محسن پاک آیین در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: ممکن است این‌طور به نظر برسد که تمایل ترکیه برای عضویت در سازمان شانگهای به‌معنای فاصله گرفتن این کشور از غرب، ناتو و اتحادیه اروپاست، اما واقعیت این است که به‌خاطر وابستگی‌های ترکیه به معیارهای اروپایی و عضویت در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی، قطعا فاصله گرفتن از ناتو در چارچوب اهداف اردوغان نخواهد بود.

وی با اشاره به چالش‌ها و مشکلاتی که ترکیه با اروپا و غرب دارد، گفت: ترکیه در مسائل امنیتی با کشورهای پیرامونی خود از جمله قبرس و یونان دچار مشکل شده است و اتحادیه اروپا برای رفع اشغال قبرس شمالی از سوی ترکیه و رفع تضادهای اروپا و ترکیه در دریای مدیترانه اعمال فشار می‌کند، ازاین‌رو، ترکیه اختلافاتی با غرب و اروپا دارد که ناچار است در مقاطعی با سیاست‌های آنها همراهی کند و با این شرایط، همراهی و همسویی با منافع مجموعه‌ای از کشورهای حوزه شرق کار آسانی برای ترکیه نخواهد بود.

این کارشناس مسائل منطقه و بین‌الملل ادامه داد: به‌نظر می‌رسد مجموعه اختلافاتی که ترکیه با اروپا و ناتو دارد، باعث شده تا اردوغان به فکر عضویت در سازمان امنیتی شانگهای بیفتد تا از این سازمان برای تامین منافع خود به اسم ایجاد توازن در روابط با غرب و شرق یا روابط میان ناتو و شانگهای بهره ببرد.

وی با تاکید بر این که شانگهای سازمانی مثل ناتو نیست که اهداف نظامی شبیه به آن داشته باشد، اظهار داشت: شانگهای بیشتر یک نهاد امنیتی است، نه نظامی و اهداف آن نیز مبتنی بر ایجاد بازدارندگی است، نه تجاوز به کشورهای دیگر. از‌این‌رو، به لحاظ ماهوی، گرایش و عضویت در این دو نهاد با یکدیگر متفاوت است. بنابراین رویکردی که در عضویت ترکیه در ناتو دنبال شده است، لزوما با درخواستش برای عضویت در سازمان شانگهای یکی نیست و شاید از این درخواست، هدفی سیاسی را دنبال می‌کند.

این دیپلمات پیشین کشورمان درباره اهداف اردوغان از طرح چنین درخواستی گفت: طبیعی است که اردوغان می‌خواهد با عضویت در سازمان شانگهای از کارت آن برای تامین منافع ترکیه در منطقه و جهان استفاده کند. یکی از مهم‌ترین دلایل طرح این درخواست با توجه به مشکلاتی که ترکیه با کشورهای غربی و آمریکا دارد این است که اردوغان سعی دارد با عضویت در شانگهای به کشورهای غربی و ناتو فشار بیاورد تا به‌نحوی فشارهای ناتو و اتحادیه اروپا علیه خود را کاهش دهد.

پاک آیین درباره گرایش کشورهای منطقه به‌ویژه ترکیه به عضویت در سازمان شانگهای تصریح کرد: کشورهای منطقه و جهان به عضویت در پیمان‌ها و اتحادیه‌های منطقه‌ای علاقه‌مند هستند و ترکیه هم عضویت در شانگهای به‌عنوان یک نهاد امنیتی را در چارچوب همکاری با کشورهای منطقه و پیرامونی دنبال می‌کند، بویژه آنکه در سال های آینده، قدرت از غرب به شرق منتقل خواهد شد.

این کارشناس مسائل منطقه و بین‌الملل خاطرنشان کرد: ترکیه با عضویت در سازمان شانگهای می‌خواهد جایگاه خود را در شرق محکم و حفظ کند و به‌عنوان کشوری که هم در آسیا، موقعیت جغرافیایی، سیاسی و اقتصادی خوب دارد و هم در اروپا، سعی دارد از هر دو موقعیت و مزایای آنها بهره ببرد.

این دیپلمات پیشین کشورمان درباره تداخل اهداف و رویکردها میان شانگهای و ناتو یا پیگیری اهداف کشورهای غربی از سوی ترکیه و همزمان پیگیری اهداف کشورهای عضو شانگهای گفت: به‎نظر نمی‌رسد اگر در مقطعی اختلافی بین سازمان شانگهای و ناتو پیش آید، اردوغان سمت شانگهای را بگیرد. در چنین شرایطی با توجه به رویکردها و منافعی که آنکارا در روابط با اروپا و آمریکا دارد، سعی می‌کند در کنار کشورهای غربی و ناتو ایفای نقش کند.

پاک آیین ورود ترکیه به سازمان شانگهای را موضوعی حساس دانست که قطعا ابعاد وجوانب مختلف آن از سوی این سازمان مورد بررسی قرار خواهد گرفت.