شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بریکس، یک گروه بین دولتی متشکل از ۱۱ بازار نوظهور و کشورهای در حال توسعه است که تقریبا نیمی از جمعیت جهان، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و تقریبا یک چهارم تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما همچنان با پرسش‌هایی درباره اهمیت و کارآمدی خود روبه‌روست.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا و آمریکا از دیرباز نقشی محوری در امنیت اروپا داشته است. واشنگتن از طریق ناتو، قابلیت‌های نظامی کلیدی و تضمین‌های امنیتی، به‌ویژه در زمینه اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، فرماندهی و کنترل، سوخت‌رسانی هوایی، ترابری راهبردی هوایی و حملات دوربرد، در اختیار اروپا قرار داده است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: اجلاس وزرای امور خارجه ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر در استانبول فرصتی برای هماهنگی دیپلماتیک درباره بحران‌های غرب آسیا فراهم آورده، اما موفقیت آن به مشارکت بازیگران اصلی و تبدیل رایزنی‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: حضور هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در تهران، در شرایطی که منطقه درگیر تنش‌های نظامی و فرایند شکننده مذاکرات ایران و آمریکاست، نقطه عطفی در معادلات امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا محسوب می‌شود.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: کاهش سطح آب دریای خزر دیگر صرفا یک مسئله زیست‌محیطی یا آب‌شناختی (هیدرولوژیک) نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی و اقتصادی برای کشتیرانی در سراسر این دریا است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تحولات در نظم جهانی، فرصت‌ها و چالش‌هایی را برای کشورهای جنوب جهان ایجاد می‌کند. نهادهایی که برای مدیریت روابط بین‌الملل در رابطه با امور مالی، امنیت، تجارت و دیپلماسی پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافتند، هنوز هم کارآمد و مرتبط هستند اما ساختارهای اساسی آنها دیگر با توزیع جدید قدرت سازگار نیستند. با این حال، طی دو دهه گذشته، بسیاری از کشورها در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه از نظر اقتصادی قدرتمندتر شده‌اند، نفوذ بیشتری در روابط بین‌الملل کسب کرده‌اند و می‌توانند شبکه‌های جدیدی از همکاری ایجاد کنند. این تحولات فرصتی را برای ایجاد نهادهایی با نمایندگی بیشتر و موثرتر از آنچه امروز هستند، ایجاد می‌کند. با این حال، این امر مستلزم همکاری، غلبه بر خطوط تقسیم داخلی و حمایت از کشورهای کم‌درآمد است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قیمت‌های نفت، گاز و سوخت نقشی محوری در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دارند؛ واشنگتن می‌خواهد قیمت‌ها را کاهش دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «امنیت اروپا به‌طور فزاینده‌ای به یک معضل برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. نگرانی‌های فوری درباره تهدید روسیه علیه اروپا و افزایش ابهام درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه را به اتخاذ اقداماتی بی‌سابقه در حوزه امنیت و دفاع سوق داده است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سال‌های قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بی‌سابقه‌ای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره می‌بردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل مصر گفت: مصر که نخستین کشور عربی امضاکننده توافق صلح با رژیم صهیونیستی در ۱۹۷۹ بود، اکنون با نگرانی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه این رژیم، راهبردی تازه در پیش گرفته است. تحولات پس از جنگ غزه ۲۰۲۳ نشان داد که تل‌آویو با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در غرب آسیاست؛ امری که قاهره را واداشته تا روابط خود را با ایران و ترکیه، دو قدرت مهم منطقه، گسترش دهد. مصر با برگزاری رزمایش‌های مشترک با ترکیه، میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران و تلاش برای همکاری‌های نظامی و فناورانه، می‌کوشد مانع سلطه‌طلبی صهیونیست‌ها در منطقه شود. هرچند تشکیل یک اتحاد نظامی سه‌جانبه فعلاً بعید به نظر می‌رسد، اما نزدیکی قاهره به تهران و آنکارا تهدیدی بالقوه برای رژیم اسرائیل تلقی می‌شود. در واقع، مصر در برابر فشارهای منطقه‌ای و بحران‌های مرزی، به دنبال ایجاد توازن راهبردی است تا نفوذ تل‌آویو را مهار کرده و جایگاه خود را در معادلات غرب آسیا ارتقا دهد.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان می‌دهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر به‌عنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیب‌پذیری‌های جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمین‌های امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقه‌ای، پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از گذشته شده‌اند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود به‌عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، به‌سرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلام‌آباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاری‌ها نه‌تنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف می‌شوند، بلکه نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا می‌تواند معانی گسترده‌تری نیز داشته باشد؛ از یک‌سو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرت‌های اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلام‌آباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقه‌ای ارسال می‌کنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقش‌آفرینان تازه‌ای به صحنه آمده‌اند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز چرخه کشتار و تجاوز رژیم اسرائیل، معادلات خاورمیانه وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شد. این تحول نه‌تنها موازنه‌های امنیتی و دیپلماتیک را تغییر داد، بلکه ساختار ژئوپلیتیک منطقه را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و طی دو سال اخیر به شکل‌گیری معماری جدیدی در منطقه انجامید. امروز خاورمیانه به صحنه‌ای چندلایه با تضادها و ائتلاف‌های متغیر بدل شده است.
بحران غزه و واکنش افکار عمومی در کشورهای منطقه، معادلات داخلی دولت‌ها را نیز دستخوش تغییر کرده و سیاست خارجی آنان را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است. موج شناسایی رسمی کشور فلسطین، همراه با تجربه تجاوز رژیم اسرائیل به ایران و پاسخ قاطع تهران، فضای کنونی را به‌کلی متفاوت از گذشته کرده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، معماری جدید منطقه‌ای نیازمند تعاملات چندجانبه و بازتعریف روابط قدرت در سطحی فراتر از معادلات سنتی خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل منطقه گفت: اروپا هیچ اقدامی در جهت افزایش فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی به رژیم اسرائیل با هدف مقابله با نسل‌کشی این رژیم در غزه انجام نداده و بعید است که در آینده هم، در این خصوص اقدامی انجام دهد، اگرچه در همین اندازه هم حمایت‌ها در اروپا از فلسطین و مخالفت با جنایات و نسل‌کشی رژیم اسرائیل در غزه بی سابقه است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: برخلاف ادعای دولت ترامپ مبنی بر اینکه از حمله رژیم اسرائیل به قطر بی‌اطلاع بوده و در انجام آن نقشی نداشته، واقعیت این است که رژیم صهیونیستی با چراغ سبز آمریکا، کشوری را هدف قرار داد که از پیشگامان عادی‌سازی روابط با این رژیم بود. این یک فرض مسلم است که رژیم صهیونیستی به‌ویژه در زمینه اقدامات نظامی و امنیتی علیه یک کشور متحد آمریکا بدون هماهنگی با دولت آمریکا دست به هیچ اقدامی نمی‌زند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شورای امنیت سازمان ملل، اخیرا، در نشستی فوق‌العاده، حمله رژیم اسرائیل به دوحه را محکوم و در بیانیه‌ای مشترک، خواستار توقف فوری تنش‌ها و احترام کامل به حاکمیت ملی قطر شد. این بیانیه که با اجماع هر ۱۵ عضو شورای امنیت صادر شد، ضمن اعلام همبستگی با قطر، در حالی از قربانی شدن غیرنظامیان و لزوم برقراری آتش‌بس در غزه سخن گفت که نامی از رژیم اسرائیل در آن نیامده است؛ سکوتی که خود حامل پیام‌های متناقضی است. به بیان دیگر، این بیانیه بیش از آنکه ابزار الزام‌آور حقوقی علیه رژیم اسرائیل باشد، پیامی سیاسی به تل‌آویو بود، مبنی بر اینکه جامعه جهانی حمله به میانجی‌های صلح را خط قرمز می‌داند، هرچند فعلاً اراده‌ای برای اعمال فشار عملی بر این رژیم دیده نمی‌شود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: حمله هوایی رژیم اسرائیل به قطر، به بهانه هدف قرار دادن رهبران حماس، می‌تواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خلیج فارس باشد. این اقدام، نه تنها حاکمیت قطر را به چالش کشید، بلکه امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز زیر سوال برده است. با توجه به اینکه رژیم اسرائیل، متحد نزدیک آمریکا به شمار می‌رود، این تجاوز، حساسیت‌ها را دوچندان کرده و شک و تردیدها نسبت به تعهد واشنگتن در تضمین امنیت و حفاظت از شرکای منطقه‌ای خود را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با توجه به نگرانی کشورهای عربی از کم‌اثر بودن تضمین‌های امنیتی آمریکا، گفت‌وگوها و همکاری‌های منطقه‌ای در خلیج فارس را پیگیری نماید.
از سوی دیگر، تجاوز رژیم اسرائیل به قطر، عملاً توافق‌های عادی‌سازی، از جمله پیمان ابراهیم، را به مخاطره انداخته و شانس توسعه همکاری‌ها میان تل‌آویو و برخی کشورهای عربی را کاهش داده است. فشار داخلی بر امارات و بحرین برای بازنگری در روابطشان با این رژیم افزایش یافته است. به این ترتیب، حمله رژیم اسرائیل به دوحه نه تنها معادلات امنیتی، بلکه چشم‌انداز سیاسی و دیپلماتیک منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده کرده و نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای باید رویکردهای سنتی وابسته به قدرت‌های فرامنطقه‌ای را بازنگری کنند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دوحه، پایتخت قطر، با هدف ترور رهبران ارشد حماس، بار دیگر چهره بی‌پروای تل‌آویو در نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت ملی کشورها را آشکار ساخت. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، با ادعای «رفع تهدید وجودی» این عملیات را توجیه کرد و مدعی شد که «رهبران حماس هدف قرار گرفته‌اند»، هرچند گزارش‌های واصله از ناکامی این حمله حکایت دارد.
این تجاوز که با اطلاع و رضایت مقامات آمریکایی صورت گرفته، موجی از خشم و محکومیت را در جهان عرب و اسلام برانگیخت. از اتحادیه عرب گرفته تا عربستان، امارات، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان و حتی تشکیلات خودگردان فلسطین، این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای امنیت منطقه دانستند. عربستان هشدار داد که تداوم این رفتارها می‌تواند ثبات غرب آسیا را به مخاطره اندازد، امارات نیز امنیت کشورهای عربی را «یکپارچه و غیرقابل تفکیک» توصیف کرد.
با این حال، ناظران منطقه‌ای بر این باورند که این موج محکومیت‌ها، احتمالاً در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی خواهد ماند و اقدام عملی جدی از سوی کشورهای عربی صورت نخواهد گرفت؛ روندی که پیش‌تر در واکنش به حملات مکرر رژیم اسرائیل به غزه نیز تکرار شده بود. در این میان، تل‌آویو با تکیه بر حمایت آمریکا و بی‌عملی کشورهای منطقه، تلاش دارد با ایجاد بحران‌های پی‌درپی، هم بحران داخلی خود را مدیریت کند و هم پروژه «اسرائیل بزرگ» را پیش ببرد؛ پروژه‌ای که صدای انفجارهایش، اکنون تا قلب خلیج فارس هم رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک تحلیلگر مسائل غرب آسیا گفت: پروژه گازی سوریه، ترکیه و آذربایجان فراتر از یک همکاری انرژی ساده است و باید آن را در بستر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش برای بازتعریف نظم سیاسی در سوریه و تقویت محور ترکی-قطری-آذربایجانی در غرب آسیا ارزیابی کرد. نظمی که آینده آن، تا حد زیادی به پایداری دولت دمشق و توانمندی ترکیه در مدیریت هم‌زمان بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
در روزهایی که سوریه همچنان با مشکلات گسترده زیرساختی و بحران انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، افتتاح خط انتقال گاز از آذربایجان به سوریه از مسیر ترکیه با حمایت مالی قطر، توجه تحلیلگران منطقه‌ای را به خود جلب کرده است. این پروژه که در فاز نخست روزانه ۳.۴ میلیون متر مکعب گاز منتقل خواهد کرد و در نهایت ظرفیت آن به ۶ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد، می‌تواند حدود ۷۵۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق سوریه بیفزاید.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بریکس، یک گروه بین دولتی متشکل از ۱۱ بازار نوظهور و کشورهای در حال توسعه است که تقریبا نیمی از جمعیت جهان، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و تقریبا یک چهارم تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما همچنان با پرسش‌هایی درباره اهمیت و کارآمدی خود روبه‌روست.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا و آمریکا از دیرباز نقشی محوری در امنیت اروپا داشته است. واشنگتن از طریق ناتو، قابلیت‌های نظامی کلیدی و تضمین‌های امنیتی، به‌ویژه در زمینه اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، فرماندهی و کنترل، سوخت‌رسانی هوایی، ترابری راهبردی هوایی و حملات دوربرد، در اختیار اروپا قرار داده است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: اجلاس وزرای امور خارجه ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر در استانبول فرصتی برای هماهنگی دیپلماتیک درباره بحران‌های غرب آسیا فراهم آورده، اما موفقیت آن به مشارکت بازیگران اصلی و تبدیل رایزنی‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: حضور هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در تهران، در شرایطی که منطقه درگیر تنش‌های نظامی و فرایند شکننده مذاکرات ایران و آمریکاست، نقطه عطفی در معادلات امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا محسوب می‌شود.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: کاهش سطح آب دریای خزر دیگر صرفا یک مسئله زیست‌محیطی یا آب‌شناختی (هیدرولوژیک) نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی و اقتصادی برای کشتیرانی در سراسر این دریا است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تحولات در نظم جهانی، فرصت‌ها و چالش‌هایی را برای کشورهای جنوب جهان ایجاد می‌کند. نهادهایی که برای مدیریت روابط بین‌الملل در رابطه با امور مالی، امنیت، تجارت و دیپلماسی پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافتند، هنوز هم کارآمد و مرتبط هستند اما ساختارهای اساسی آنها دیگر با توزیع جدید قدرت سازگار نیستند. با این حال، طی دو دهه گذشته، بسیاری از کشورها در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه از نظر اقتصادی قدرتمندتر شده‌اند، نفوذ بیشتری در روابط بین‌الملل کسب کرده‌اند و می‌توانند شبکه‌های جدیدی از همکاری ایجاد کنند. این تحولات فرصتی را برای ایجاد نهادهایی با نمایندگی بیشتر و موثرتر از آنچه امروز هستند، ایجاد می‌کند. با این حال، این امر مستلزم همکاری، غلبه بر خطوط تقسیم داخلی و حمایت از کشورهای کم‌درآمد است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قیمت‌های نفت، گاز و سوخت نقشی محوری در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دارند؛ واشنگتن می‌خواهد قیمت‌ها را کاهش دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «امنیت اروپا به‌طور فزاینده‌ای به یک معضل برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. نگرانی‌های فوری درباره تهدید روسیه علیه اروپا و افزایش ابهام درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه را به اتخاذ اقداماتی بی‌سابقه در حوزه امنیت و دفاع سوق داده است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سال‌های قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بی‌سابقه‌ای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره می‌بردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل مصر گفت: مصر که نخستین کشور عربی امضاکننده توافق صلح با رژیم صهیونیستی در ۱۹۷۹ بود، اکنون با نگرانی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه این رژیم، راهبردی تازه در پیش گرفته است. تحولات پس از جنگ غزه ۲۰۲۳ نشان داد که تل‌آویو با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در غرب آسیاست؛ امری که قاهره را واداشته تا روابط خود را با ایران و ترکیه، دو قدرت مهم منطقه، گسترش دهد. مصر با برگزاری رزمایش‌های مشترک با ترکیه، میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران و تلاش برای همکاری‌های نظامی و فناورانه، می‌کوشد مانع سلطه‌طلبی صهیونیست‌ها در منطقه شود. هرچند تشکیل یک اتحاد نظامی سه‌جانبه فعلاً بعید به نظر می‌رسد، اما نزدیکی قاهره به تهران و آنکارا تهدیدی بالقوه برای رژیم اسرائیل تلقی می‌شود. در واقع، مصر در برابر فشارهای منطقه‌ای و بحران‌های مرزی، به دنبال ایجاد توازن راهبردی است تا نفوذ تل‌آویو را مهار کرده و جایگاه خود را در معادلات غرب آسیا ارتقا دهد.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان می‌دهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر به‌عنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیب‌پذیری‌های جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمین‌های امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقه‌ای، پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از گذشته شده‌اند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود به‌عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، به‌سرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلام‌آباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاری‌ها نه‌تنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف می‌شوند، بلکه نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا می‌تواند معانی گسترده‌تری نیز داشته باشد؛ از یک‌سو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرت‌های اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلام‌آباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقه‌ای ارسال می‌کنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقش‌آفرینان تازه‌ای به صحنه آمده‌اند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز چرخه کشتار و تجاوز رژیم اسرائیل، معادلات خاورمیانه وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شد. این تحول نه‌تنها موازنه‌های امنیتی و دیپلماتیک را تغییر داد، بلکه ساختار ژئوپلیتیک منطقه را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و طی دو سال اخیر به شکل‌گیری معماری جدیدی در منطقه انجامید. امروز خاورمیانه به صحنه‌ای چندلایه با تضادها و ائتلاف‌های متغیر بدل شده است.
بحران غزه و واکنش افکار عمومی در کشورهای منطقه، معادلات داخلی دولت‌ها را نیز دستخوش تغییر کرده و سیاست خارجی آنان را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است. موج شناسایی رسمی کشور فلسطین، همراه با تجربه تجاوز رژیم اسرائیل به ایران و پاسخ قاطع تهران، فضای کنونی را به‌کلی متفاوت از گذشته کرده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، معماری جدید منطقه‌ای نیازمند تعاملات چندجانبه و بازتعریف روابط قدرت در سطحی فراتر از معادلات سنتی خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل منطقه گفت: اروپا هیچ اقدامی در جهت افزایش فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی به رژیم اسرائیل با هدف مقابله با نسل‌کشی این رژیم در غزه انجام نداده و بعید است که در آینده هم، در این خصوص اقدامی انجام دهد، اگرچه در همین اندازه هم حمایت‌ها در اروپا از فلسطین و مخالفت با جنایات و نسل‌کشی رژیم اسرائیل در غزه بی سابقه است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: برخلاف ادعای دولت ترامپ مبنی بر اینکه از حمله رژیم اسرائیل به قطر بی‌اطلاع بوده و در انجام آن نقشی نداشته، واقعیت این است که رژیم صهیونیستی با چراغ سبز آمریکا، کشوری را هدف قرار داد که از پیشگامان عادی‌سازی روابط با این رژیم بود. این یک فرض مسلم است که رژیم صهیونیستی به‌ویژه در زمینه اقدامات نظامی و امنیتی علیه یک کشور متحد آمریکا بدون هماهنگی با دولت آمریکا دست به هیچ اقدامی نمی‌زند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شورای امنیت سازمان ملل، اخیرا، در نشستی فوق‌العاده، حمله رژیم اسرائیل به دوحه را محکوم و در بیانیه‌ای مشترک، خواستار توقف فوری تنش‌ها و احترام کامل به حاکمیت ملی قطر شد. این بیانیه که با اجماع هر ۱۵ عضو شورای امنیت صادر شد، ضمن اعلام همبستگی با قطر، در حالی از قربانی شدن غیرنظامیان و لزوم برقراری آتش‌بس در غزه سخن گفت که نامی از رژیم اسرائیل در آن نیامده است؛ سکوتی که خود حامل پیام‌های متناقضی است. به بیان دیگر، این بیانیه بیش از آنکه ابزار الزام‌آور حقوقی علیه رژیم اسرائیل باشد، پیامی سیاسی به تل‌آویو بود، مبنی بر اینکه جامعه جهانی حمله به میانجی‌های صلح را خط قرمز می‌داند، هرچند فعلاً اراده‌ای برای اعمال فشار عملی بر این رژیم دیده نمی‌شود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: حمله هوایی رژیم اسرائیل به قطر، به بهانه هدف قرار دادن رهبران حماس، می‌تواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خلیج فارس باشد. این اقدام، نه تنها حاکمیت قطر را به چالش کشید، بلکه امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز زیر سوال برده است. با توجه به اینکه رژیم اسرائیل، متحد نزدیک آمریکا به شمار می‌رود، این تجاوز، حساسیت‌ها را دوچندان کرده و شک و تردیدها نسبت به تعهد واشنگتن در تضمین امنیت و حفاظت از شرکای منطقه‌ای خود را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با توجه به نگرانی کشورهای عربی از کم‌اثر بودن تضمین‌های امنیتی آمریکا، گفت‌وگوها و همکاری‌های منطقه‌ای در خلیج فارس را پیگیری نماید.
از سوی دیگر، تجاوز رژیم اسرائیل به قطر، عملاً توافق‌های عادی‌سازی، از جمله پیمان ابراهیم، را به مخاطره انداخته و شانس توسعه همکاری‌ها میان تل‌آویو و برخی کشورهای عربی را کاهش داده است. فشار داخلی بر امارات و بحرین برای بازنگری در روابطشان با این رژیم افزایش یافته است. به این ترتیب، حمله رژیم اسرائیل به دوحه نه تنها معادلات امنیتی، بلکه چشم‌انداز سیاسی و دیپلماتیک منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده کرده و نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای باید رویکردهای سنتی وابسته به قدرت‌های فرامنطقه‌ای را بازنگری کنند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دوحه، پایتخت قطر، با هدف ترور رهبران ارشد حماس، بار دیگر چهره بی‌پروای تل‌آویو در نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت ملی کشورها را آشکار ساخت. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، با ادعای «رفع تهدید وجودی» این عملیات را توجیه کرد و مدعی شد که «رهبران حماس هدف قرار گرفته‌اند»، هرچند گزارش‌های واصله از ناکامی این حمله حکایت دارد.
این تجاوز که با اطلاع و رضایت مقامات آمریکایی صورت گرفته، موجی از خشم و محکومیت را در جهان عرب و اسلام برانگیخت. از اتحادیه عرب گرفته تا عربستان، امارات، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان و حتی تشکیلات خودگردان فلسطین، این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای امنیت منطقه دانستند. عربستان هشدار داد که تداوم این رفتارها می‌تواند ثبات غرب آسیا را به مخاطره اندازد، امارات نیز امنیت کشورهای عربی را «یکپارچه و غیرقابل تفکیک» توصیف کرد.
با این حال، ناظران منطقه‌ای بر این باورند که این موج محکومیت‌ها، احتمالاً در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی خواهد ماند و اقدام عملی جدی از سوی کشورهای عربی صورت نخواهد گرفت؛ روندی که پیش‌تر در واکنش به حملات مکرر رژیم اسرائیل به غزه نیز تکرار شده بود. در این میان، تل‌آویو با تکیه بر حمایت آمریکا و بی‌عملی کشورهای منطقه، تلاش دارد با ایجاد بحران‌های پی‌درپی، هم بحران داخلی خود را مدیریت کند و هم پروژه «اسرائیل بزرگ» را پیش ببرد؛ پروژه‌ای که صدای انفجارهایش، اکنون تا قلب خلیج فارس هم رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک تحلیلگر مسائل غرب آسیا گفت: پروژه گازی سوریه، ترکیه و آذربایجان فراتر از یک همکاری انرژی ساده است و باید آن را در بستر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش برای بازتعریف نظم سیاسی در سوریه و تقویت محور ترکی-قطری-آذربایجانی در غرب آسیا ارزیابی کرد. نظمی که آینده آن، تا حد زیادی به پایداری دولت دمشق و توانمندی ترکیه در مدیریت هم‌زمان بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
در روزهایی که سوریه همچنان با مشکلات گسترده زیرساختی و بحران انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، افتتاح خط انتقال گاز از آذربایجان به سوریه از مسیر ترکیه با حمایت مالی قطر، توجه تحلیلگران منطقه‌ای را به خود جلب کرده است. این پروژه که در فاز نخست روزانه ۳.۴ میلیون متر مکعب گاز منتقل خواهد کرد و در نهایت ظرفیت آن به ۶ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد، می‌تواند حدود ۷۵۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق سوریه بیفزاید.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سال‌های قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بی‌سابقه‌ای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره می‌بردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل مصر گفت: مصر که نخستین کشور عربی امضاکننده توافق صلح با رژیم صهیونیستی در ۱۹۷۹ بود، اکنون با نگرانی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه این رژیم، راهبردی تازه در پیش گرفته است. تحولات پس از جنگ غزه ۲۰۲۳ نشان داد که تل‌آویو با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در غرب آسیاست؛ امری که قاهره را واداشته تا روابط خود را با ایران و ترکیه، دو قدرت مهم منطقه، گسترش دهد. مصر با برگزاری رزمایش‌های مشترک با ترکیه، میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران و تلاش برای همکاری‌های نظامی و فناورانه، می‌کوشد مانع سلطه‌طلبی صهیونیست‌ها در منطقه شود. هرچند تشکیل یک اتحاد نظامی سه‌جانبه فعلاً بعید به نظر می‌رسد، اما نزدیکی قاهره به تهران و آنکارا تهدیدی بالقوه برای رژیم اسرائیل تلقی می‌شود. در واقع، مصر در برابر فشارهای منطقه‌ای و بحران‌های مرزی، به دنبال ایجاد توازن راهبردی است تا نفوذ تل‌آویو را مهار کرده و جایگاه خود را در معادلات غرب آسیا ارتقا دهد.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان می‌دهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر به‌عنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیب‌پذیری‌های جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمین‌های امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقه‌ای، پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از گذشته شده‌اند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود به‌عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، به‌سرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلام‌آباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاری‌ها نه‌تنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف می‌شوند، بلکه نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا می‌تواند معانی گسترده‌تری نیز داشته باشد؛ از یک‌سو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرت‌های اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلام‌آباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقه‌ای ارسال می‌کنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقش‌آفرینان تازه‌ای به صحنه آمده‌اند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز چرخه کشتار و تجاوز رژیم اسرائیل، معادلات خاورمیانه وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شد. این تحول نه‌تنها موازنه‌های امنیتی و دیپلماتیک را تغییر داد، بلکه ساختار ژئوپلیتیک منطقه را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و طی دو سال اخیر به شکل‌گیری معماری جدیدی در منطقه انجامید. امروز خاورمیانه به صحنه‌ای چندلایه با تضادها و ائتلاف‌های متغیر بدل شده است.
بحران غزه و واکنش افکار عمومی در کشورهای منطقه، معادلات داخلی دولت‌ها را نیز دستخوش تغییر کرده و سیاست خارجی آنان را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است. موج شناسایی رسمی کشور فلسطین، همراه با تجربه تجاوز رژیم اسرائیل به ایران و پاسخ قاطع تهران، فضای کنونی را به‌کلی متفاوت از گذشته کرده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، معماری جدید منطقه‌ای نیازمند تعاملات چندجانبه و بازتعریف روابط قدرت در سطحی فراتر از معادلات سنتی خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل منطقه گفت: اروپا هیچ اقدامی در جهت افزایش فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی به رژیم اسرائیل با هدف مقابله با نسل‌کشی این رژیم در غزه انجام نداده و بعید است که در آینده هم، در این خصوص اقدامی انجام دهد، اگرچه در همین اندازه هم حمایت‌ها در اروپا از فلسطین و مخالفت با جنایات و نسل‌کشی رژیم اسرائیل در غزه بی سابقه است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: برخلاف ادعای دولت ترامپ مبنی بر اینکه از حمله رژیم اسرائیل به قطر بی‌اطلاع بوده و در انجام آن نقشی نداشته، واقعیت این است که رژیم صهیونیستی با چراغ سبز آمریکا، کشوری را هدف قرار داد که از پیشگامان عادی‌سازی روابط با این رژیم بود. این یک فرض مسلم است که رژیم صهیونیستی به‌ویژه در زمینه اقدامات نظامی و امنیتی علیه یک کشور متحد آمریکا بدون هماهنگی با دولت آمریکا دست به هیچ اقدامی نمی‌زند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شورای امنیت سازمان ملل، اخیرا، در نشستی فوق‌العاده، حمله رژیم اسرائیل به دوحه را محکوم و در بیانیه‌ای مشترک، خواستار توقف فوری تنش‌ها و احترام کامل به حاکمیت ملی قطر شد. این بیانیه که با اجماع هر ۱۵ عضو شورای امنیت صادر شد، ضمن اعلام همبستگی با قطر، در حالی از قربانی شدن غیرنظامیان و لزوم برقراری آتش‌بس در غزه سخن گفت که نامی از رژیم اسرائیل در آن نیامده است؛ سکوتی که خود حامل پیام‌های متناقضی است. به بیان دیگر، این بیانیه بیش از آنکه ابزار الزام‌آور حقوقی علیه رژیم اسرائیل باشد، پیامی سیاسی به تل‌آویو بود، مبنی بر اینکه جامعه جهانی حمله به میانجی‌های صلح را خط قرمز می‌داند، هرچند فعلاً اراده‌ای برای اعمال فشار عملی بر این رژیم دیده نمی‌شود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: حمله هوایی رژیم اسرائیل به قطر، به بهانه هدف قرار دادن رهبران حماس، می‌تواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خلیج فارس باشد. این اقدام، نه تنها حاکمیت قطر را به چالش کشید، بلکه امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز زیر سوال برده است. با توجه به اینکه رژیم اسرائیل، متحد نزدیک آمریکا به شمار می‌رود، این تجاوز، حساسیت‌ها را دوچندان کرده و شک و تردیدها نسبت به تعهد واشنگتن در تضمین امنیت و حفاظت از شرکای منطقه‌ای خود را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با توجه به نگرانی کشورهای عربی از کم‌اثر بودن تضمین‌های امنیتی آمریکا، گفت‌وگوها و همکاری‌های منطقه‌ای در خلیج فارس را پیگیری نماید.
از سوی دیگر، تجاوز رژیم اسرائیل به قطر، عملاً توافق‌های عادی‌سازی، از جمله پیمان ابراهیم، را به مخاطره انداخته و شانس توسعه همکاری‌ها میان تل‌آویو و برخی کشورهای عربی را کاهش داده است. فشار داخلی بر امارات و بحرین برای بازنگری در روابطشان با این رژیم افزایش یافته است. به این ترتیب، حمله رژیم اسرائیل به دوحه نه تنها معادلات امنیتی، بلکه چشم‌انداز سیاسی و دیپلماتیک منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده کرده و نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای باید رویکردهای سنتی وابسته به قدرت‌های فرامنطقه‌ای را بازنگری کنند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دوحه، پایتخت قطر، با هدف ترور رهبران ارشد حماس، بار دیگر چهره بی‌پروای تل‌آویو در نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت ملی کشورها را آشکار ساخت. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، با ادعای «رفع تهدید وجودی» این عملیات را توجیه کرد و مدعی شد که «رهبران حماس هدف قرار گرفته‌اند»، هرچند گزارش‌های واصله از ناکامی این حمله حکایت دارد.
این تجاوز که با اطلاع و رضایت مقامات آمریکایی صورت گرفته، موجی از خشم و محکومیت را در جهان عرب و اسلام برانگیخت. از اتحادیه عرب گرفته تا عربستان، امارات، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان و حتی تشکیلات خودگردان فلسطین، این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای امنیت منطقه دانستند. عربستان هشدار داد که تداوم این رفتارها می‌تواند ثبات غرب آسیا را به مخاطره اندازد، امارات نیز امنیت کشورهای عربی را «یکپارچه و غیرقابل تفکیک» توصیف کرد.
با این حال، ناظران منطقه‌ای بر این باورند که این موج محکومیت‌ها، احتمالاً در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی خواهد ماند و اقدام عملی جدی از سوی کشورهای عربی صورت نخواهد گرفت؛ روندی که پیش‌تر در واکنش به حملات مکرر رژیم اسرائیل به غزه نیز تکرار شده بود. در این میان، تل‌آویو با تکیه بر حمایت آمریکا و بی‌عملی کشورهای منطقه، تلاش دارد با ایجاد بحران‌های پی‌درپی، هم بحران داخلی خود را مدیریت کند و هم پروژه «اسرائیل بزرگ» را پیش ببرد؛ پروژه‌ای که صدای انفجارهایش، اکنون تا قلب خلیج فارس هم رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک تحلیلگر مسائل غرب آسیا گفت: پروژه گازی سوریه، ترکیه و آذربایجان فراتر از یک همکاری انرژی ساده است و باید آن را در بستر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش برای بازتعریف نظم سیاسی در سوریه و تقویت محور ترکی-قطری-آذربایجانی در غرب آسیا ارزیابی کرد. نظمی که آینده آن، تا حد زیادی به پایداری دولت دمشق و توانمندی ترکیه در مدیریت هم‌زمان بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
در روزهایی که سوریه همچنان با مشکلات گسترده زیرساختی و بحران انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، افتتاح خط انتقال گاز از آذربایجان به سوریه از مسیر ترکیه با حمایت مالی قطر، توجه تحلیلگران منطقه‌ای را به خود جلب کرده است. این پروژه که در فاز نخست روزانه ۳.۴ میلیون متر مکعب گاز منتقل خواهد کرد و در نهایت ظرفیت آن به ۶ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد، می‌تواند حدود ۷۵۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق سوریه بیفزاید.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بریکس، یک گروه بین دولتی متشکل از ۱۱ بازار نوظهور و کشورهای در حال توسعه است که تقریبا نیمی از جمعیت جهان، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و تقریبا یک چهارم تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما همچنان با پرسش‌هایی درباره اهمیت و کارآمدی خود روبه‌روست.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا و آمریکا از دیرباز نقشی محوری در امنیت اروپا داشته است. واشنگتن از طریق ناتو، قابلیت‌های نظامی کلیدی و تضمین‌های امنیتی، به‌ویژه در زمینه اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، فرماندهی و کنترل، سوخت‌رسانی هوایی، ترابری راهبردی هوایی و حملات دوربرد، در اختیار اروپا قرار داده است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: اجلاس وزرای امور خارجه ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر در استانبول فرصتی برای هماهنگی دیپلماتیک درباره بحران‌های غرب آسیا فراهم آورده، اما موفقیت آن به مشارکت بازیگران اصلی و تبدیل رایزنی‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: حضور هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در تهران، در شرایطی که منطقه درگیر تنش‌های نظامی و فرایند شکننده مذاکرات ایران و آمریکاست، نقطه عطفی در معادلات امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا محسوب می‌شود.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: کاهش سطح آب دریای خزر دیگر صرفا یک مسئله زیست‌محیطی یا آب‌شناختی (هیدرولوژیک) نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی و اقتصادی برای کشتیرانی در سراسر این دریا است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تحولات در نظم جهانی، فرصت‌ها و چالش‌هایی را برای کشورهای جنوب جهان ایجاد می‌کند. نهادهایی که برای مدیریت روابط بین‌الملل در رابطه با امور مالی، امنیت، تجارت و دیپلماسی پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافتند، هنوز هم کارآمد و مرتبط هستند اما ساختارهای اساسی آنها دیگر با توزیع جدید قدرت سازگار نیستند. با این حال، طی دو دهه گذشته، بسیاری از کشورها در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه از نظر اقتصادی قدرتمندتر شده‌اند، نفوذ بیشتری در روابط بین‌الملل کسب کرده‌اند و می‌توانند شبکه‌های جدیدی از همکاری ایجاد کنند. این تحولات فرصتی را برای ایجاد نهادهایی با نمایندگی بیشتر و موثرتر از آنچه امروز هستند، ایجاد می‌کند. با این حال، این امر مستلزم همکاری، غلبه بر خطوط تقسیم داخلی و حمایت از کشورهای کم‌درآمد است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قیمت‌های نفت، گاز و سوخت نقشی محوری در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دارند؛ واشنگتن می‌خواهد قیمت‌ها را کاهش دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «امنیت اروپا به‌طور فزاینده‌ای به یک معضل برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. نگرانی‌های فوری درباره تهدید روسیه علیه اروپا و افزایش ابهام درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه را به اتخاذ اقداماتی بی‌سابقه در حوزه امنیت و دفاع سوق داده است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سال‌های قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بی‌سابقه‌ای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره می‌بردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل مصر گفت: مصر که نخستین کشور عربی امضاکننده توافق صلح با رژیم صهیونیستی در ۱۹۷۹ بود، اکنون با نگرانی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه این رژیم، راهبردی تازه در پیش گرفته است. تحولات پس از جنگ غزه ۲۰۲۳ نشان داد که تل‌آویو با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در غرب آسیاست؛ امری که قاهره را واداشته تا روابط خود را با ایران و ترکیه، دو قدرت مهم منطقه، گسترش دهد. مصر با برگزاری رزمایش‌های مشترک با ترکیه، میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران و تلاش برای همکاری‌های نظامی و فناورانه، می‌کوشد مانع سلطه‌طلبی صهیونیست‌ها در منطقه شود. هرچند تشکیل یک اتحاد نظامی سه‌جانبه فعلاً بعید به نظر می‌رسد، اما نزدیکی قاهره به تهران و آنکارا تهدیدی بالقوه برای رژیم اسرائیل تلقی می‌شود. در واقع، مصر در برابر فشارهای منطقه‌ای و بحران‌های مرزی، به دنبال ایجاد توازن راهبردی است تا نفوذ تل‌آویو را مهار کرده و جایگاه خود را در معادلات غرب آسیا ارتقا دهد.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان می‌دهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر به‌عنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیب‌پذیری‌های جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمین‌های امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقه‌ای، پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از گذشته شده‌اند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود به‌عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، به‌سرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلام‌آباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاری‌ها نه‌تنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف می‌شوند، بلکه نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا می‌تواند معانی گسترده‌تری نیز داشته باشد؛ از یک‌سو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرت‌های اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلام‌آباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقه‌ای ارسال می‌کنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقش‌آفرینان تازه‌ای به صحنه آمده‌اند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز چرخه کشتار و تجاوز رژیم اسرائیل، معادلات خاورمیانه وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شد. این تحول نه‌تنها موازنه‌های امنیتی و دیپلماتیک را تغییر داد، بلکه ساختار ژئوپلیتیک منطقه را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و طی دو سال اخیر به شکل‌گیری معماری جدیدی در منطقه انجامید. امروز خاورمیانه به صحنه‌ای چندلایه با تضادها و ائتلاف‌های متغیر بدل شده است.
بحران غزه و واکنش افکار عمومی در کشورهای منطقه، معادلات داخلی دولت‌ها را نیز دستخوش تغییر کرده و سیاست خارجی آنان را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است. موج شناسایی رسمی کشور فلسطین، همراه با تجربه تجاوز رژیم اسرائیل به ایران و پاسخ قاطع تهران، فضای کنونی را به‌کلی متفاوت از گذشته کرده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، معماری جدید منطقه‌ای نیازمند تعاملات چندجانبه و بازتعریف روابط قدرت در سطحی فراتر از معادلات سنتی خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل منطقه گفت: اروپا هیچ اقدامی در جهت افزایش فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی به رژیم اسرائیل با هدف مقابله با نسل‌کشی این رژیم در غزه انجام نداده و بعید است که در آینده هم، در این خصوص اقدامی انجام دهد، اگرچه در همین اندازه هم حمایت‌ها در اروپا از فلسطین و مخالفت با جنایات و نسل‌کشی رژیم اسرائیل در غزه بی سابقه است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: برخلاف ادعای دولت ترامپ مبنی بر اینکه از حمله رژیم اسرائیل به قطر بی‌اطلاع بوده و در انجام آن نقشی نداشته، واقعیت این است که رژیم صهیونیستی با چراغ سبز آمریکا، کشوری را هدف قرار داد که از پیشگامان عادی‌سازی روابط با این رژیم بود. این یک فرض مسلم است که رژیم صهیونیستی به‌ویژه در زمینه اقدامات نظامی و امنیتی علیه یک کشور متحد آمریکا بدون هماهنگی با دولت آمریکا دست به هیچ اقدامی نمی‌زند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شورای امنیت سازمان ملل، اخیرا، در نشستی فوق‌العاده، حمله رژیم اسرائیل به دوحه را محکوم و در بیانیه‌ای مشترک، خواستار توقف فوری تنش‌ها و احترام کامل به حاکمیت ملی قطر شد. این بیانیه که با اجماع هر ۱۵ عضو شورای امنیت صادر شد، ضمن اعلام همبستگی با قطر، در حالی از قربانی شدن غیرنظامیان و لزوم برقراری آتش‌بس در غزه سخن گفت که نامی از رژیم اسرائیل در آن نیامده است؛ سکوتی که خود حامل پیام‌های متناقضی است. به بیان دیگر، این بیانیه بیش از آنکه ابزار الزام‌آور حقوقی علیه رژیم اسرائیل باشد، پیامی سیاسی به تل‌آویو بود، مبنی بر اینکه جامعه جهانی حمله به میانجی‌های صلح را خط قرمز می‌داند، هرچند فعلاً اراده‌ای برای اعمال فشار عملی بر این رژیم دیده نمی‌شود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: حمله هوایی رژیم اسرائیل به قطر، به بهانه هدف قرار دادن رهبران حماس، می‌تواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خلیج فارس باشد. این اقدام، نه تنها حاکمیت قطر را به چالش کشید، بلکه امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز زیر سوال برده است. با توجه به اینکه رژیم اسرائیل، متحد نزدیک آمریکا به شمار می‌رود، این تجاوز، حساسیت‌ها را دوچندان کرده و شک و تردیدها نسبت به تعهد واشنگتن در تضمین امنیت و حفاظت از شرکای منطقه‌ای خود را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با توجه به نگرانی کشورهای عربی از کم‌اثر بودن تضمین‌های امنیتی آمریکا، گفت‌وگوها و همکاری‌های منطقه‌ای در خلیج فارس را پیگیری نماید.
از سوی دیگر، تجاوز رژیم اسرائیل به قطر، عملاً توافق‌های عادی‌سازی، از جمله پیمان ابراهیم، را به مخاطره انداخته و شانس توسعه همکاری‌ها میان تل‌آویو و برخی کشورهای عربی را کاهش داده است. فشار داخلی بر امارات و بحرین برای بازنگری در روابطشان با این رژیم افزایش یافته است. به این ترتیب، حمله رژیم اسرائیل به دوحه نه تنها معادلات امنیتی، بلکه چشم‌انداز سیاسی و دیپلماتیک منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده کرده و نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای باید رویکردهای سنتی وابسته به قدرت‌های فرامنطقه‌ای را بازنگری کنند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دوحه، پایتخت قطر، با هدف ترور رهبران ارشد حماس، بار دیگر چهره بی‌پروای تل‌آویو در نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت ملی کشورها را آشکار ساخت. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، با ادعای «رفع تهدید وجودی» این عملیات را توجیه کرد و مدعی شد که «رهبران حماس هدف قرار گرفته‌اند»، هرچند گزارش‌های واصله از ناکامی این حمله حکایت دارد.
این تجاوز که با اطلاع و رضایت مقامات آمریکایی صورت گرفته، موجی از خشم و محکومیت را در جهان عرب و اسلام برانگیخت. از اتحادیه عرب گرفته تا عربستان، امارات، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان و حتی تشکیلات خودگردان فلسطین، این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای امنیت منطقه دانستند. عربستان هشدار داد که تداوم این رفتارها می‌تواند ثبات غرب آسیا را به مخاطره اندازد، امارات نیز امنیت کشورهای عربی را «یکپارچه و غیرقابل تفکیک» توصیف کرد.
با این حال، ناظران منطقه‌ای بر این باورند که این موج محکومیت‌ها، احتمالاً در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی خواهد ماند و اقدام عملی جدی از سوی کشورهای عربی صورت نخواهد گرفت؛ روندی که پیش‌تر در واکنش به حملات مکرر رژیم اسرائیل به غزه نیز تکرار شده بود. در این میان، تل‌آویو با تکیه بر حمایت آمریکا و بی‌عملی کشورهای منطقه، تلاش دارد با ایجاد بحران‌های پی‌درپی، هم بحران داخلی خود را مدیریت کند و هم پروژه «اسرائیل بزرگ» را پیش ببرد؛ پروژه‌ای که صدای انفجارهایش، اکنون تا قلب خلیج فارس هم رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک تحلیلگر مسائل غرب آسیا گفت: پروژه گازی سوریه، ترکیه و آذربایجان فراتر از یک همکاری انرژی ساده است و باید آن را در بستر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش برای بازتعریف نظم سیاسی در سوریه و تقویت محور ترکی-قطری-آذربایجانی در غرب آسیا ارزیابی کرد. نظمی که آینده آن، تا حد زیادی به پایداری دولت دمشق و توانمندی ترکیه در مدیریت هم‌زمان بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
در روزهایی که سوریه همچنان با مشکلات گسترده زیرساختی و بحران انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، افتتاح خط انتقال گاز از آذربایجان به سوریه از مسیر ترکیه با حمایت مالی قطر، توجه تحلیلگران منطقه‌ای را به خود جلب کرده است. این پروژه که در فاز نخست روزانه ۳.۴ میلیون متر مکعب گاز منتقل خواهد کرد و در نهایت ظرفیت آن به ۶ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد، می‌تواند حدود ۷۵۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق سوریه بیفزاید.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بریکس، یک گروه بین دولتی متشکل از ۱۱ بازار نوظهور و کشورهای در حال توسعه است که تقریبا نیمی از جمعیت جهان، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و تقریبا یک چهارم تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما همچنان با پرسش‌هایی درباره اهمیت و کارآمدی خود روبه‌روست.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا و آمریکا از دیرباز نقشی محوری در امنیت اروپا داشته است. واشنگتن از طریق ناتو، قابلیت‌های نظامی کلیدی و تضمین‌های امنیتی، به‌ویژه در زمینه اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، فرماندهی و کنترل، سوخت‌رسانی هوایی، ترابری راهبردی هوایی و حملات دوربرد، در اختیار اروپا قرار داده است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: اجلاس وزرای امور خارجه ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر در استانبول فرصتی برای هماهنگی دیپلماتیک درباره بحران‌های غرب آسیا فراهم آورده، اما موفقیت آن به مشارکت بازیگران اصلی و تبدیل رایزنی‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: حضور هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در تهران، در شرایطی که منطقه درگیر تنش‌های نظامی و فرایند شکننده مذاکرات ایران و آمریکاست، نقطه عطفی در معادلات امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا محسوب می‌شود.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: کاهش سطح آب دریای خزر دیگر صرفا یک مسئله زیست‌محیطی یا آب‌شناختی (هیدرولوژیک) نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی و اقتصادی برای کشتیرانی در سراسر این دریا است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تحولات در نظم جهانی، فرصت‌ها و چالش‌هایی را برای کشورهای جنوب جهان ایجاد می‌کند. نهادهایی که برای مدیریت روابط بین‌الملل در رابطه با امور مالی، امنیت، تجارت و دیپلماسی پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافتند، هنوز هم کارآمد و مرتبط هستند اما ساختارهای اساسی آنها دیگر با توزیع جدید قدرت سازگار نیستند. با این حال، طی دو دهه گذشته، بسیاری از کشورها در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه از نظر اقتصادی قدرتمندتر شده‌اند، نفوذ بیشتری در روابط بین‌الملل کسب کرده‌اند و می‌توانند شبکه‌های جدیدی از همکاری ایجاد کنند. این تحولات فرصتی را برای ایجاد نهادهایی با نمایندگی بیشتر و موثرتر از آنچه امروز هستند، ایجاد می‌کند. با این حال، این امر مستلزم همکاری، غلبه بر خطوط تقسیم داخلی و حمایت از کشورهای کم‌درآمد است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قیمت‌های نفت، گاز و سوخت نقشی محوری در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دارند؛ واشنگتن می‌خواهد قیمت‌ها را کاهش دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «امنیت اروپا به‌طور فزاینده‌ای به یک معضل برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. نگرانی‌های فوری درباره تهدید روسیه علیه اروپا و افزایش ابهام درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه را به اتخاذ اقداماتی بی‌سابقه در حوزه امنیت و دفاع سوق داده است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سال‌های قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بی‌سابقه‌ای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره می‌بردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل مصر گفت: مصر که نخستین کشور عربی امضاکننده توافق صلح با رژیم صهیونیستی در ۱۹۷۹ بود، اکنون با نگرانی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه این رژیم، راهبردی تازه در پیش گرفته است. تحولات پس از جنگ غزه ۲۰۲۳ نشان داد که تل‌آویو با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در غرب آسیاست؛ امری که قاهره را واداشته تا روابط خود را با ایران و ترکیه، دو قدرت مهم منطقه، گسترش دهد. مصر با برگزاری رزمایش‌های مشترک با ترکیه، میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران و تلاش برای همکاری‌های نظامی و فناورانه، می‌کوشد مانع سلطه‌طلبی صهیونیست‌ها در منطقه شود. هرچند تشکیل یک اتحاد نظامی سه‌جانبه فعلاً بعید به نظر می‌رسد، اما نزدیکی قاهره به تهران و آنکارا تهدیدی بالقوه برای رژیم اسرائیل تلقی می‌شود. در واقع، مصر در برابر فشارهای منطقه‌ای و بحران‌های مرزی، به دنبال ایجاد توازن راهبردی است تا نفوذ تل‌آویو را مهار کرده و جایگاه خود را در معادلات غرب آسیا ارتقا دهد.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان می‌دهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر به‌عنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیب‌پذیری‌های جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمین‌های امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقه‌ای، پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از گذشته شده‌اند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود به‌عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، به‌سرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلام‌آباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاری‌ها نه‌تنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف می‌شوند، بلکه نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا می‌تواند معانی گسترده‌تری نیز داشته باشد؛ از یک‌سو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرت‌های اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلام‌آباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقه‌ای ارسال می‌کنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقش‌آفرینان تازه‌ای به صحنه آمده‌اند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز چرخه کشتار و تجاوز رژیم اسرائیل، معادلات خاورمیانه وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شد. این تحول نه‌تنها موازنه‌های امنیتی و دیپلماتیک را تغییر داد، بلکه ساختار ژئوپلیتیک منطقه را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و طی دو سال اخیر به شکل‌گیری معماری جدیدی در منطقه انجامید. امروز خاورمیانه به صحنه‌ای چندلایه با تضادها و ائتلاف‌های متغیر بدل شده است.
بحران غزه و واکنش افکار عمومی در کشورهای منطقه، معادلات داخلی دولت‌ها را نیز دستخوش تغییر کرده و سیاست خارجی آنان را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است. موج شناسایی رسمی کشور فلسطین، همراه با تجربه تجاوز رژیم اسرائیل به ایران و پاسخ قاطع تهران، فضای کنونی را به‌کلی متفاوت از گذشته کرده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، معماری جدید منطقه‌ای نیازمند تعاملات چندجانبه و بازتعریف روابط قدرت در سطحی فراتر از معادلات سنتی خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل منطقه گفت: اروپا هیچ اقدامی در جهت افزایش فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی به رژیم اسرائیل با هدف مقابله با نسل‌کشی این رژیم در غزه انجام نداده و بعید است که در آینده هم، در این خصوص اقدامی انجام دهد، اگرچه در همین اندازه هم حمایت‌ها در اروپا از فلسطین و مخالفت با جنایات و نسل‌کشی رژیم اسرائیل در غزه بی سابقه است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: برخلاف ادعای دولت ترامپ مبنی بر اینکه از حمله رژیم اسرائیل به قطر بی‌اطلاع بوده و در انجام آن نقشی نداشته، واقعیت این است که رژیم صهیونیستی با چراغ سبز آمریکا، کشوری را هدف قرار داد که از پیشگامان عادی‌سازی روابط با این رژیم بود. این یک فرض مسلم است که رژیم صهیونیستی به‌ویژه در زمینه اقدامات نظامی و امنیتی علیه یک کشور متحد آمریکا بدون هماهنگی با دولت آمریکا دست به هیچ اقدامی نمی‌زند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شورای امنیت سازمان ملل، اخیرا، در نشستی فوق‌العاده، حمله رژیم اسرائیل به دوحه را محکوم و در بیانیه‌ای مشترک، خواستار توقف فوری تنش‌ها و احترام کامل به حاکمیت ملی قطر شد. این بیانیه که با اجماع هر ۱۵ عضو شورای امنیت صادر شد، ضمن اعلام همبستگی با قطر، در حالی از قربانی شدن غیرنظامیان و لزوم برقراری آتش‌بس در غزه سخن گفت که نامی از رژیم اسرائیل در آن نیامده است؛ سکوتی که خود حامل پیام‌های متناقضی است. به بیان دیگر، این بیانیه بیش از آنکه ابزار الزام‌آور حقوقی علیه رژیم اسرائیل باشد، پیامی سیاسی به تل‌آویو بود، مبنی بر اینکه جامعه جهانی حمله به میانجی‌های صلح را خط قرمز می‌داند، هرچند فعلاً اراده‌ای برای اعمال فشار عملی بر این رژیم دیده نمی‌شود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: حمله هوایی رژیم اسرائیل به قطر، به بهانه هدف قرار دادن رهبران حماس، می‌تواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خلیج فارس باشد. این اقدام، نه تنها حاکمیت قطر را به چالش کشید، بلکه امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز زیر سوال برده است. با توجه به اینکه رژیم اسرائیل، متحد نزدیک آمریکا به شمار می‌رود، این تجاوز، حساسیت‌ها را دوچندان کرده و شک و تردیدها نسبت به تعهد واشنگتن در تضمین امنیت و حفاظت از شرکای منطقه‌ای خود را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با توجه به نگرانی کشورهای عربی از کم‌اثر بودن تضمین‌های امنیتی آمریکا، گفت‌وگوها و همکاری‌های منطقه‌ای در خلیج فارس را پیگیری نماید.
از سوی دیگر، تجاوز رژیم اسرائیل به قطر، عملاً توافق‌های عادی‌سازی، از جمله پیمان ابراهیم، را به مخاطره انداخته و شانس توسعه همکاری‌ها میان تل‌آویو و برخی کشورهای عربی را کاهش داده است. فشار داخلی بر امارات و بحرین برای بازنگری در روابطشان با این رژیم افزایش یافته است. به این ترتیب، حمله رژیم اسرائیل به دوحه نه تنها معادلات امنیتی، بلکه چشم‌انداز سیاسی و دیپلماتیک منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده کرده و نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای باید رویکردهای سنتی وابسته به قدرت‌های فرامنطقه‌ای را بازنگری کنند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دوحه، پایتخت قطر، با هدف ترور رهبران ارشد حماس، بار دیگر چهره بی‌پروای تل‌آویو در نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت ملی کشورها را آشکار ساخت. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، با ادعای «رفع تهدید وجودی» این عملیات را توجیه کرد و مدعی شد که «رهبران حماس هدف قرار گرفته‌اند»، هرچند گزارش‌های واصله از ناکامی این حمله حکایت دارد.
این تجاوز که با اطلاع و رضایت مقامات آمریکایی صورت گرفته، موجی از خشم و محکومیت را در جهان عرب و اسلام برانگیخت. از اتحادیه عرب گرفته تا عربستان، امارات، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان و حتی تشکیلات خودگردان فلسطین، این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای امنیت منطقه دانستند. عربستان هشدار داد که تداوم این رفتارها می‌تواند ثبات غرب آسیا را به مخاطره اندازد، امارات نیز امنیت کشورهای عربی را «یکپارچه و غیرقابل تفکیک» توصیف کرد.
با این حال، ناظران منطقه‌ای بر این باورند که این موج محکومیت‌ها، احتمالاً در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی خواهد ماند و اقدام عملی جدی از سوی کشورهای عربی صورت نخواهد گرفت؛ روندی که پیش‌تر در واکنش به حملات مکرر رژیم اسرائیل به غزه نیز تکرار شده بود. در این میان، تل‌آویو با تکیه بر حمایت آمریکا و بی‌عملی کشورهای منطقه، تلاش دارد با ایجاد بحران‌های پی‌درپی، هم بحران داخلی خود را مدیریت کند و هم پروژه «اسرائیل بزرگ» را پیش ببرد؛ پروژه‌ای که صدای انفجارهایش، اکنون تا قلب خلیج فارس هم رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک تحلیلگر مسائل غرب آسیا گفت: پروژه گازی سوریه، ترکیه و آذربایجان فراتر از یک همکاری انرژی ساده است و باید آن را در بستر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش برای بازتعریف نظم سیاسی در سوریه و تقویت محور ترکی-قطری-آذربایجانی در غرب آسیا ارزیابی کرد. نظمی که آینده آن، تا حد زیادی به پایداری دولت دمشق و توانمندی ترکیه در مدیریت هم‌زمان بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
در روزهایی که سوریه همچنان با مشکلات گسترده زیرساختی و بحران انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، افتتاح خط انتقال گاز از آذربایجان به سوریه از مسیر ترکیه با حمایت مالی قطر، توجه تحلیلگران منطقه‌ای را به خود جلب کرده است. این پروژه که در فاز نخست روزانه ۳.۴ میلیون متر مکعب گاز منتقل خواهد کرد و در نهایت ظرفیت آن به ۶ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد، می‌تواند حدود ۷۵۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق سوریه بیفزاید.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بریکس، یک گروه بین دولتی متشکل از ۱۱ بازار نوظهور و کشورهای در حال توسعه است که تقریبا نیمی از جمعیت جهان، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و تقریبا یک چهارم تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما همچنان با پرسش‌هایی درباره اهمیت و کارآمدی خود روبه‌روست.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا و آمریکا از دیرباز نقشی محوری در امنیت اروپا داشته است. واشنگتن از طریق ناتو، قابلیت‌های نظامی کلیدی و تضمین‌های امنیتی، به‌ویژه در زمینه اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، فرماندهی و کنترل، سوخت‌رسانی هوایی، ترابری راهبردی هوایی و حملات دوربرد، در اختیار اروپا قرار داده است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: اجلاس وزرای امور خارجه ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر در استانبول فرصتی برای هماهنگی دیپلماتیک درباره بحران‌های غرب آسیا فراهم آورده، اما موفقیت آن به مشارکت بازیگران اصلی و تبدیل رایزنی‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: حضور هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در تهران، در شرایطی که منطقه درگیر تنش‌های نظامی و فرایند شکننده مذاکرات ایران و آمریکاست، نقطه عطفی در معادلات امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا محسوب می‌شود.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: کاهش سطح آب دریای خزر دیگر صرفا یک مسئله زیست‌محیطی یا آب‌شناختی (هیدرولوژیک) نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی و اقتصادی برای کشتیرانی در سراسر این دریا است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تحولات در نظم جهانی، فرصت‌ها و چالش‌هایی را برای کشورهای جنوب جهان ایجاد می‌کند. نهادهایی که برای مدیریت روابط بین‌الملل در رابطه با امور مالی، امنیت، تجارت و دیپلماسی پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافتند، هنوز هم کارآمد و مرتبط هستند اما ساختارهای اساسی آنها دیگر با توزیع جدید قدرت سازگار نیستند. با این حال، طی دو دهه گذشته، بسیاری از کشورها در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه از نظر اقتصادی قدرتمندتر شده‌اند، نفوذ بیشتری در روابط بین‌الملل کسب کرده‌اند و می‌توانند شبکه‌های جدیدی از همکاری ایجاد کنند. این تحولات فرصتی را برای ایجاد نهادهایی با نمایندگی بیشتر و موثرتر از آنچه امروز هستند، ایجاد می‌کند. با این حال، این امر مستلزم همکاری، غلبه بر خطوط تقسیم داخلی و حمایت از کشورهای کم‌درآمد است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قیمت‌های نفت، گاز و سوخت نقشی محوری در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دارند؛ واشنگتن می‌خواهد قیمت‌ها را کاهش دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «امنیت اروپا به‌طور فزاینده‌ای به یک معضل برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. نگرانی‌های فوری درباره تهدید روسیه علیه اروپا و افزایش ابهام درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه را به اتخاذ اقداماتی بی‌سابقه در حوزه امنیت و دفاع سوق داده است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سال‌های قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بی‌سابقه‌ای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره می‌بردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل مصر گفت: مصر که نخستین کشور عربی امضاکننده توافق صلح با رژیم صهیونیستی در ۱۹۷۹ بود، اکنون با نگرانی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه این رژیم، راهبردی تازه در پیش گرفته است. تحولات پس از جنگ غزه ۲۰۲۳ نشان داد که تل‌آویو با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در غرب آسیاست؛ امری که قاهره را واداشته تا روابط خود را با ایران و ترکیه، دو قدرت مهم منطقه، گسترش دهد. مصر با برگزاری رزمایش‌های مشترک با ترکیه، میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران و تلاش برای همکاری‌های نظامی و فناورانه، می‌کوشد مانع سلطه‌طلبی صهیونیست‌ها در منطقه شود. هرچند تشکیل یک اتحاد نظامی سه‌جانبه فعلاً بعید به نظر می‌رسد، اما نزدیکی قاهره به تهران و آنکارا تهدیدی بالقوه برای رژیم اسرائیل تلقی می‌شود. در واقع، مصر در برابر فشارهای منطقه‌ای و بحران‌های مرزی، به دنبال ایجاد توازن راهبردی است تا نفوذ تل‌آویو را مهار کرده و جایگاه خود را در معادلات غرب آسیا ارتقا دهد.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان می‌دهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر به‌عنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیب‌پذیری‌های جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمین‌های امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقه‌ای، پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از گذشته شده‌اند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود به‌عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، به‌سرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلام‌آباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاری‌ها نه‌تنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف می‌شوند، بلکه نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا می‌تواند معانی گسترده‌تری نیز داشته باشد؛ از یک‌سو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرت‌های اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلام‌آباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقه‌ای ارسال می‌کنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقش‌آفرینان تازه‌ای به صحنه آمده‌اند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز چرخه کشتار و تجاوز رژیم اسرائیل، معادلات خاورمیانه وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شد. این تحول نه‌تنها موازنه‌های امنیتی و دیپلماتیک را تغییر داد، بلکه ساختار ژئوپلیتیک منطقه را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و طی دو سال اخیر به شکل‌گیری معماری جدیدی در منطقه انجامید. امروز خاورمیانه به صحنه‌ای چندلایه با تضادها و ائتلاف‌های متغیر بدل شده است.
بحران غزه و واکنش افکار عمومی در کشورهای منطقه، معادلات داخلی دولت‌ها را نیز دستخوش تغییر کرده و سیاست خارجی آنان را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است. موج شناسایی رسمی کشور فلسطین، همراه با تجربه تجاوز رژیم اسرائیل به ایران و پاسخ قاطع تهران، فضای کنونی را به‌کلی متفاوت از گذشته کرده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، معماری جدید منطقه‌ای نیازمند تعاملات چندجانبه و بازتعریف روابط قدرت در سطحی فراتر از معادلات سنتی خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل منطقه گفت: اروپا هیچ اقدامی در جهت افزایش فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی به رژیم اسرائیل با هدف مقابله با نسل‌کشی این رژیم در غزه انجام نداده و بعید است که در آینده هم، در این خصوص اقدامی انجام دهد، اگرچه در همین اندازه هم حمایت‌ها در اروپا از فلسطین و مخالفت با جنایات و نسل‌کشی رژیم اسرائیل در غزه بی سابقه است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: برخلاف ادعای دولت ترامپ مبنی بر اینکه از حمله رژیم اسرائیل به قطر بی‌اطلاع بوده و در انجام آن نقشی نداشته، واقعیت این است که رژیم صهیونیستی با چراغ سبز آمریکا، کشوری را هدف قرار داد که از پیشگامان عادی‌سازی روابط با این رژیم بود. این یک فرض مسلم است که رژیم صهیونیستی به‌ویژه در زمینه اقدامات نظامی و امنیتی علیه یک کشور متحد آمریکا بدون هماهنگی با دولت آمریکا دست به هیچ اقدامی نمی‌زند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شورای امنیت سازمان ملل، اخیرا، در نشستی فوق‌العاده، حمله رژیم اسرائیل به دوحه را محکوم و در بیانیه‌ای مشترک، خواستار توقف فوری تنش‌ها و احترام کامل به حاکمیت ملی قطر شد. این بیانیه که با اجماع هر ۱۵ عضو شورای امنیت صادر شد، ضمن اعلام همبستگی با قطر، در حالی از قربانی شدن غیرنظامیان و لزوم برقراری آتش‌بس در غزه سخن گفت که نامی از رژیم اسرائیل در آن نیامده است؛ سکوتی که خود حامل پیام‌های متناقضی است. به بیان دیگر، این بیانیه بیش از آنکه ابزار الزام‌آور حقوقی علیه رژیم اسرائیل باشد، پیامی سیاسی به تل‌آویو بود، مبنی بر اینکه جامعه جهانی حمله به میانجی‌های صلح را خط قرمز می‌داند، هرچند فعلاً اراده‌ای برای اعمال فشار عملی بر این رژیم دیده نمی‌شود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: حمله هوایی رژیم اسرائیل به قطر، به بهانه هدف قرار دادن رهبران حماس، می‌تواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خلیج فارس باشد. این اقدام، نه تنها حاکمیت قطر را به چالش کشید، بلکه امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز زیر سوال برده است. با توجه به اینکه رژیم اسرائیل، متحد نزدیک آمریکا به شمار می‌رود، این تجاوز، حساسیت‌ها را دوچندان کرده و شک و تردیدها نسبت به تعهد واشنگتن در تضمین امنیت و حفاظت از شرکای منطقه‌ای خود را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با توجه به نگرانی کشورهای عربی از کم‌اثر بودن تضمین‌های امنیتی آمریکا، گفت‌وگوها و همکاری‌های منطقه‌ای در خلیج فارس را پیگیری نماید.
از سوی دیگر، تجاوز رژیم اسرائیل به قطر، عملاً توافق‌های عادی‌سازی، از جمله پیمان ابراهیم، را به مخاطره انداخته و شانس توسعه همکاری‌ها میان تل‌آویو و برخی کشورهای عربی را کاهش داده است. فشار داخلی بر امارات و بحرین برای بازنگری در روابطشان با این رژیم افزایش یافته است. به این ترتیب، حمله رژیم اسرائیل به دوحه نه تنها معادلات امنیتی، بلکه چشم‌انداز سیاسی و دیپلماتیک منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده کرده و نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای باید رویکردهای سنتی وابسته به قدرت‌های فرامنطقه‌ای را بازنگری کنند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دوحه، پایتخت قطر، با هدف ترور رهبران ارشد حماس، بار دیگر چهره بی‌پروای تل‌آویو در نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت ملی کشورها را آشکار ساخت. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، با ادعای «رفع تهدید وجودی» این عملیات را توجیه کرد و مدعی شد که «رهبران حماس هدف قرار گرفته‌اند»، هرچند گزارش‌های واصله از ناکامی این حمله حکایت دارد.
این تجاوز که با اطلاع و رضایت مقامات آمریکایی صورت گرفته، موجی از خشم و محکومیت را در جهان عرب و اسلام برانگیخت. از اتحادیه عرب گرفته تا عربستان، امارات، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان و حتی تشکیلات خودگردان فلسطین، این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای امنیت منطقه دانستند. عربستان هشدار داد که تداوم این رفتارها می‌تواند ثبات غرب آسیا را به مخاطره اندازد، امارات نیز امنیت کشورهای عربی را «یکپارچه و غیرقابل تفکیک» توصیف کرد.
با این حال، ناظران منطقه‌ای بر این باورند که این موج محکومیت‌ها، احتمالاً در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی خواهد ماند و اقدام عملی جدی از سوی کشورهای عربی صورت نخواهد گرفت؛ روندی که پیش‌تر در واکنش به حملات مکرر رژیم اسرائیل به غزه نیز تکرار شده بود. در این میان، تل‌آویو با تکیه بر حمایت آمریکا و بی‌عملی کشورهای منطقه، تلاش دارد با ایجاد بحران‌های پی‌درپی، هم بحران داخلی خود را مدیریت کند و هم پروژه «اسرائیل بزرگ» را پیش ببرد؛ پروژه‌ای که صدای انفجارهایش، اکنون تا قلب خلیج فارس هم رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک تحلیلگر مسائل غرب آسیا گفت: پروژه گازی سوریه، ترکیه و آذربایجان فراتر از یک همکاری انرژی ساده است و باید آن را در بستر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش برای بازتعریف نظم سیاسی در سوریه و تقویت محور ترکی-قطری-آذربایجانی در غرب آسیا ارزیابی کرد. نظمی که آینده آن، تا حد زیادی به پایداری دولت دمشق و توانمندی ترکیه در مدیریت هم‌زمان بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
در روزهایی که سوریه همچنان با مشکلات گسترده زیرساختی و بحران انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، افتتاح خط انتقال گاز از آذربایجان به سوریه از مسیر ترکیه با حمایت مالی قطر، توجه تحلیلگران منطقه‌ای را به خود جلب کرده است. این پروژه که در فاز نخست روزانه ۳.۴ میلیون متر مکعب گاز منتقل خواهد کرد و در نهایت ظرفیت آن به ۶ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد، می‌تواند حدود ۷۵۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق سوریه بیفزاید.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بریکس، یک گروه بین دولتی متشکل از ۱۱ بازار نوظهور و کشورهای در حال توسعه است که تقریبا نیمی از جمعیت جهان، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و تقریبا یک چهارم تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما همچنان با پرسش‌هایی درباره اهمیت و کارآمدی خود روبه‌روست.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا و آمریکا از دیرباز نقشی محوری در امنیت اروپا داشته است. واشنگتن از طریق ناتو، قابلیت‌های نظامی کلیدی و تضمین‌های امنیتی، به‌ویژه در زمینه اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، فرماندهی و کنترل، سوخت‌رسانی هوایی، ترابری راهبردی هوایی و حملات دوربرد، در اختیار اروپا قرار داده است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: اجلاس وزرای امور خارجه ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر در استانبول فرصتی برای هماهنگی دیپلماتیک درباره بحران‌های غرب آسیا فراهم آورده، اما موفقیت آن به مشارکت بازیگران اصلی و تبدیل رایزنی‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: حضور هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در تهران، در شرایطی که منطقه درگیر تنش‌های نظامی و فرایند شکننده مذاکرات ایران و آمریکاست، نقطه عطفی در معادلات امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا محسوب می‌شود.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: کاهش سطح آب دریای خزر دیگر صرفا یک مسئله زیست‌محیطی یا آب‌شناختی (هیدرولوژیک) نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی و اقتصادی برای کشتیرانی در سراسر این دریا است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تحولات در نظم جهانی، فرصت‌ها و چالش‌هایی را برای کشورهای جنوب جهان ایجاد می‌کند. نهادهایی که برای مدیریت روابط بین‌الملل در رابطه با امور مالی، امنیت، تجارت و دیپلماسی پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافتند، هنوز هم کارآمد و مرتبط هستند اما ساختارهای اساسی آنها دیگر با توزیع جدید قدرت سازگار نیستند. با این حال، طی دو دهه گذشته، بسیاری از کشورها در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه از نظر اقتصادی قدرتمندتر شده‌اند، نفوذ بیشتری در روابط بین‌الملل کسب کرده‌اند و می‌توانند شبکه‌های جدیدی از همکاری ایجاد کنند. این تحولات فرصتی را برای ایجاد نهادهایی با نمایندگی بیشتر و موثرتر از آنچه امروز هستند، ایجاد می‌کند. با این حال، این امر مستلزم همکاری، غلبه بر خطوط تقسیم داخلی و حمایت از کشورهای کم‌درآمد است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قیمت‌های نفت، گاز و سوخت نقشی محوری در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دارند؛ واشنگتن می‌خواهد قیمت‌ها را کاهش دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «امنیت اروپا به‌طور فزاینده‌ای به یک معضل برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. نگرانی‌های فوری درباره تهدید روسیه علیه اروپا و افزایش ابهام درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه را به اتخاذ اقداماتی بی‌سابقه در حوزه امنیت و دفاع سوق داده است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سال‌های قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بی‌سابقه‌ای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره می‌بردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل مصر گفت: مصر که نخستین کشور عربی امضاکننده توافق صلح با رژیم صهیونیستی در ۱۹۷۹ بود، اکنون با نگرانی از سیاست‌های توسعه‌طلبانه این رژیم، راهبردی تازه در پیش گرفته است. تحولات پس از جنگ غزه ۲۰۲۳ نشان داد که تل‌آویو با حمایت بی‌قید و شرط آمریکا، به‌دنبال تغییر موازنه قدرت در غرب آسیاست؛ امری که قاهره را واداشته تا روابط خود را با ایران و ترکیه، دو قدرت مهم منطقه، گسترش دهد. مصر با برگزاری رزمایش‌های مشترک با ترکیه، میانجی‌گری در پرونده هسته‌ای ایران و تلاش برای همکاری‌های نظامی و فناورانه، می‌کوشد مانع سلطه‌طلبی صهیونیست‌ها در منطقه شود. هرچند تشکیل یک اتحاد نظامی سه‌جانبه فعلاً بعید به نظر می‌رسد، اما نزدیکی قاهره به تهران و آنکارا تهدیدی بالقوه برای رژیم اسرائیل تلقی می‌شود. در واقع، مصر در برابر فشارهای منطقه‌ای و بحران‌های مرزی، به دنبال ایجاد توازن راهبردی است تا نفوذ تل‌آویو را مهار کرده و جایگاه خود را در معادلات غرب آسیا ارتقا دهد.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر ارشد مسائل غرب آسیا گفت: تحولات اخیر در غرب آسیا نشان می‌دهد که معادلات امنیتی منطقه وارد مرحله‌ای تازه شده است. حمله رژیم اسرائیل به قطر به‌عنوان یک شوک امنیتی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را متوجه آسیب‌پذیری‌های جدید کرده و آنها را به بازنگری در راهبردهای دفاعی خود واداشته است. اکنون، تکیه بر تضمین‌های امنیتی آمریکا، دیگر کافی به نظر نمی‌رسد؛ زیرا تهدیدات نوظهور منطقه‌ای، پیچیده‌تر و چندلایه‌تر از گذشته شده‌اند. در این میان، پاکستان با موقعیت ویژه خود به‌عنوان تنها قدرت اتمی جهان اسلام، به‌سرعت، جایگاهی راهبردی در محاسبات امنیتی کشورهای عربی پیدا کرده است.
امضای توافقنامه دفاع راهبردی میان ریاض و اسلام‌آباد و سپس برگزاری نشست همکاری نظامی میان بحرین و پاکستان در منامه، نشان از روندی فزاینده در همگرایی امنیتی دارد. این همکاری‌ها نه‌تنها در راستای تقویت بازدارندگی مشترک و مقابله با تهدیدات بالقوه، به‌ویژه از سوی رژیم اسرائیل، تعریف می‌شوند، بلکه نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت در منطقه نیز هستند. ورود پاکستان به معادلات غرب آسیا می‌تواند معانی گسترده‌تری نیز داشته باشد؛ از یک‌سو، کاهش انحصار آمریکا در تأمین امنیت منطقه و از سوی دیگر، ایجاد محورهای جدید همکاری میان قدرت‌های اسلامی. بدین ترتیب، عربستان و بحرین با نزدیکی به اسلام‌آباد در پی ایجاد یک سپر دفاعی بومی هستند که علاوه بر تضمین امنیت خود، پیام روشنی نیز به رقبای منطقه‌ای ارسال می‌کنند: معادلات قدرت در حال بازنویسی است و نقش‌آفرینان تازه‌ای به صحنه آمده‌اند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز چرخه کشتار و تجاوز رژیم اسرائیل، معادلات خاورمیانه وارد مرحله‌ای تازه و پیچیده‌تر شد. این تحول نه‌تنها موازنه‌های امنیتی و دیپلماتیک را تغییر داد، بلکه ساختار ژئوپلیتیک منطقه را نیز تحت‌تأثیر قرار داد و طی دو سال اخیر به شکل‌گیری معماری جدیدی در منطقه انجامید. امروز خاورمیانه به صحنه‌ای چندلایه با تضادها و ائتلاف‌های متغیر بدل شده است.
بحران غزه و واکنش افکار عمومی در کشورهای منطقه، معادلات داخلی دولت‌ها را نیز دستخوش تغییر کرده و سیاست خارجی آنان را زیر فشار افکار عمومی قرار داده است. موج شناسایی رسمی کشور فلسطین، همراه با تجربه تجاوز رژیم اسرائیل به ایران و پاسخ قاطع تهران، فضای کنونی را به‌کلی متفاوت از گذشته کرده است. به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، معماری جدید منطقه‌ای نیازمند تعاملات چندجانبه و بازتعریف روابط قدرت در سطحی فراتر از معادلات سنتی خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل منطقه گفت: اروپا هیچ اقدامی در جهت افزایش فشار سیاسی، اقتصادی و امنیتی به رژیم اسرائیل با هدف مقابله با نسل‌کشی این رژیم در غزه انجام نداده و بعید است که در آینده هم، در این خصوص اقدامی انجام دهد، اگرچه در همین اندازه هم حمایت‌ها در اروپا از فلسطین و مخالفت با جنایات و نسل‌کشی رژیم اسرائیل در غزه بی سابقه است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: برخلاف ادعای دولت ترامپ مبنی بر اینکه از حمله رژیم اسرائیل به قطر بی‌اطلاع بوده و در انجام آن نقشی نداشته، واقعیت این است که رژیم صهیونیستی با چراغ سبز آمریکا، کشوری را هدف قرار داد که از پیشگامان عادی‌سازی روابط با این رژیم بود. این یک فرض مسلم است که رژیم صهیونیستی به‌ویژه در زمینه اقدامات نظامی و امنیتی علیه یک کشور متحد آمریکا بدون هماهنگی با دولت آمریکا دست به هیچ اقدامی نمی‌زند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شورای امنیت سازمان ملل، اخیرا، در نشستی فوق‌العاده، حمله رژیم اسرائیل به دوحه را محکوم و در بیانیه‌ای مشترک، خواستار توقف فوری تنش‌ها و احترام کامل به حاکمیت ملی قطر شد. این بیانیه که با اجماع هر ۱۵ عضو شورای امنیت صادر شد، ضمن اعلام همبستگی با قطر، در حالی از قربانی شدن غیرنظامیان و لزوم برقراری آتش‌بس در غزه سخن گفت که نامی از رژیم اسرائیل در آن نیامده است؛ سکوتی که خود حامل پیام‌های متناقضی است. به بیان دیگر، این بیانیه بیش از آنکه ابزار الزام‌آور حقوقی علیه رژیم اسرائیل باشد، پیامی سیاسی به تل‌آویو بود، مبنی بر اینکه جامعه جهانی حمله به میانجی‌های صلح را خط قرمز می‌داند، هرچند فعلاً اراده‌ای برای اعمال فشار عملی بر این رژیم دیده نمی‌شود.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: حمله هوایی رژیم اسرائیل به قطر، به بهانه هدف قرار دادن رهبران حماس، می‌تواند نقطه عطفی در معادلات امنیتی و دیپلماتیک خلیج فارس باشد. این اقدام، نه تنها حاکمیت قطر را به چالش کشید، بلکه امنیت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را نیز زیر سوال برده است. با توجه به اینکه رژیم اسرائیل، متحد نزدیک آمریکا به شمار می‌رود، این تجاوز، حساسیت‌ها را دوچندان کرده و شک و تردیدها نسبت به تعهد واشنگتن در تضمین امنیت و حفاظت از شرکای منطقه‌ای خود را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با توجه به نگرانی کشورهای عربی از کم‌اثر بودن تضمین‌های امنیتی آمریکا، گفت‌وگوها و همکاری‌های منطقه‌ای در خلیج فارس را پیگیری نماید.
از سوی دیگر، تجاوز رژیم اسرائیل به قطر، عملاً توافق‌های عادی‌سازی، از جمله پیمان ابراهیم، را به مخاطره انداخته و شانس توسعه همکاری‌ها میان تل‌آویو و برخی کشورهای عربی را کاهش داده است. فشار داخلی بر امارات و بحرین برای بازنگری در روابطشان با این رژیم افزایش یافته است. به این ترتیب، حمله رژیم اسرائیل به دوحه نه تنها معادلات امنیتی، بلکه چشم‌انداز سیاسی و دیپلماتیک منطقه را وارد مرحله‌ای پیچیده کرده و نشان می‌دهد که بازیگران منطقه‌ای باید رویکردهای سنتی وابسته به قدرت‌های فرامنطقه‌ای را بازنگری کنند.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: کارشناس مسائل غرب آسیا گفت: حمله هوایی رژیم صهیونیستی به دوحه، پایتخت قطر، با هدف ترور رهبران ارشد حماس، بار دیگر چهره بی‌پروای تل‌آویو در نقض قوانین بین‌المللی و حاکمیت ملی کشورها را آشکار ساخت. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این رژیم، با ادعای «رفع تهدید وجودی» این عملیات را توجیه کرد و مدعی شد که «رهبران حماس هدف قرار گرفته‌اند»، هرچند گزارش‌های واصله از ناکامی این حمله حکایت دارد.
این تجاوز که با اطلاع و رضایت مقامات آمریکایی صورت گرفته، موجی از خشم و محکومیت را در جهان عرب و اسلام برانگیخت. از اتحادیه عرب گرفته تا عربستان، امارات، مصر، عراق، اردن، کویت، لبنان و حتی تشکیلات خودگردان فلسطین، این اقدام را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تهدیدی جدی برای امنیت منطقه دانستند. عربستان هشدار داد که تداوم این رفتارها می‌تواند ثبات غرب آسیا را به مخاطره اندازد، امارات نیز امنیت کشورهای عربی را «یکپارچه و غیرقابل تفکیک» توصیف کرد.
با این حال، ناظران منطقه‌ای بر این باورند که این موج محکومیت‌ها، احتمالاً در سطح بیانیه‌های دیپلماتیک باقی خواهد ماند و اقدام عملی جدی از سوی کشورهای عربی صورت نخواهد گرفت؛ روندی که پیش‌تر در واکنش به حملات مکرر رژیم اسرائیل به غزه نیز تکرار شده بود. در این میان، تل‌آویو با تکیه بر حمایت آمریکا و بی‌عملی کشورهای منطقه، تلاش دارد با ایجاد بحران‌های پی‌درپی، هم بحران داخلی خود را مدیریت کند و هم پروژه «اسرائیل بزرگ» را پیش ببرد؛ پروژه‌ای که صدای انفجارهایش، اکنون تا قلب خلیج فارس هم رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین- گفتگو: یک تحلیلگر مسائل غرب آسیا گفت: پروژه گازی سوریه، ترکیه و آذربایجان فراتر از یک همکاری انرژی ساده است و باید آن را در بستر رقابت قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش برای بازتعریف نظم سیاسی در سوریه و تقویت محور ترکی-قطری-آذربایجانی در غرب آسیا ارزیابی کرد. نظمی که آینده آن، تا حد زیادی به پایداری دولت دمشق و توانمندی ترکیه در مدیریت هم‌زمان بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی وابسته خواهد بود.
در روزهایی که سوریه همچنان با مشکلات گسترده زیرساختی و بحران انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، افتتاح خط انتقال گاز از آذربایجان به سوریه از مسیر ترکیه با حمایت مالی قطر، توجه تحلیلگران منطقه‌ای را به خود جلب کرده است. این پروژه که در فاز نخست روزانه ۳.۴ میلیون متر مکعب گاز منتقل خواهد کرد و در نهایت ظرفیت آن به ۶ میلیون متر مکعب در روز می‌رسد، می‌تواند حدود ۷۵۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق سوریه بیفزاید.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بریکس، یک گروه بین دولتی متشکل از ۱۱ بازار نوظهور و کشورهای در حال توسعه است که تقریبا نیمی از جمعیت جهان، حدود ۴۰ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان و تقریبا یک چهارم تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما همچنان با پرسش‌هایی درباره اهمیت و کارآمدی خود روبه‌روست.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا و آمریکا از دیرباز نقشی محوری در امنیت اروپا داشته است. واشنگتن از طریق ناتو، قابلیت‌های نظامی کلیدی و تضمین‌های امنیتی، به‌ویژه در زمینه اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، فرماندهی و کنترل، سوخت‌رسانی هوایی، ترابری راهبردی هوایی و حملات دوربرد، در اختیار اروپا قرار داده است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: اجلاس وزرای امور خارجه ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان و مصر در استانبول فرصتی برای هماهنگی دیپلماتیک درباره بحران‌های غرب آسیا فراهم آورده، اما موفقیت آن به مشارکت بازیگران اصلی و تبدیل رایزنی‌ها به اقدامات عملی وابسته خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: حضور هیئت‌های عالی‌رتبه از کشورهای عضو «توافقنامه دفاع مشترک مکه» در تهران، در شرایطی که منطقه درگیر تنش‌های نظامی و فرایند شکننده مذاکرات ایران و آمریکاست، نقطه عطفی در معادلات امنیتی خلیج فارس و غرب آسیا محسوب می‌شود.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: کاهش سطح آب دریای خزر دیگر صرفا یک مسئله زیست‌محیطی یا آب‌شناختی (هیدرولوژیک) نیست، بلکه به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیرساختی و اقتصادی برای کشتیرانی در سراسر این دریا است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: تحولات در نظم جهانی، فرصت‌ها و چالش‌هایی را برای کشورهای جنوب جهان ایجاد می‌کند. نهادهایی که برای مدیریت روابط بین‌الملل در رابطه با امور مالی، امنیت، تجارت و دیپلماسی پس از جنگ جهانی دوم توسعه یافتند، هنوز هم کارآمد و مرتبط هستند اما ساختارهای اساسی آنها دیگر با توزیع جدید قدرت سازگار نیستند. با این حال، طی دو دهه گذشته، بسیاری از کشورها در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه از نظر اقتصادی قدرتمندتر شده‌اند، نفوذ بیشتری در روابط بین‌الملل کسب کرده‌اند و می‌توانند شبکه‌های جدیدی از همکاری ایجاد کنند. این تحولات فرصتی را برای ایجاد نهادهایی با نمایندگی بیشتر و موثرتر از آنچه امروز هستند، ایجاد می‌کند. با این حال، این امر مستلزم همکاری، غلبه بر خطوط تقسیم داخلی و حمایت از کشورهای کم‌درآمد است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قیمت‌های نفت، گاز و سوخت نقشی محوری در جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران دارند؛ واشنگتن می‌خواهد قیمت‌ها را کاهش دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «امنیت اروپا به‌طور فزاینده‌ای به یک معضل برای اتحادیه اروپا تبدیل شده است. نگرانی‌های فوری درباره تهدید روسیه علیه اروپا و افزایش ابهام درباره تعهد واشنگتن به امنیت اروپا، کشورهای عضو این اتحادیه را به اتخاذ اقداماتی بی‌سابقه در حوزه امنیت و دفاع سوق داده است.»