دکتر محمود دهقان در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به اظهارات دبیر کل سازمان ملل، که قدرت‌های جهانی را به نادیده گرفتن نابرابری‌ها در نهادهای بین‌المللی متهم و جهان را در آستانه فروپاشی توصیف کرده است، خاطرنشان کرد: آقای گوترش به واقعیتی صریح و بی‌پرده اشاره کرد که هدف انتقادات و نوک پیکان به طرف قدرت‌های بزرگ و صاحبان اصلی اقتصاد و سرمایه بود.

وی با بیان اینکه پیش از این هم خانم مرکل، صدراعظم آلمان، در سخنانی اعلام کرده بود که قرن بیست و یک، قرن شرق است و با اشاره به آمارهای رشد اقتصادی به صراحت به «افول غرب» اشاره کرد، افزود: مسائل و نابرابری‌هایی که به لحاظ نژادی و شکاف اقتصادی در غرب وجود دارد، کاملا آشکار شده و به جایی رسیده است که باید تغییراتی رخ دهد.

این استاد روابط بین‌الملل در خصوص نقش سازمان ملل و رسالت دبیر کل آن برای جلوگیری از ازهم‌پاشیدگی جهان، گفت: آقای گوترش در راس سازمانی است که نقش تشریفاتی دارد و چندان قدرت عمل مستقلانه‌ای ندارد. بیشتر سخنگو و بیانگر آرای اعضای شورای امنیت است و این شورا نیز در اختیار پنج قدرت اصلی جهان است و سایرین هم نقشی در آن ندارند.

وی افزود: دبیر کل‌هایی که پیش از این نقدی نسبت به روندهای جاری داشتند مانند آقای کورت والدهایم و یا کوفی عنان تنها یک دور توانستند در این جایگاه ایفای نقش کنند و در دور بعدی آمریکایی‌ها و یا اروپایی‌ها و سایر اعضای شورای امنیت، آن‌ها را وتو کردند. این یک واقعیت است؛ اما اینکه آقای گوترش با وجود این واقعیت‌ها این مسائل را مطرح کرده نشان می‌دهد آن قدر مشکلات جدی شده است که ایشان در آن جایگاه این ریسک را پذیرفته و این نقش را مورد نقد قرار داده است.

ضرورت سازماندهی دوباره نظم جهانی

دهقان با اشاره به اظهارات گوترش مبنی بر اینکه موضوعی به کوچکی و ضعیفی یک ویروس، ما را با این ادعا از پای درآوده است، ادامه داد: بسیاری از جامعه‌شناسان، اقتصاددانان و کارشناسان روابط بین‌الملل معتقدند زمانی فرارسیده که باید در رابطه با نظم جهانی دوباره سازماندهی جدیدی شکل بگیرد. از همه مهم‌تر این بی‌عدالتی که مصوبات 196 کشور جهان در مجمع عمومی سازمان ملل لازم الاجرا نیست، ولی مصوبه 5 کشور لازم الاجرا است، باید برطرف شود.

وی تأکید کرد: همین به‌هم‌ریختگی نظم جهانی نشان دهنده این است که این پنج قدرت دنیا در پی منافع خودشان هستند و مانند آمریکا، هر زمان که مایل باشند وارد پیمانی می‌شوند، قطعنامه‌اش می‌کنند؛ اما چهارماه بعد آن را نقض می‌کنند و علیه قطعنامه‌ای که برای تصویبش تلاش کردند، فعالیت می‌کنند. این امور نشان می‌دهد که هنوز هم منافع فردی میان کشورها بر منافع جمعی و جهانی غلبه دارد و افرادی مانند آقای ترامپ هم ابایی از اینکه بگویند «اول آمریکا» ندارند.

کرونا و نمایش بی‌انضباطی اقتصاد جهانی و احتمال بروز بحران جدید

این استاد روابط بین‌الملل دانشگاه با اشاره به اظهارات گوترش در رابطه با اینکه کرونا نقش مهمی در برجسته کردن نابرابری‌های رو به رشد داشته و اختلاف درآمدها واضح است، تصریح کرد: کرونا، بی‌انضباطی جهانی در مسئله اقتصاد و احتمال بروز بحرانی جهانی را نشان داد. امواج مانند بحرانی که در سال 1929 شروع شد و در سال 1945 به جنگ جهانی دوم انجامید، آغاز شده و بسیاری پیش‌بینی می‌کنند که ممکن است از نقطه‌ای از جهان به جنگ بسیار شدیدی منجر شود؛ کما اینکه برای آغاز جنگ جهانی اول تنها ترور ولیعهد اتریش کافی بود و برای جنگ جهانی دوم عبور آلمان از مرز و برای جنگ جهانی سوم هیچ بعید نیست که بحران اقتصادی بتواند به شروع آن منجر شود.

جهان واگرا در آستانه بروز جنگ جهانی

دهقان تأکید کرد: دلیل بروز این نگرانی‌ها نسبت به آغاز جنگی جهانی این است که جهان از همگرایی عبور کرده و وارد واگرایی شده است؛ واگرایی به معنای توجه به منافع فردی و تعصبات قومی و نژادی که جایگزین همکاری و معاضدت بین‌الملل شده است.

وی در رابطه با نقشی که سازمان ملل باید در این شرایط برای برقراری نظمی عادلانه ایفا کند، توضیح داد: همه اختیارات در دست پنج قدرت است و قطعاً آن‌ها اجازه نمی‌دهند که علیه منافعشان اقدامی صورت گیرد، حتی اقداماتی که برای نظم و ثبات جهانی لازم است؛ چرا که اهرم قانونی و مصوبات شورای امنیت در اختیارشان است. منشوری که می‌گوید تصمیمات این پنج کشور لازم الاجرا برای همه کشورهای جهان است نیز در اختیار آن‌ها است و اهرم‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی فروان جهانی را هم دارند.

این تحلیلگر تحولات بین‌الملل ادامه داد: در میان سایر کشورها نیز درک و فهم رهبران در حدی نیست که منافع ملی‌شان را در کوتاه مدت کنار بگذارند و با هم هماهنگ و یک دست شوند تا در آینده از آن بهره ببرند. هر کدام تنها می‌خواهند در زمان دولت خود، بارشان را ببندند.

ممانعت قدرت‌های بزرگ از اصلاحات در ساختار سازمان ملل

دهقان در عین حال در رابطه با لزوم آغاز اصلاحات از درون سازمان ملل با هدف کسب استقلال و افزایش توان نقش آفرینی آن نیز گفت: قدرت‌های بزرگ اجازه چنین اقدامی را نمی‌دهند. چندین سال است که آن‌ها در مقابل درخواست افزایش اعضای دائم شورای امنیت مقاومت می‌کنند. سال‌هاست که آلمان، آفریقای جنوبی و هند نامزد ورود به شورای امنیت هستند، عملکرد خوبی هم دارند، اما آن‌ها اجازه نمی‌دهند.

وی اضافه کرد: مگر اینکه تحولی مانند حادثه فروپاشی شوروی که روسیه را با تکان شدید روبرو کرد، در آمریکا شکل بگیرد و اروپایی‌ها نگران از جنگ‌های داخلی، مجبور شوند به کشورهای دیگر امتیاز دهند. بنابراین این حادثه از داخل سازمان ملل شکل نخواهد گرفت و از داخل اعضا باید شکل بگیرد.