احمد کامل البحری در یادداشتی که مرکز مطالعات راهبردی الاهرام آن را منتشر کرد، نوشت: جزیره سواکن در کمتر از ۶۰ کیلومتری پورت سودان در مقابل شهر جده عربستان قرار دارد و نقطه تلاقی میان مصر و عربستان به شمار می آید. این جزیره از نظر نظامی نیز به دلیل نزدیکی به یمن و اریتره دارای یک موقعیت راهبردی است.

برخی از جوانب توافق نامه جزیره سواکن میان سودان و ترکیه، پرسش‌هایی را درباره محتوا و ابعاد این توافق نامه مطرح می کند. چنانکه این سؤال مطرح می‌شود که آیا این توافق نامه تنها به راه‌اندازی و بازسازی این جزیره و بندر محدود می شود یا آن که ابعاد نظامی اعلام نشده دیگری وجود دارد ؟ و آیا رابطه ای میان این توافق نامه و افزایش نفوذ نظامی ترکیه در خاورمیانه و آفریقا وجود دارد؟

۱- اهداف نظامی ترکیه

– نفوذ نظامی در منطقه عربی

“محمد عبدالله فرماجو” در سپتامبر ۲۰۱۷، پایگاه نظامی ترکیه در سومالی را افتتاح کرد و آن را به عنوان بزرگترین پایگاه نظامی ترکیه در جهان توصیف کرد. این در حالی است که هزینه این پایگاه نظامی ترکیه به ۵۰ میلیون دلار می رسد و دارای ۳ مدرسه آموزش نظامی، ۳ مجتمع مسکونی و یگان های آموزشی برای آموزش ۱۵۰۰ فرد نظامی است که این تعداد می تواند به ۱۰ هزار نفر افزایش یابد. این پایگاه در شرق آفریقا در اقیانوس هند واقع است و بر خلیج عدن مشرف می باشد. مساحت آن نیز بالغ بر ۴ کیلومتر مربع است و در آن ۲۰۰ نظامی ترکیه ای حضور دارند که این تعداد می تواند به هزار نفر افزایش یابد.

این پایگاه نظامی ترکیه در سومالی پس از پایگاه الریان در قطر دومین پایگاه خارجی ترکیه به شمار می آید.

پایگاه الریان بر اساس یک توافق دو جانبه میان قطر و ترکیه در آوریل سال ۲۰۱۶ تأسیس شد که هدف آن توسعه نهادهای نظامی قطر و افزایش توانایی و قدرت رزمی این کشور است.

این تحرکات سریع دولت ترکیه برای تقویت حضور خود در منطقه خاورمیانه و آفریقا نشانه یک تمایل واقعی از سوی آنکارا برای استقرار بیشتر نیروهای نظامی خود در کشورهای منطقه است تا به مناطق دارای درگیری و احتمال تنش نزدیک باشد. این در حالی است که این حضور نظامی ترکیه پس از متشنج شدن روابط آن با بسیاری از کشورهای تأثیر گذار و اصلی در منطقه عربی و افزایش اختلافات با کشورهای اروپایی، نفوذ آنکارا را افزایش می دهد.

– باز نمودن یک بازار جدید برای سلاح‌های ترکیه

توافقات میان ترکیه و سودان شامل برخی از جوانب نظامی نیز بوده است، به طوری که رئیس جمهور ترکیه در این باره اعلام کرد که توافق نامه‌ای در زمینه صنایع دفاعی امضا کرده اما در باره جزئیات آن مطالبی را مطرح نکرد. این مسأله، احتمال باز کردن بازاری جدید برای سلاح های ترکیه در سودان را مطرح می کند.

۲- دلایل رویکرد نظامی ترکیه به منطقه عربی

رویکرد ترکیه در تقویت همکاری‌های نظامی با برخی از کشورهای منطقه با دو هدف انجام می‌شود:

– فشار بر برخی از کشورها در منطقه

اقدام اخیر ترکیه برای امضای توافق نامه اداره جزیره سواکن دارای ابعاد پنهان دیگری همچون فشار بر برخی از کشورهای منطقه همچون مصر، عربستان و امارات می‌باشد.

– باز کردن کانال‌های موازی برای فشار بر کشورهای اروپایی

با کاهش میزان اعتماد میان ترکیه و اکثر کشورهای اتحادیه اروپا به‌ویژه آلمان، رئیس جمهور ترکیه با تحرکات خود در قاره آفریقا به ویژه کشورهای حوزه صحرا و ساحل و غرب آفریقا و تونس و چاد تلاش می کند، جای پایی در این مناطق داشته باشد. از آنجا که این مناطق، حوزه نفوذ برخی از کشورهای اروپایی و به عنوان نقطه عبور بسیاری از پناهندگان و پدیده مهاجرت غیر قانونی به شمار می آیند، تقویت همکاری های ترکیه با این کشورها می‌تواند به عنوان اهرم فشار برای مذاکره با طرف اروپایی به شمار آید.