نوذر شفیعی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «در حالی که روابط هند و آمریکا در دهه گذشته یکی از ستون‌های سیاست آسیا – پاسیفیک واشنگتن به شمار می‌رفت، در دولت دوم دونالد ترامپ، شکاف‌های روزافزون بر مناسبات دو کشور سایه افکنده است؛ به‌ویژه از زمانی که نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، با لغو سفر خود به مالزی و امتناع از دیدار با ترامپ، پیام روشنی به کاخ سفید ارسال کرد.» وی افزود: «رفتار اخیر دهلی‌نو نه صرفاً واکنشی دیپلماتیک، بلکه نشانه‌ای از تغییر تدریجی در نگاه راهبردی هند به جایگاه آمریکا در معادلات بین‌المللی است. ازسرگیری خرید نفت از روسیه، افزایش تعاملات نظامی با چین در سطح منطقه‌ای و کاهش تمایل مودی برای گفت‌وگوهای مستقیم با ترامپ، همگی نشانه‌هایی از سردی بی‌سابقه در مناسبات دو طرف است.»

این کارشناس مسائل جنوب آسیا معتقد است: «دلیل تنش‌های بین دو کشور صرفاً اقتصادی نیست، بلکه ریشه در تفاوت دیدگاه‌های سیاسی دارد. ترامپ با اعمال تعرفه‌های سنگین بر کالاهای هندی، محدودیت در صادرات فناوری‌های حساس و فشار برای قطع واردات انرژی از روسیه، عملاً یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی آمریکا را به سمت مسکو و پکن سوق داده است.» شفیعی یادآور شد: «لغو دیدار مودی با ترامپ و واگذاری گفت‌وگوها به وزیر خارجه هند نشانه‌ای از بی‌اعتمادی ساختاری است.» او تأکید کرد: «دهلی‌نو نمی‌خواهد در موقعیتی قرار گیرد که در برابر سخنان غیرقابل‌پیش‌بینی رئیس‌جمهور آمریکا احساس تحقیر یا ضعف کند؛ به‌ویژه در شرایطی که رقابت با چین و حساسیت نسبت به پاکستان همچنان تعیین‌کننده افکار عمومی هند است.»

وی همچنین اشاره کرد: «این شکاف ممکن است ابعاد گسترده‌تری پیدا کند، زیرا چین و روسیه در قالب همکاری‌های بریکس و سازمان همکاری شانگهای، فضای جدیدی برای حضور فعال‌تر هند در کنار خود فراهم کرده‌اند.» از نگاه او، «گرایش تدریجی دهلی‌نو به سمت شرق، پاسخی طبیعی به سیاست‌های غیرقابل‌پیش‌بینی ترامپ است که حتی نزدیک‌ترین شرکای آمریکا را نسبت به استمرار همکاری دچار تردید کرده است.»

موازنه‌سازی هوشمندانه؛ استقلال راهبردی در عین وابستگی ساختاری

شفیعی در ادامه تأکید کرد: «پیوندهای راهبردی میان دهلی‌نو و واشنگتن به حدی عمیق است که هیچ‌یک قادر به گسستن کامل آن نیستند.» به باور او، «هند در سال‌های اخیر الگویی از استقلال راهبردی در عین وابستگی ساختاری را دنبال کرده است؛ بدین معنا که در عین تعامل با آمریکا، هیچ‌گاه حاضر به واگذاری کامل استقلال خود در سیاست خارجی نبوده است.»

وی خاطرنشان کرد: «دهلی‌نو در معادلات جهانی، به‌ویژه پس از جنگ اوکراین، به دنبال ایفای نقشی است که میان واشنگتن، مسکو و پکن تعادل برقرار کند. از این منظر، هند نه به اردوگاه غرب می‌پیوندد و نه به طور کامل در محور شرق ادغام می‌شود.» به گفته این استاد روابط بین‌الملل، «سیاست چندجانبه‌گرایی فعال هند به آن کشور اجازه داده است که هم در قالب گفت‌وگوهای چهارجانبه کواد با آمریکا، ژاپن و استرالیا حضور یابد و هم در سازوکارهایی نظیر بریکس و شانگهای با چین و روسیه همکاری کند.»

وی افزود: «دهلی‌نو به‌خوبی دریافته است که رویارویی مستقیم با آمریکا نه به سود جایگاه ژئوپلیتیکی هند و نه به نفع اقتصاد ملی است؛ بنابراین، در برابر سیاست تعرفه‌ای ترامپ یا تهدید به تحریم‌های ثانویه، هند با نوعی دیپلماسی صبورانه و تعدیلگر رفتار کرده است.» شفیعی ادامه داد: «هند به‌خوبی می‌داند که آمریکا در مسیر رقابت با چین به یک شراکت باثبات در جنوب آسیا نیاز دارد و این همان نقطه‌ای است که دهلی‌نو از آن به‌عنوان اهرم نفوذ استفاده می‌کند.»

چابهار؛ نقطه تلاقی سیاست اعمالی و راهبرد

نوذر شفیعی در بخش دیگری از گفت‌وگو اظهار داشت: « علیرغم تمام مسائل موجود در روابط دو کشور، بندر چابهار به‌عنوان یکی از معدود حوزه‌هایی مطرح است که واشنگتن و دهلی‌نو بر سر آن به تفاهم رسیده‌اند. دولت آمریکا در اقدامی کم‌سابقه، بار دیگر معافیت تحریمی برای چابهار را تمدید کرده است.» این استاد دانشگاه توضیح داد: «برای آمریکا، چابهار تنها یک پروژه زیرساختی نیست، بلکه ابزاری برای حفظ نفوذ در معادلات حمل‌ونقل و ترانزیت منطقه‌ای است؛ به‌ویژه در برابر طرح‌های چین در بندر گوادر و مسیر کمربند و جاده.»

از نگاه این کارشناس، «ایالات متحده با اعطای این معافیت، عملاً به هند اجازه داده تا بدون واهمه از تحریم، حضور اقتصادی خود را در محور ایران – افغانستان – آسیای مرکزی گسترش دهد؛ حضوری که ضمن تقویت پیوندهای منطقه‌ای، به متوازن‌سازی در برابر نفوذ فزاینده چین نیز کمک می‌کند.»

به باور شفیعی، «بندر چابهار نه‌تنها از نظر اقتصادی، بلکه از منظر ژئوپلیتیکی برای هند اهمیتی بنیادین دارد. این بندر مسیر حیاتی دهلی‌نو برای دسترسی به آسیای مرکزی و اوراسیاست و درعین‌حال، پلی ارتباطی میان سیاست خارجی هند و راهبرد ایران است.» او یادآور شد: «دولت ترامپ به‌خوبی درک کرده است که چابهار می‌تواند هم‌زمان منافع سه‌جانبه‌ای را برای واشنگتن، دهلی‌نو و حتی کابل فراهم کند و به همین دلیل از لغو معافیت آن صرف‌نظر کرده است.»

این استاد روابط بین‌الملل خاطرنشان کرد: «آینده روابط هند و آمریکا به میزان تطبیق‌پذیری دو کشور با تغییرات نظم جهانی بستگی دارد.» به‌زعم او، «اگر واشنگتن بتواند از سیاست‌های شخصی و گاه تحریک‌آمیز ترامپ فراتر رود، امکان بازسازی اعتماد آمریکا با دهلی‌نو وجود دارد؛ در غیر این صورت، شکاف کنونی ممکن است به گسست بلندمدت بدل شود.»

نوذر شفیعی در پایان تأکید کرد: «هند امروز به مرحله‌ای از بلوغ سیاسی رسیده که می‌تواند میان قدرت‌های بزرگ توازن برقرار کند و درعین‌حال منافع ملی خود را حفظ نماید. از این منظر، روابط دهلی‌نو و واشنگتن دیگر یک‌سویه نیست، بلکه بخشی از معادله‌ای چندلایه است که در آن، چابهار به نماد همکاری و هم‌زمان رقابت در جهان متحول کنونی تبدیل شده است.»