مرکز مطالعات راهبردی البدیل در مقاله ای به قلم آیه عبدالعزیر پژوهشگر علوم سیاسی و روابط بین الملل نوشت: این سفر با هدف تحکیم روابط و امضای تعدادی از توافق نامه ها در زمینه های انرژی ، فن آوری، هواپیمایی و تولید فیلم های سینمایی مشترک صورت گرفت.

سیاست خارجی هند در برابر اسرائیل

هند با نگاهی پرگماتیسمی به خاورمیانه به عنوان مرکز انرژی و کارگران مهاجر می نگرد، این در حالی است که تغییرات زیادی بر سیاست بین الملل، منطقه و حتی داخل کشورهای خاورمیانه روی داده که اقتضا می کند رهبران سیاسی هند نگاه جدیدی به اهمیت استراتژیک خاورمیانه داشته باشند.

درباره سیاست خارجی هند در برابر مسأله فلسطین و رابطه با اسرائیل باید گفت: کشور هند از زمان استقلال، خود را دولتی حامی پایان دادن به استعمار و دفاع از مسائل ملت های تحت اشغال اعلام کرد  و در سال های اول پس از ایجاد روابط سیاسی با اسرائیل در سال ۱۹۹۲ هند در حمایت از مسأله فلسطین ثابت قدم بود و به خوبی می دانست که مردم فلسطین با رفتاری نابرابر روبرو هستند و به مدت نیم قرن با اقدامات وحشیانه ای از سوی اشغالگران روبرو بوده اند.

این در حالی است که هند در طول دهه گذشته در زمینه هایی مانند مسائل دفاعی به اسرائیل نزدیک تر شده اما همیشه مسأله فلسطین را مد نظر قرار می داد.

دولت های سابق هند از مسأله فلسطین حمایت می کردند و غالبا از کارهای وحشیانه اسرائیل و ساخت شهرک های یهودی نشین  در سرزمین های اشغال شده و محدود ساختن تردد مردم فلسطین در وطن خود انتقاد می کرد و طراحان سیاست خارجی هند تا مدت ها تلاش می کردند میان رابطه با اسرائیل و فلسطین تعادل ایجاد کنند و غالبا سیاست هند در قبال اسرائیل را از درگیری فلسطینی اسرائیلی جدا می‌کردند اما این تعادل از زمان انتخاب مودی در قدرت در ۴ سال پیش مورد بازنگری قرار گرفت.

دولت مودی به شکل مستقیمی بر همسایگان هند در جنوب اسیا و نیز شرق و جنوب شرق و غرب توجه کرد و تمرکز بر خاورمیانه در مقایسه با این کشورها خیلی کمتر بود. آنچه قابل توجه است آن است که وی روابط میان هند و اسرائیل را به ویژه در زمینه های حمایت نظامی و انتقال تکنولوژی و توسعه کشاورزی و آبیاری انکار نکرد.

دلایل تغییر سیاست خارجی هند در برابر مسأله فلسطین

چندین ملاحظه درباره سیاست هند در غرب اسیا وجود دارد که اولین ملاحظه آن منافع امنیتی است که این امر هند را به سمت استفاده از تجارب نظامی اسرائیل و آمریکا با هدف تقویت نفوذ خود و تضمین قدرت بازدارنده خود به ویژه در برابر پاکستان سوق می دهد. هند به خوبی می داند که اسرائیل یکی از مهمترین شرکای سیاست خارجی امریکا است و رابطه با آن روزنه های اقتصادی، نظامی و سیاسی زیادی را در برابر هند باز می کند و هند به این مسأله توجه دارد.

در همین حال در حال حاضر ملاحظات پرگماتیسمی بر سیاست هند حاکم است که ملاحظات ایدئولوژِیکی را کنار گذاشته است و اسرائیل تا حدی موفق شده با برگه اختلافات سنتی میان هند و پاکستان بازی کند و نیز تعدادی از سیاستمداران هندی این نارضایتی را دارند که امواضع آنها در حمایت از مسأله فلسطین با قدردانی لازم از سوی جهان عرب روبرو نشده است.

موضع هند در برابر مسأله درگیری فلسطینی – اسرائیلی در دوره ریاست مودی

مودی سیاست خارجی استوار بر تبادل منافع میان قدرت های بزرگ به دور از عواطف را در پیش گرفته است، و این مسأله به شکل زیادی در سفر اول وی به اسرائیل ملاحظه شد، به شکلی که مودی از زمان آغاز روابط دیپلماتیک با اسرائیل در سال 1992 اولین نخست وزیر هندی به شمار می آید که در سفری 3 روزه در 7 ژوئیه 2017 به سرزمین های اشغالی سفر کرد. این سفر منعکس کننده گرمی روابط میان نخست وزیر هند و اسرائیل می باشد.

این سفر مودی در چهارمین سال نخست وزیری وی باعث ناراحتی همسایه پاکستانی آن شد و این امری است که یکی از مقامات بلندپایه پاکستان به شدت درباره ان ابراز نگرانی کرد و تأکید کرد که اسرائیل و هند عامل آغاز بسیاری از ناآرامی ها در داخل پاکستان بوده اند.

شایان ذکر است که هند و اسرائیل توافق نامه هایی را به ارزش بیش از 1.6 میلیارد دلار امضا کردند که بیشتر آنها در زمینه های دفاعی و تسلیحاتی است. علاوه بر این ذو طرف مجموعه ای از توافق نامه‌های همکاری میان دو کشور را در زمینه های تکنولوژی ماهواره ها، آب و کشاورزی و نیز تأسیس یک صندوق ابتکار به ارزش 40 میلیون دلار امضا کردند.

همکاری نظامی میان دو کشور به سال 1992 بازمی گردد که شاهد ایجاد روابط دیپلماتیک میان دو طرف بود و اسرائیل هند را به بسیاری از تجهیزات نظامی، موشکی و هواپیماهای بدون سرنشین مجهز کرد و میزان تبادل تجارت نظامی میان دو طرف به یک میلیارد دلار سالانه در 5 سال گذشته رسید.

در ماه های گذشته اسرائیل با هند تعدادی از توافق نامه های نظامی امضا کرد. در این باره در آوریل 2017 شرکت هوافضای اسرائیل موسوم به ” اسرائیل ایرسوبیس اندستریز” توافق نامه نظامی ای به ارزش یک میلیارد و 600 میلیون دلار با ارتش هند امضا کرد که بزرگترین توافق نامه در تاریخ صنعت هوایی نظامی اسرائیل به شمار می آید. هم چنین اسرائیل توافق نامه ای را با شرکت تکنولوژی هندی موسوم به باهرات به ارزش 630 میلیون دلار برای فروش سامانه دفاعی ضد موشکی باراک امضا کرد.

در این باره هر دو طرف تلاش می کنند برای تحقق منافع خود روابطشان را بایکدیگر مستحکم تر کنند، و مودی تلاش می کند سرمایه گذاری های خارجی را جذب کند و همانند چین بازارهای جدیدی را باز کند و در سایه برتری نظامی چین و پیشرفت پاکستان، نیازهای روز افزون هند به تسلیحات پیشرفته را بر طرف کند. مودی سیاست خارجی هند را منعطف تر قرار داد، به ویژه پس از ان که هند درک نمود که نقش اسرائیل در منطقه خلیج فارس افزایش یافته و هر بی ثباتی ای در این منطقه بر چندین میلیون هندی مقیم در کشورهای خلیجی تأثیر گذار است و در انتقال پول آنها که پشتوانه ای برای اقتصاد چین است، تأثیر می گذارد.

یکی از مهمترین ویژگی های سیاست خارجی مودی در قبال اسرائیل آن است که تحرکات وی بر افزایش اعتماد میان دو طرف برای تقویت شراکت ها تأکید می کند، و تاریخ 25 ساله روابط میان دو طرف بیانگر تقویت روابط دیپلماتیک و فعالیت در زمینه دفاعی و مبازره با تروریسم، کشاورزی، و مسائل انرژی است، به شکلی که هند دهمین شریک تجاری بزرگ اسرائیل و سومین شریک بزرگ تجاری اسرائیل در اسیا پس از چین و هنگ کنگ از سال 2013 است.

با رسیدن مودی به نخست وزیری هند، برای اولین بار از زمان استقلال، این کشور از رأی دادن بر علیه اسرائیل درباره قطعنامه ای درباره حمله اسرائیل به نوار غزه امتناع کرد و این در حالی است که قطعنامه شورای حقوق بشر بر گزارش سازمان ملل استناد کرد که در آن آمده بود که 2100 فلسطینی در حمله اسرائیل به نوار غزه در سال 2014 شهید شدند و که در این میان 1426 نفر شهروند فلسطینی غیر نظامی بودند و این در حالی بود که در اسرائیل تنها 67 سرباز و 6 شهروند کشته شدند.

در پایان باید گفت؛ چه بسا مودی سیاست خارجی هند درقبال اسرائیل را وارد دوران جدیدی کند و از این رو انتظار می رود شراکت راهبردی میان دو طرف با توجه به شاخص های یاد شده افزایش یابد، اگر چه هند تصمیم جدی برای ورود به صحنه خاورمیانه و مشارکت در بازی بزرگ جهانی ندارد.