سید رضا میرطاهر در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی در تشریح علل تزلزل موقعیت دلار در بازارهای جهانی، با بیان اینکه آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم با توافق «برتون وودز» در سال 1944 به شکل‌دهی نهادهای مالی و پولی بین المللی و همچنین نظام مالی بین المللی پرداخت، خاطرنشان کرد: صندوق بین المللی پول و بانک جهانی در این رابطه ایجاد شد و بعداز جنگ جهانی دوم هم سیستم مالی جهانی به دلیل اینکه آمریکا قوی ترین اقتصاد جهان محسوب می‌شد بر پایه دلار شکل گرفت و متاسفانه به تدریج دلار به ارز غالب در عرصه مالی بین المللی و تعاملات و تبادلات بین کشورها از جمله در زمینه های تجاری، انرژی و بسیاری زمینه های دیگر تبدیل شد.

وی افزود: نکته مهم این است که آمریکا بارها از این مساله استفاده ابزاری کرده و به دلیل اینکه کاربرد قدرت نیمه سخت، یعنی قدرت اقتصادی، در سرلوحه برنامه های دولت‌های مختلف آمریکا برای وصول به اهداف سیاست خارجی بوده ما شاهد این بودیم که در کنار استفاده بسیار گسترده از ابزار تحریمها در چندین دهه مختلف، متاسفانه آنها از دلار هم به عنوان ابزاری برای اعمال فشار گسترده به کشورها استفاده کردند.

این تحلیلگر مسائل آمریکا گفت: وزارت خرانه داری آمریکا چندی قبل اعلام کرد که 6 هزار و 300 فرد و نهاد در فهرست تحریمها هستند و بیش از 20 کشور مختلف جهان به نحوی تحت تحریمهای گسترده آمریکا قرار دارند. جمهوری اسلامی ایران، ونزوئلا، کره شمالی و روسیه از جمله مهمترین کشورهایی هستند که آمریکا گسترده ترین تحریمها را علیه آنها اعمال کرده است.

میرطاهر با بیان اینکه آمریکایی ها هنگامی که کشورهایی را مورد تحریم قرار می‌دهند معمولا استفاده از دلار را هم در تبادلات مالی آنها دچار محدودیت یا ممنوعیت می‌کنند، اضافه کرد: این مساله دشواری های بسیار زیادی را برای کشورهای مورد تحریم به وجود می‌آورد. به عنوان مثال بعد از خروج دولت ترامپ از توافق هسته ای برجام در می‌2018 و اعمال تحریم‌ها علیه ایران در دو مرحله به ویژه بعد از اعمال تحریمهای نفتی، شاهد این هستیم که آمریکایی ها تمامی تعاملات تجاری و مالی ایران را به شدیدترین نحو ممکن مورد تحریم قرار دارند.

وی ادامه داد: به دلیل اینکه بسیاری از این تعاملات با استفاده از دلار انجام می‌شود حتی در مواردی که آمریکایی ها ظاهرا اعلام کرده اند مشکلی وجود ندارد مانند بحث معاملات مواد غذایی، دارویی و پزشکی اما به دلیل اینکه اساسا بانک یا نهاد یا موسسه مورد معامله از مجازات های تحریمی آمریکا هراس دارد اقدام به معامله نمی‌کنند یا اینکه امکان تعامل پولی و مالی وجود ندارد.

این کارشناس مسائل آمریکا تاکید کرد: استفاده ابزاری از دلار باعث شده بسیاری از کشورها در سالهای اخیر به این جمعبندی برسند که باید به هر نحوی از سلطه دلار خارج شوند.

وی با بیان اینکه کشورهایی که رقابتهایی با آمریکا دارند یا در تقابل با آن هستند مانند روسیه، چین، ایران و کره شمالی و ونزوئلا تلاش کردند از وابستگی شان به دلار کاسته شود، ایجاد نظام های پرداختهای مستقل از دلار، کنار گذاشتن دلار از مبادات تجاری و استفاده از ارزهای دیگر و یا پول ملی خود را اقداماتی در این راستا عنوان کرد.

میرطاهر افزود: به عنوان مثال روسیه و چین در مبالات تجاری بین خود از یوآن و روبل استفاده می‌کنند. ایران هم تلاش کرده تا در تعاملات تجاری با کشورهای همسایه مانند عراق از همین مساله استفاده کند. اما مساله ای که وجود دارد این است که آمریکایی ها کماکان به دلیل اینکه اقتصاد برتر جهان هستند و سیستم مالی بین المللی بر پایه دلار در طی چندین دهه شکل گرفته می‌دانند که تغییر این سیستم مستلزم صرف زمان بسیار زیاد و انجام تغییرات ساختاری گسترده است که در کوتاه مدت امکان پذیر نیست.

وی با تاکید بر اینکه متاسفانه آمریکایی ها کماکان به سوء استفاده از این ابزار ادامه می‌دهند، گفت: نکته مهم این است که در سالهای اخیر عملا از میزان سهم دلار در ذخائر ارزی بین المللی کاسته شده است؛ به عنوان مثال صندوق بین المللی پول در گزارشی تائید کرده که نقش دلار به عنوان اصلی ترین ذخیره ارزی در حال کاهش است و براساس آن سهم دلار در ذخیره ارزی کشورها از 73 درصد در سال 2001 میلادی به 62 درصد در سال 2018 میلادی کاهش پیدا کرده است. در مقابل سهم دیگر ارزها به ویژه یورو افزایش پیدا کرده و به بیش از 20 درصد رسیده است.

میرطاهر اضافه کرد: با توجه به اینکه چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی در جهان مطرح است و پیش بینی می‌شود تا سال 2030 میلادی به اولین قدرت جهان تبدیل شود، می‌توان پیش بینی کرد که یوآن هم به تدریج با توجه به قدرت اقتصادی چین نقش یک ارز بین المللی را پیدا کند. البته چینی ها هم در این زمینه تلاش گسترده ای را انجام می‌دهند.

این تحلیلگر مسائل آمریکا ادامه داد: قابل انکار نیست که عملکرد آمریکا در زمینه استفاده از دلار کاملا منفی بوده و همین مساله باعث شده که کشورها به این جمعبندی برسند که باید زودتر این روند تغییر پیدا کند. به گفته ویکتوریا کرامبرگ، یکی از کارشناسان سیاسی، سازمان ملل با توجه به خطرات اقتصادی اتکا به دلار آمریکا، به عنوان تنها واحد ذخیره ارزی، از کشورها خواسته که برای شکل گیری یک واحد جدید ذخیره ارزی در جهان تلاش کنند. در واقع ایشان اشاره می‌کند که سازمان ملل هم به مخاطرات وضعیت کنونی سلطه دلار به بازارهای مالی بین المللی پی برده و خواهان این است که این وضعیت تغییر کند.

میرطاهر همچنین با بیان اینکه خود آمریکایی ها هم اذعان می‌کنند که در مورد کشورهای تحریم شده از دلار به عنوان یک ابزار استفاده می‌کنند، یادآور شد: آقای « استیو منوچین»، وزیر خرانه داری آمریکا، اخیرا در اجلاسی که در دوحه برگزار شد به صراحت اعلام کرد که اگر ما این روند را طولانی مدت ادامه دهیم کشورها به دنبال استفاده از ارزهای دیگر می‌روند. بنابراین خود آمریکایی ها هم متوجه هستند که به هر حال سوء استفاده از وضعیت دلار باعث خواهد شد که کشورها دیر یا زود به این جمعنبدی برسند که باید این رویه را کنار بگذارند.

وی با بیان اینکه آمریکایی ها به خوبی از سلطه دلار بر بازار و تعاملات مالی تجاری آگاهی دارند و از این موقعیت کاملا به صورت آگاهانه سوء استفاده می‌کنند، اظهار کرد: تغییر این رویکرد و این روند در آینده نزدیک بسیار بعید به نظر می‌رسد. به دلیل اینکه آمریکایی ها مخصوصا در دوره زمامداری ترامپ، اساسا به کاربرد قدرت سخت و نیمه سخت به ویژه ابزارهای تحریمی و پولی مانند دلار در چارچوب سیاست یکجانبه گرایی و اقدامات زورمدارانه کاملا توجه دارند و به آن اتکا می‌کنند. بنابراین نمی‌شود پیش بینی کرد که در آینده نزدیک این روند و رویکرد دچار تغییراتی شود.

وی تاکید کرد: آمریکایی ها می‌دانند که ادامه این رویکرد غیرمنطقی شان دیر یا زود تبعاتی در بر خواهد داشت، بنابراین بسیار تلاش می‌کنند که این مساله را به نحوی توجیه کنند. اما در حال حاضر خیلی از کشورها به این جمع‌ بندی رسیده اند که ادامه وضعیت کنونی دلار شدنی نیست و تداوم آن زیانهای بسیار زیادی را برای آنها به دنبال خواهد داشت. به خصوص اینکه آمریکا از این مساله صرفا برای اعمال فشار به آنها استفاده می‌کند تا آنها را در تنگنا قرار دهد و تا آنها خواسته های غیرمشروع آمریکا را بپذیرند.

این کارشناس مسائل آمریکا با بیان اینکه نه رویکرد آمریکا در این رابطه در آینده نزدیک عوض خواهد شد و نه روند کنونی کاهش تدریجی استفاده از دلار به عنوان واحد ذخیره ارزی بین‌المللی متوقف می‌شود، گفت: متاسفانه نگاهی که آمریکایی ها به جهان دارند نگاهی از بالا به پایین است و حتی در مقابل متحدین اروپایی خود هم در مواردی که منافعشان اقتضا کند از همین ابزارهای دلار و تحریم استفاده می‌کنند.

وی ممانعت از اجرایی شدن ساز و کار ویژه مالی ایران و اروپا، اینستکس، تحریم کشورها و شرکت هایی که درگیر خط لوله گازی نورد استریم دو هستند را از جمله شواهدی بر شمرد که نشان می‌دهد آمریکایی ها به هیچ عنوان قصد ندارند که این سیاست خود را کنار بگذارند.

میرطاهر همچنین تاکید کرد: به هر حال سهم آمریکا از تجارت و اقتصاد جهانی رو به کاهش است و این کاهش سهم و اهمیت، خواه ناخواه باعث خواهد شد که قدرتهای دیگر اقتصادی به تدریج با ارائه ارزهای خود حداقل در میان مدت، نوعی توازن در بازارهای مالی بین المللی را در مورد استفاده از دیگر ارزها به جای دلار، به عنوان واحد ذخیره ارز بین المللی، در پیش بگیرند.