ماری ای. لاولی در مطلبی که رویترز آن را منتشر ساخت، نوشت: تعرفه‌های گمرکی بالا را که در اواخر ژانویه دولت ترامپ بر ماژول‌ها و سلول‌‌های خورشیدی وارداتی وضع کرده‌است، نماینده تجاری آمریکا اقدامی جهت دفاع از کارگران و کسب‌وکار آمریکایی‌ها توصیف کرد. اما در حقیقت، تنها اندکی از آمریکایی‌ها با این حرکت دولت ترامپ «برنده» خواهند بود. تعرفه‌ها نه ‌تنها قیمت تجهیزات انرژی خورشیدی را در آمریکا افزایش خواهد داد، بلکه 23 هزار شغل در زمینه نصب، بازاریابی و توسعه سلول‌های خورشیدی را به خطر خواهد انداخت و همچنین مانع رشد بخش‌های وابسته به بازار صادرات تولیدات سلول‌های خورشیدی آمریکا خواهد شد. انجمن صنایع انرژی خورشیدی و انجمن تجارت آمریکا، با این تعرفه‌ها به سبب احتمال از دست رفتن شغل مخالفت کردند.

این تعرفه‌ها به قصد ضربه زدن به شیوه‌های صنعتی ناعادلانه چین وضع شده‌اند. اما متاسفانه اقدامات رئیس‌جمهوری آمریکا در جهت رفع چالش‌های واقعی و بلندمدت کارگران آمریکایی نیست که به واسطه سیاست‌گذاری‌های چین ایجاد شده‌است. تعرفه‌های یک‌جانبه اقدام متوازن‌کننده مناسبی در برابر جاه‌طلبی‌های چین برای تکنولوژی پیشرفته نیست.

آخرین دور از تعرفه‌ها به بند 201 قانون تجارت 1974 مربوط است و این اجازه را به رئیس‌جمهوری می‌دهد که هر گاه کمیسیون تجارت بین‌المللی آمریکا  به عنوان نهاد مستقل فدرال تشخیص دهد که افزایش واردات دلیل اصلی وارد آمدن لطمه به تولیدکنندگان داخلی است، محدودیت‌های تجاری مانند تعرفه گمرکی اعمال کند. واردات از چین وضعیت بخش‌هایی از صنعت انرژی خورشیدی آمریکا را وخیم ساخته‌است. همانطور که دفتر نماینده تجاری آمریکا متذکر می‌شود، تا سال 2017، تولیدکنندگان ماژول‌ها و سلول‌های خورشیدی در آمریکا تقریباً ناپدید شده‌بودند.

یارانۀ صنعتی چین و سیاست تجارت آمریکا

سهام صنعت انرژی خورشیدی چین در بازار جهانی صنعتی از یک درصد در سال 2001 به 65 درصد در سال 2012 افزایش پیدا کرده‌است که بخشی از این امر به سبب حمایت دولت در جهت بازگشت دانشمندان ماهر آموزش‌دیده در خارج از کشور و منابع لازمی است که دولت در اختیار شرکت‌ها برای رسیدن به توان رقابت‌ جهانی قرار می‌دهد. پویایی کارآفرینی، هزینه‌های پایین و صرفه‌به‌مقیاس چرخه رشد بهره‌وری ایجاد کرد که موجب افزایش فروش ماژول‌ها و سلول‌های خورشیدی ساخت چین شد.

با افزایش واردات و کاهش سریع قیمت از 2012 تا 2016، دو شرکت آمریکایی بر اساس بند 201  قانون تجارت 1974 درخواست حمایت کردند. برای انجام چنین حمایتی در سال جاری، دولت ترامپ تعرفه‌هایی را بر واردات -تقریبا از تمامی کشورها- اعمال کرد، که با 30 درصد در سال اول شروع شده و تا سال چهارم به 15 درصد کاهش خواهد یافت. این تصمیم اجازه وارد کردن تعداد محدودی سلول خورشیدی را بدون تعرفه اضافی می‌دهد. اما بازار آمریکا بسیار بزرگ‌تر از این مقدار است و درست در زمانیکه آمریکا باید انرژی تجدیدپذیر را به عنوان جایگزین سوخت‌های فسیلی گسترش دهد، این امر باعث افزایش قیمت سلول‌های خورشیدی خواهد شد.

اقدامات دیرهنگام آمریکا

اقدام آمریکا نمونه بارز بستن در طویله بعد از فرار اسب است. دو شرکتی که از دولت درخواست حمایت کردند در شرایطی نیستند که رهبری حرکتی را برای احیای این صنعت در آمریکا به عهده بگیرند. «سونیوا» یک شرکت بزرگ چینی است که بعد از اعلام ورشکستگی در آمریکا در سال گذشته به فعالیت‌های خود پایان داد و هیچ ‌کس برای خرید دارایی‌ها‌یش اقدام نکرده‌است. «سولار ورلد اِی. جی» آلمان که صاحب شرکت «سولار ورلد آمریکا» است نیز اعلام ورشکستگی کرد و سعی می‌کند واحد شرکت خود در آمریکا را بفروشد. به گفته‌ توماس پروسا، کارشناس مسائل تجاری دانشگاه روتگرز و مشاور سابق در صنعت انرژی خورشیدی، فن‌آوری قدیمی و کوچک دو شرکت متقاضی حمایت دولت با فن‌آوری جدید و به مراتب بزرگ‌تر این صنعت در آسیا قابل‌قیاس نیست. وی همچنین اشاره کرد حمایت از شرکت‌ها در چارچوب بند 201 قانون تجارت سال 1974 و افزایش تعرفه‌ها بعید است به سرمایه‌گذاری‌های بلند‌مدت در این صنعت در آمریکا منجر شود.

سیاست‌های فنی – صنعتی مانند یارانه‌های بخش صنعت خورشیدی چین، چالش‌های سختی را برای کشورهایی ایجاد خواهد کرد که به تازگی ساخت و تولید فن‌آوری‌های جدید را شروع کرده‌اند. از طرف دیگر، از دست رفتن شغل‌ها به دلیل واردات همراه با یارانه در سطحی گسترده ناعادلانه قلمداد می‌شود و سیاست‌گذاران برای پاسخگویی تحت فشار هستند. این درک کلی از تجارت عادلانه در توافق‌نامه سازمان تجارت جهانی لحاظ شده‌است که به کشورها اجازه می‌دهد بر وارداتی که از طرف دولت صادرکننده با یارانه‌های ناعادلانه‌ای همراه است، تعرفه‌های گمرکی اعمال کنند. از طرفی دیگر، از دست رفتن احتمالی شغل‌های پایین‌دستی، اصطکاک بیشتر در بازار صادرات و کاهش سرعت حرکت به سمت انرژی سبزتر، دقیقا نشان می‌دهد که بند 201 قانون تجارت 1974 مربوط به تعرفه‌ها چقدر برای آمریکا خودشکنانه خواهد بود.

تعرفه‌های حمایتی یک‌جانبه بی‌فایده و خطر انزوا برای آمریکا

با در نظر گرفتن این چالش‌ها، آمریکا چه درسی می‌تواند از اقدام‌های اخیر برای مبارزه با یارانه‌های صنعتی با سیاست تجاری بیاموزد؟ اولین درسی که آمریکا می‌تواند بیاموزد این است که تعرفه‌های حمایتی یک‌جانبه برای تضمین توان رقابت‌ آمریکا در فن‌آوری‌های نوظهور، مکانیسم مؤثری نیست. نکته دوم اینکه تعرفه‌ها به منافع مصرف‌کنندگان آمریکایی آسیب خواهد زد و رقابت‌پذیری در صنایع پایین‌دستی را تضعیف می‌کند و امکان موفقیتی برای احیای این صنعت روبه‌زوال آمریکا به وجود نخواهد آورد.

درس دوم از تاریخ تعارض منافع تجاری بر سر پانل‌های خورشیدی این است که تعرفه‌های یک‌جانبه راهی موثر برای آوردن چینی‌ها بر سر میز مذاکره نیست. در عوض، چنین اقدامی آسیب جانبی به منافع دیگر آمریکا وارد خواهد ساخت. در سال 2012 به دنبال وضع قوانین متوازن‌کننده و ضد‌دامپینگ توسط آمریکا بر واردات ماژول‌ها و سلول‌های خورشیدی، چین نیز تحقیق و بررسی در خصوص صادرات ناعادلانه پلی‌سیلیکون آمریکا و مواد خام مورد استفاده در ساخت سلول‌های خورشیدی فتوولتائیک را آغاز کرد. در پی این تحقیق، چین تعرفه‌هایی را بر واردات پلی‌سیلیکون از آمریکا وضع کرد. این امر موجب شد بزرگترین بازار جهان بر روی این نوع تولیدات آمریکا به‌طور اساسی بسته شود و این صنعت آمریکا تضعیف شود. در نتیجه بعضی از تولیدکنندگان به خارج رفتند. پس این سیاست‌ها هیچ پیروزی‌ای برای کارگران آمریکایی در پی نداشت.

درس آخر این است که به واسطه اقدامات یک‌جانبه آمریکا، بازارها بر روی تولیدات آمریکایی بسته شده و همین بازارها به روی رقبا باز است. همانند آمریکا، تولیدکنندگان اروپایی نیز به دلیل اوج‌گیری سریع چین در تسلط بر بازار متضرر شده‌اند. درحالی‌که اتحادیه اروپا چین را به وضع قوانین تعادلی و ضددامپینگ بر واردات این کشور تهدید کردند، برای انجام تعدیل‌هایی در بازار با این کشور مذاکره کردند. سهم صنعت پلی‌سیلیکون اروپا در بازار چین گسترش پیدا کرد، درحالیکه تولید پلی‌سیلیکون آمریکا در سایه تعرفه چین تضعیف شد.

جایگزین‌های بهتر به جای تجارت مدیریت‌شده

این مشاهدات نشان می‌دهد که راه‌چاره‌های تجاری فعلی شامل قوانین متوازن‌کننده و ضددامپینگ بسیار کُند هستند، زیان‌های جانبی زیادی به همراه خواهند ‌داشت و کشور را در بازار جهانی منزوی خواهند ساخت. با اعلام تعرفه‌های خورشیدی جدید، آمریکا برای توافقی دوجانبه جهت خاتمه دادن به مناقشه علامت داد.

برخی از آمریکایی‌ها دولت ترامپ را به سبب برخورد با سیاست‌های چین به عنوان خطری برای صنایع کلیدی آمریکا تحسین می‌کنند. چنین خشنودی‌هایی کوتاه‌مدت خواهد بود، زیرا سیاست‌های فعلی کوته‌نظرانه است، نه آینده‌نگرانه. در بلندمدت، به نظر نمی‌رسد که تعرفه‌ها از صنعت آمریکا به طور موثر دفاع کند. بازار آمریکا با وجود وسعت و پیچیدگی، هرساله سهم کمتری از فروش جهانی دارد. مالیات بیشتر بر واردات به مصرف‌کنندگان آمریکایی و کسب‌وکارهای پایین‌دستی صدمه می‌زند و با غیرضروری‌تر کردن نوآوری، رقابت‌پذیری بلندمدت را در صنایع داخلی کاهش خواهد داد. پیشنهاد دفتر نماینده تجاری آمریکا، یعنی تجارت مدیریت‌شده، منجر به ایجاد موانع تجاری بیشتر، انگیزه کمتر برای نوآوری و تکه‌‌تکه شدن اقتصاد جهانی خواهد شد.