفته کند به گونه‌ای که رفتارهای احساسی و هیجانی نشان دهد و این دامی بود که ترامپ در سازمان ملل برای ایران طراحی کرد به این امید که واکنش جمهوری اسلامی ایران نیز شدید و تند باشد. این در حالی است که ایران با استناد به قوانین بین‌المللی و منشور سازمان ملل سخنان ترامپ را محکوم کرد به گونه‌ای که سخنان رئیس جمهور آمریکا با مخالفت کشورهای اروپایی نیز مواجه شد. در مقابل سخنرانی رئیس جمهور ایران در سازمان ملل مورد تایید و همراهی سایر کشورها قرار گرفت. از این رو جمهوری اسلامی ایران باید تلاش کند همچنان خود را بازیگری متعهد به قوانین بین‌المللی و مسئول در چارچوب اصول بین‌الملل نشان دهد و همچنان در راستای مفاد منشور در جهت صلح و امنیت بکوشد.

همچنین نشان دهد بازیگری که درصدد برهم زدن قواعد است، ایالات متحده است و نه ایران. ترسیم این چهره مطلوب از ایران بر مبنای موضع‌گیری‌ها و پایبندی‌هایی که به قوانین و مقررات نشان می‌دهد می‌تواند منجر به تضعیف موضع آمریکا و تئوری مرد دیوانه دونالد ترامپ شود.

دونالد ترامپ با تهدید مبنی بر اینکه قصد دارد از برجام خارج شود، صرفا دنبال یک چیز است و آن موضع گیری مقامات ایران است. به طوری که اگر آمریکا از برجام خارج شود، جمهوری اسلامی ایران نیز از برجام خارج خواهد شد. همچنانکه طی چند روزی که آقای روحانی در آمریکا بودند، رسانه‌های مختلف این سوال را از وی می‌پرسیدند که اگر ایالات متحده از برجام خارج شود، جمهوری اسلامی ایران به شکل صریح چه اقدامی انجام خواهد داد. ایشان با هوشمندی پاسخ صحیح و دقیقی به این سوال ندادند، چرا که اعلام این موضوع که اگر آمریکا از برجام خارج شود، ما نیز از برجام خارج خواهیم شد، همان چیزی است که ترامپ دنبال آن است، زیرا اگر ایران از برجام خارج شود در آن صورت اگرچه واشنگتن در ابتدا به دلیل خروج اولیه از برجام محکوم می‌شود، ولی در گام‌های بعدی این جمهوری اسلامی ایران است که محکوم خواهد شد.

دو دلیل برای این موضوع می‌توان ذکر کرد: نخست اینکه برجام صرفا معاهده‌ای میان ایران و آمریکا نبوده است و در صورت خروج ایران از برجام، تهران ملاحظه دیگر کشورهای امضا کننده برجام را نکرده است، دیگر اینکه شرایط به دوران پیش از برجام بازمی‌گردد و ایالات متحده می‌تواند با امنیتی کردن موضوع ایران اینگونه وانمود کند که جمهوری اسلامی ایران در پی دستیابی به سلاح اتمی است.

چنین ادعایی سبب خواهد شد که کشورهای اروپایی و حتی روسیه و چین نگران شوند و بار دیگر اجماع احتمالی علیه ایران شکل بگیرد. لذا این مسئله که دولت ایران تاکنون هیچ موضع صریحی نگرفته که در صورت خروج آمریکا از برجام آیا ایران نیز از این توافق خارج خواهد شد یا خیر، خود گام بسیار مهمی در جهت تضعیف سیاست آمریکا مبنی بر خروج از برجام است.