ماجرای پهپادها و سایه جنگ در اروپا

روح‌الله مدبر در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «حادثه پرواز پهپادهای ناشناس در آسمان لهستان را نمی‌توان جدا از تحرکات گسترده‌ ناتو و بازی‌های پشت پرده قدرت در جنگ اوکراین تحلیل کرد. آنچه در این کشور رخ داد، بیش از یک اتفاق ساده مرزی بود.» او می‌گوید: «اروپایی‌ها، به‌ویژه فرانسه، آلمان و بریتانیا، علاقه‌ای ندارند که گفت‌وگوهای مستقیم آمریکا و روسیه به نتیجه برسد. در ماجرای پهپادها هم لهستان با حساسیت خاصی موضوع را برجسته کرد؛ کشوری که مدت‌هاست به‌دنبال دستاویزی برای حضور مستقیم در غرب اوکراین و حتی طرح ادعاهای قدیمی ارضی در این منطقه است.»

مدبر یادآوری می‌کند که «یک‌سال پیش نیز موشکی به خاک لهستان اصابت کرد و ابتدا روسیه متهم شد، اما بعداً مشخص شد که این حمله از سوی پدافند اوکراین بوده است». به اعتقاد این کارشناس، «حادثه اخیر نیز می‌تواند بخشی از همین سناریو باشد؛ سناریویی که در آن برخی اعضای تندرو ناتو مایل‌اند تنش‌ها را افزایش دهند تا روسیه به واکنش سخت وادار شود و مسیر مذاکرات احتمالی با آمریکا مسدود گردد.»

مقاومت ترامپ، فشار اروپا و معادله ناتو

در حالی که کشورهای اروپایی از آمریکا انتظار واکنشی قاطع علیه روسیه داشتند، موضع‌گیری دونالد ترامپ مبهم و حتی گاه متناقض بود. او از یک‌سو گفت امیدوار است بحران پایان یابد و از سوی دیگر تأکید کرد که در ماجرای پهپادها از پوتین ناامید شده است. این رویکرد، به تعبیر روح‌الله مدبر، «نوعی مقاومت در برابر فشارهای اروپا برای تقابل مستقیم با روسیه است.»

کارشناس مسائل بین‌الملل می‌گوید: «ترامپ هنوز به‌طور کامل در زمین جناح تندرو ناتو بازی نمی‌کند. فرستادگان او در گفت‌وگوهای غیرعلنی مواضعی نزدیک به کرملین داشته‌اند. حتی برخی گزارش‌ها از هماهنگی‌های پشت پرده میان مسکو و واشنگتن حکایت دارد؛ هماهنگی‌هایی که هدفش جلوگیری از ورود بحران به مرحله‌ای غیرقابل کنترل است.»

به باور وی، «بخشی از اروپا در تلاش است آمریکا را به رویارویی بیشتر با روسیه بکشاند، درحالی‌که خود این کشورها توان و اراده ورود به جنگی مستقیم را ندارند». مدبر می‌افزاید: «ناتو هرچه بیشتر در مرزهای شرقی دست به مانور و نظامی‌سازی بزند، روسیه واکنش سخت‌تری نشان خواهد داد. کرملین بارها هشدار داده که هرگونه حضور رسمی نیروهای حافظ صلح ناتو در اوکراین، با پاسخ قاطع مسکو مواجه می‌شود.»

تحلیلگر مسائل بین‌الملل یادآور می‌شود که «در رزمایش‌های اخیر روسیه و بلاروس، مسکو به‌طور آشکار پیام قدرت فرستاده و حتی اسیر گرفتن نیروهای فرانسوی در خط مقدم، نشانه‌ای از حضور پنهان غرب در این جنگ است». به باور مدبر، «این حوادث نه‌تنها تنش‌ها را کم نمی‌کند، بلکه زمینه را برای درگیری‌های وسیع‌تر فراهم می‌سازد.»

در همین حال، عملیات تازه ناتو با عنوان «نگهبان شرقی» در لهستان و دیگر کشورهای مرزی کلید خورده است؛ عملیاتی که قرار است با تمرکز بر پدافند هوایی و مقابله با پهپادها، امنیت مرزهای شرقی را تقویت کند. اما مدبر تأکید می‌کند که این نمایش قدرت، بیش از آنکه راه‌حلی واقعی باشد، تلاشی برای بازگرداندن اعتماد ازدست‌رفته اعضای ناتو است؛ اعتمادی که با مواضع متزلزل آمریکا و اختلافات درونی اروپا رو به سستی نهاده است.

دست برتر روسیه و بن‌بست اوکراین

این کارشناس، تصویری متفاوت از میدان جنگ اوکراین ارائه می‌دهد و تصریح می‌کند که «در خطوط درگیری، روس‌ها پیشروی محسوسی داشته‌اند. تغییر تاکتیک‌های نظامی و عبور از لایه‌های دفاعی اوکراین نشان می‌دهد که دست مسکو در مذاکرات آینده قوی‌تر خواهد بود.» او می‌گوید که «آمریکا به‌خوبی می‌داند اگر روسیه از رود “دنیپر” عبور کند و مناطق غربی اوکراین را نیز تحت کنترل گیرد، هرگونه مذاکره از موضع ضعف برای غرب انجام خواهد شد.» مدبر می‌گوید: «به همین دلیل است که واشنگتن در ماه‌های اخیر تلاش کرده پیش از تغییر موازنه در میدان، باب گفت‌وگو با روسیه را باز نگه دارد. اما اروپا همچنان در تردید و چنددستگی به‌سر می‌برد و راهبرد روشنی برای پایان بحران ندارد.»

به گفته این تحلیلگر، «اوضاع داخلی اوکراین نیز رو به وخامت است؛ از اعتراضات و دستگیری‌های گسترده گرفته تا بحران آب و برق و حتی زمزمه‌های کودتا». او می‌افزاید: «مردم به اجبار به جبهه‌ها فرستاده می‌شوند، درحالی‌که روحیه عمومی به‌شدت تضعیف شده است. در مقابل، در روسیه هیچ نشانه‌ای از فرسودگی جنگی دیده نمی‌شود. اقتصاد این کشور نسبتا با ثبات مانده، ارزش روبل نسبت به ماه‌های گذشته افزایش یافته و زندگی روزمره مردم تحت تأثیر مستقیم جنگ قرار نگرفته است.»

مدبر تأکید می‌کند که ادامه این وضعیت به سود مسکو است و زمان علیه اوکراین و حامیان غربی آن عمل می‌کند. او هشدار می‌دهد که «اگر اروپا همچنان به وقت‌کشی ادامه دهد و نتواند راهبرد منسجمی ارائه دهد، در نهایت با واقعیت‌های میدانی روبه‌رو خواهد شد که به‌شدت به نفع روس‌ها رقم خورده است.»

در مجموع، روایت روح‌الله مدبر از پشت‌پرده بحران اوکراین و ماجرای پهپادهای لهستان، تصویری از شکاف عمیق درون ناتو، تردیدهای آمریکا و اعتمادبه‌نفس فزاینده روسیه ترسیم می‌کند. به باور این کارشناس مسائل بین‌الملل، اروپا در میانه میدان بازی مانده است؛ نه توان رویارویی مستقیم با مسکو را دارد و نه می‌تواند بدون حمایت قاطع آمریکا تصمیمی سرنوشت‌ساز بگیرد. در این میان، روسیه با صبر راهبردی و تغییر مداوم معادلات میدانی، ابتکار عمل را در دست گرفته و چشم‌انداز پایان جنگ، دورتر از همیشه به نظر می‌رسد.