ابتکار مکرون، تلاشی برای رهبری اروپا

محسن جلیلوند در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «ابتکار مکرون، رئیس جمهور فرانسه برای اعزام نیروهای اروپایی به اوکراین، نه صرفاً یک تصمیم نظامی، بلکه در واقع، تلاش برای تثبیت موقعیت پاریس به‌عنوان رهبر سیاسی و امنیتی قاره سیز است.» به باور این تحلیلگر ارشد مسائل بین‌الملل، «مکرون از همان ابتدای جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ به‌دنبال ایفای نقش میانجی بود، اما شکست‌های متوالی در ایجاد سازوکار مذاکره با روسیه، او را به سمت اتخاذ مواضع سخت‌تر سوق داد و اکنون که ترامپ با دیدار با پوتین و تحقیر اروپا در نشست واشنگتن، معادلات را به سمتی برده است که بسیاری از کشورهای اروپایی نگران کاهش حمایت واشنگتن از ناتو و پایان جنگ اوکرین یه سود مسکو هستند، مکرون فرصت را مناسب دیده تا پرچمدار یک سیاست مستقل اروپایی شود».

با این حال، جلیلوند، این ابتکار مکرون را با توجه به موضع‌گیری تند ماتئو سالوینی، معاون نخست‌وزیر و وزیر حمل‌ونقل ایتالیا، نه‌تنها بی‌فایده دانست، بلکه آن را زمینه‌ساز تشدید تنش و اختلافات درون اروپایی و کاهش وزن سیاسی – امنیتی قاره سبز در برابر روسیه قلمداد می‌کند. از منظر وی، «چنین واکنش‌هایی نشان می‌دهد که ایده مکرون هنوز بیش از آنکه اجماع‌ساز باشد، اختلاف‌آفرین است». این تحلیلگر هم چنین یادآور می‌شود که «سابقه تاریخی اروپا نشان داده هرگاه فرانسه تلاش کرده رهبری امنیتی قاره را به‌دست گیرد، مقاومت کشورهایی همچون آلمان و ایتالیا تشدید شده است؛ چرا که آنان بیم دارند این امر توازن قدرت سنتی اروپا را به‌هم زند.»

شکاف اروپا؛ از اختلاف‌های پاریس و رم تا نگرانی‌های برلین

به گفته جلیلوند، «شکاف‌های اروپا در موضوع اوکراین فقط به تنش پاریس و رم یا جدال شخصی مکرون و سالوینی محدود نمی‌شود. این اختلاف ریشه در برداشت‌های متفاوت کشورها از تهدید روسیه و نیز نحوه تعامل با ایالات متحده دارد. آلمان اگرچه در ظاهر با اصل تقویت توان دفاعی اروپا موافق است، اما نسبت به اعزام مستقیم نیرو به اوکراین بدبین بوده و ترجیح می‌دهد به صورت غیر مستقیم و از مسیر دیپلماسی و ارائه کمک‌های مالی و تسلیحاتی به اوکراین عمل کند. البته کشورهای اروپای شرقی همچون لهستان و کشورهای بالتیک از ایده مکرون استقبال کرده‌اند، چرا که روسیه را تهدیدی وجودی می‌دانند؛ درحالی‌که ایتالیا، اسپانیا و حتی بخشی از افکار عمومی فرانسه با این سیاست مخالفت می‌کنند.»

تحلیلگر حوزه بین‌الملل توضیح می‌دهد که «دیدار اخیر رهبران اروپایی با ترامپ در کاخ سفید، نه‌تنها این شکاف‌ها را کاهش نداد، بلکه آنها را آشکارتر کرد. ترامپ با لحنی بی‌پرده گفته بود که “تضمین امنیتی جنگ اوکراین، مسئولیت آمریکا نیست” و تنها در صورتی حاضر به حمایت گسترده است که کشورهای اروپایی هزینه بیشتری بپردازند. چنین موضعی، برلین و رم را محتاط‌‌تر و پاریس را ماجراجوتر کرد. در نتیجه، اروپا بیش از آنکه یک سیاست واحد در قبال اوکراین داشته باشد، اکنون با چندین رویکرد متعارض مواجه است.»

تداوم جنگ فرسایشی در اوکراین

به باور جلیلوند، مهم‌ترین پیامد این اختلافات، ادامه جنگ فرسایشی در اوکراین است. او می‌گوید: «از یک سو، مکرون تلاش دارد با ابتکار اعزام نیرو معادله جنگ را تغییر دهد، اما عدم اجماع اروپا و مخالفت آمریکا با این اقدام، موجب می‌شود این طرح عملاً به نتیجه نرسد. از سوی دیگر، ترامپ که در ابتدا وعده پایان سریع جنگ را داده بود، اکنون پس از دیدار با پوتین در آلاسکا دریافته است که کرملین حاضر به هیچ عقب‌نشینی جدی نیست و شرط‌های مسکو با خواسته‌های کی‌یف و غرب فاصله زیادی دارد.»

در چنین شرایطی، این کارشناس معتقد است که «جنگ نه‌تنها پایان نمی‌یابد، بلکه به‌صورت فرسایشی ادامه پیدا می‌کند». جلیلوند تأکید می‌کند که «طولانی شدن جنگ بیش از همه به ضرر اروپا تمام خواهد شد. چون اروپا با بحران انرژی، فشارهای اقتصادی و موج جدید پناهجویان روبه‌رو است و شکاف داخلی میان دولت‌ها و حتی افکار عمومی عمیق‌تر می‌شود.» او می‌افزاید که «روسیه نیز با تکیه بر ظرفیت‌های نظامی و حمایت‌های غیرمستقیم توانسته هزینه‌ها را مدیریت کند و همین امر موجب تداوم نبرد شده است، ضمن آنکه دیدار پوتین و ترامپ در آلاسکا وزن دیپلماتیک کرملین را افزایش داده است.»

چشم‌انداز مبهم صلح در اوکراین

جلیلوند در جمع‌بندی تحلیل خود تصریح می‌کند که «چشم‌انداز کوتاه‌مدت جنگ اوکراین چندان روشن نیست. ابتکار مکرون اگرچه می‌تواند نوعی فشار روانی بر روسیه وارد کند، اما در عمل بدون حمایت آلمان، ایتالیا و دیگر قدرت‌های اروپایی فاقد پشتوانه اجرایی است. از سوی دیگر، ترامپ که می‌خواست با “معامله بزرگ زمین در برابر صلح” جنگ را پایان دهد، اکنون خود را در نوعی فضای دیپلماتیک متفاوت پس از دیدار آلاسکا می‌بیند. او نه می‌تواند پوتین را وادار به عقب‌نشینی کند و نه قادر است اروپایی‌ها را بر سر یک سیاست واحد گرد هم آورد.»

به باور این تحلیلگر، «آینده جنگ اوکراین به چند عامل بستگی دارد: میزان تداوم شکاف‌های اروپا، توانایی ترامپ در اعمال فشار اقتصادی و سیاسی بر روسیه، و نیز مقاومت داخلی اوکراین. البته با توجه به روندهای کنونی، احتمالاً جنگ در سال ۲۰۲۵ همچنان ادامه خواهد یافت و بیش از آنکه شاهد صلح باشیم، باید انتظار کشیده شدن بحران به سال‌های بعد را داشت.» او می‌گوید: «اروپا امروز بیش از همیشه نیازمند یک راهبرد واحد است؛ بدون چنین راهبردی، نه‌تنها صلحی به دست نخواهد آمد، بلکه خود اروپا به صحنه اصلی متاثر از پیامدهای این جنگ تبدیل خواهد شد.»

محسن جلیلوند معتقد است که ابتکار مکرون برای اعزام نیرو به اوکراین اگرچه از منظر پاریس اقدامی در راستای رهبری و استقلال اروپا تلقی می‌شود، اما در واقع به نمادی از اختلافات داخلی قاره بدل شده است. شکاف میان پاریس، رم و برلین، همراه با رویکرد مبهم ترامپ، عملاً هرگونه امید به پایان سریع جنگ اوکراین را کم‌رنگ کرده است. به همین دلیل، چشم‌انداز آینده نه صلحی پایدار، بلکه تداوم جنگی فرسایشی است که بیش از همه اروپا را گرفتار پیامدهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود خواهد کرد.