ویکتوریا گرینفیلد، کیث کرین، کریگ باند، ناتان چندلر، جیل لوتو و الگا اولیکر در گزارشی با عنوان راه کاهش کشت خشخاش در جنوب افغانستان که اندیشکده رند منتشر کرد، نوشتند: البته این رقم در مقایسه با سهم 29 درصدی سال 2005، کاهش نشان می دهد. بنابراین تریاک، قدرت اقتصادی نیرومند در افغانستان محسوب می شود. از یک طرف، درآمد حاصل از فروش تریاک منابع درآمدی بخش بزرگی از جمعیت افغانستان را تامین می کند و در سال 2013 نیز تقریبا 376 هزار شغل تمام وقت نیز ایجاد کرده بود و از طرف دیگر، موجب تشدید فساد، تضعیف نهادهای ملی و محلی و حاکمیت قانون و البته تامین منابع مالی شورشیان می شود.

با همه این احوال، بررسی جنبه های مختلف اثرگذار در کاهش تولید تریاک نشان می دهد که کاهش کوتاه‌مدت کفایت نمی کند و لازم است تا برنامه ها و کمک های مضاعفی برای ایجاد شرایط لازم، به ویژه از نظر تامین درآمد روستائیان، به اجرا درآیند تا برای کاهش کشت خشخاش در دراز-مدت شرایط مطلوبی ایجاد شود.

معدودی از کشورها که در کاهش تولید غیرقانونی مواد مخدر موفق بوده اند، درآمد روستائیان را در طول مدت اجرای این برنامه ها و اغلب به مدت دهه ها به طور قابل توجهی افزایش داده‌اند. با وجود آنکه همه برنامه های توسعه روستایی با هدف افزایش درآمد انجام می گیرند، اما بسته به اجرای آنها، بعضی از این برنامه ها کم وبیش با نتایج مطلوب همراه بوده اند. بر اساس تجزیه و تحلیل های انجام گرفته در این تحقیق درباره تاثیر برنامه ها بر درآمد به همراه ارزیابی عوامل مختلف موثر بر تصمیم کشت خشخاش و با توجه به احتمال فساد و دوام برنامه ها، پیشنهادهای زیر درباره برنامه های توسعه روستایی و کاهش کشت خشخاش در افغانستان ارائه می شود:

• تمرکز بر تولید محصولات سنتی کشاورزی نظیر میوه، غلات، انگور و سایر محصولات باغی چند ساله به موازات اجرای برنامه های تثبیت بازار
• بهینه سازی کیفیت محصول از طریق بسته بندی، درجه بندی و فرآوری مطلوب
• برقراری ارتباط قوی بین مزرعه و بازار
• کاربست فن آوری های ارزان، آماده و قابل دسترس، ساده و قابل نگهداری
• تامین نیروی انسانی کافی برای تداوم پشتیبانی های مربوط و صنعت بازاریابی.

درباره پیشنهاد آخر، برنامه های آزمایشی در مقیاس کوچک مفیدند، اما این برنامه ها بایستی بصورت ایده‌های مقیاس‌پذیر دارای اهداف و ابزار کنترل طراحی شوند. انواع پروژه های توصیه شده مستلزم بودجه کلان نیستند، (چرا که بودجه کلان خود فضا را برای فساد آسیب پذیرتر می کند) و بر اساس سوابق و شرایط افغانستان احتمال موفقیت بیشتری نسبت به سایر پروژه ها برای توسعه دارند. به ویژه پیشنهاد می‌شود که INL (دفتر بین المللی اجرای قانون مواد مخدر) و دیگر سازمان‌ها از پروژه هایی اجتناب کنند که:

• سعی در معرفی محصولاتی کشاورزی دارند که برای افغانستان تازگی دارد.
• وابسته به فن آوری های پیچیده هستند، به خصوص آنهایی که نیازمند برق یا تجهیزات زیربنایی دور از دسترس و یا مستلزم تجهیزاتی هستند که حمایت های گسترده را می طلبد.
• در تضمین فروش محصولات بازارهای محلی ناتوان باشد.

همچنین توصیه می شود که INL به بررسی فرایند تخصیص مشوق ها به مناطقی که به نحو احسن ریشه‌کن‌سازی را انجام می دهند، ادامه دهد و در مناطقی که از پروژه ریشه‌کن‌سازی آسیب دیده اند، جبران خسارت شود.

در این چارچوب، برنامه هایی که عمدتا به ارتقای بازده نسبی محصولات قانونی باارزش و قابل رقابت با خشخاش از طریق ایجاد بازارهای باثبات و در دسترس تاکید دارند و می تواند دستمزد روستائیان را بهبود بخشد، احتمال موفقیت بیشتری دارند.

لازم به ذکر است بسیاری از برنامه هایی که با موضوع تغییرات اجتماعی نقش زنان و تاثیر آن بر کاهش کشت خشخاش حرف می زنند، نتوانسته اند تغییرات اجتماعی پایداری را به وجود آورند. همچنانکه نتایج این گزارش حاکی از آن است که تاثیر پروژه‌هایی که سعی داشته اند تا پای زنان را از طریق برنامه های آموزشی همچون آموزش زنبورداری، صنایع دستی و قالیبافی به اقتصاد باز کنند، بسیار کوتاه مدت و ناموفق بوده است.

شاید این امر تاحدودی به شرایط اجتماعی زنان در افغانستان مربوط باشد. با این حال تحقیقات گذشته نشان داده است که به جای زنان، آموزش دختران می تواند کلید این تغییرات اجتماعی محسوب شود.

و در نهایت باید اذعان داشت که مشاهده مواردی همچون کشت انبوه خشخاش در جنوب افغانستان، چالش‌های امنیتی دولت افغانستان در این ناحیه، مخالفت شدید کشاورزان با ریشه‌کنی خشخاش، آسیب‌پذیری برنامه ریشه‌کنی فساد، نقص های برنامه پیگیری ریشه کنی خشخاش و پتانسیل تغییر کشت، حاکی از آن است که اقدامات ریشه کنی کلی خشخاش در هلمند یا قندهار موفق نبوده است.