جویی آر. هود، سفیر پیشین آمریکا در تونس، در تحلیلی که در وب سایت مرکز استیمسون منتشر شد، پیشنهاداتی را در راستای اهداف آمریکا در تونس ارائه داد و نوشت: واشنگتن در حالی از «تعمیم ثبات» از طریق تونس به کشورهای ساحل آفریقا سخن می‌گوید که هدف اصلی خود را مهار نفوذ روسیه و چین و حفظ برتری اقتصادی و نظامی می‌داند. پیشنهادهایی مانند تولید فراساحلی، سرمایه‌گذاری بانک‌های توسعۀ چندجانبه به شرط اختصاص مناقصه‌ها به فروشندگان مورد تأیید آمریکا، و هدایت فارغ‌التحصیلان تونسی به سمت منافع شرکت‌های آمریکایی، نشان از رویکرد استعماری جدید در تونس دارد که در آن تونس ابزاری برای تأمین اهداف آمریکا در برابر رقبای جهانی‌اش است.

اگرچه در کشاکش جنگ علیه ایران، توجه به تونس عجیب است، اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که دشمنان آمریکا در کشورهایی با جمعیت تحصیل‌کرده و واقع در تنگه‌های جغرافیایی به مقابله با آن برمی‌خیزند. تونس از 2000 سال پیش محل رقابت قدرت‌های بزرگ بوده است. در دوران معاصر، هیتلر آن را محور کارزار آفریقایی خود می‌دانست، روزولت اولین نقطه رویارویی با نازی‌ها انتخاب کرد، داعش به شدت در آنجا نیرو جذب کرد و اولین جنگ خارجی آمریکا برای امنیت کشتیرانی در تنگه سیسیل با تونس بود.

علت این اهمیت پایدار، موقعیت جغرافیایی راهبردی در کنار تنگه سیسیل، ظرفیت بالای کشاورزی و مهمتر از همه نیروی انسانی تحصیل‌کرده است، چون تونس همواره یکی از بالاترین درصدهای فارغ‌التحصیلان رشته‌های علمی، فنی، مهندسی و ریاضیات ( STEM ) را در جهان داشته است. اگرچه تهدید داعش و خیزش‌های عربی تمام شده، اما نادیده گرفتن تونس اشتباه است، زیرا نیروهای آرمان‌خواه همچنان به آن چشم دوخته‌اند و فارغ‌التحصیلان STEM تونس دانش خود را به کار خواهند گرفت؛ سوال این است که آن‌ها در چه مسیری پیش خواهند رفت.

این گزارش پیشنهادات سیاسی شامل همکاری نظامی و امنیتی ارائه می‌دهد تا تونس بتواند نیروهای ضدتروریسم، پلیس و صلح‌بان را در سراسر آفریقا تربیت و جایگزینی برای نیروهای روسی فراهم کند. همچنین شامل همکاری اقتصادی از طریق استفاده از تولیدات فراساحلی و بانک‌های توسعه چندجانبه برای حفظ اقتصاد تونس پیشنهاد می‌دهد.

ریشه‌ها و فواید کمک امنیتی

آمریکا یکی از قدیمی‌ترین شرکای امنیتی تونس است. این همکاری به سال ۱۸۰۵ بازمی‌گردد، زمانی که سفیر تونس از جفرسون درخواست تجهیزات نظامی به جای کمک نقدی کرد. جفرسون اولین ناوگان مدیترانه را برای مقابله با دزدان دریایی ایجاد کرد و این کشتی‌ها برای اعمال فشار در مذاکرات، بندر تونس را مسدود می‌کردند. پس از جنگ داخلی آمریکا و جنگ جهانی اول، حضور نظامی آمریکا در منطقه احیا شد و در جنگ جهانی دوم، این حضور نقش کلیدی در محاصره نازی‌ها در تونس ایفا کرد.

همکاری امنیتی مدرن با تونس اندکی پس از استقلال این کشور در سال ۱۹۵۶ آغاز شد. بورقیبه آمریکا را به عنوان شریک راهبردی امنیتی  انتخاب کرد. این کمک‌ها که اکنون «تامین مالی نظامی خارجی» نامیده می‌شود، ابتدا برای مقابله با قذافی بود. پس از خیزش‌های ۲۰۱۱، کمک‌ها و آموزش‌های نظامی آمریکا افزایش یافت تا تونس با افراط‌گرایی مقابله کند.

با بهبود وضعیت امنیتی و نگرانی واشنگتن از روند دموکراسی، سطح کمک‌های نظامی از ۱۲۱ میلیون دلار در ۲۰۲۱ به کمتر از نصف کاهش یافت. اعلام پایان مأموریت و اختصاص منابع به تهدیدات دیگر، رویکردی کوته‌بینانه است، زیرا آمریکا مزایای زیرساخت‌ها، آموزش‌ها و تجهیزاتی را که طی ۱۵ سال گذشته در تونس ساخته، از دست خواهد داد.

تونس می‌تواند ثبات را به کشورهای ساحل صحرا (نیجر، بورکینافاسو، مالی) منتقل کند. روابط آمریکا با این کشورها پس از کودتاهای نظامی از ۲۰۲۱ تیره شده و آمریکا مجبور شد نیروهای خود را در ۲۰۲۴ از نیجر خارج کند. اما این کشورها هنوز در رزمایش‌های سالانه آمریکا شرکت می‌کنند. با استفاده از تونس به عنوان پایگاه، می‌توان سطح همکاری‌ها را ارتقا داد. کشورهای ساحل صحرا در بزرگ‌ترین رزمایش نظامی آمریکا در آفریقا به نام «شیر آفریقایی» شرکت دارند که بخش اصلی آن به میزبانی تونس برگزار می‌شود.

رویکرد پیشنهادی این است که به کشورهای ساحل صحرا نقشی فعال‌تر داده شود، نه فقط ناظر. این کشورها تازه‌ترین تجارب عملیاتی را دارند که برای سایر شرکت‌کنندگان ارزشمند است. اجرای این رویکرد نیاز به کمک مالی و حمل‌ونقل هوایی دارد که بین آمریکا، اروپا و تونس تقسیم می‌شود. مهم‌ترین دستاورد، ایجاد اعتماد از طریق همکاری برابر است، نه مدل سنتی معلم-شاگردی.

یک نمونه موفق در سال ۲۰۲۵، آموزش «تیم‌های واکنش و تقویت سفارت» (SPEAR ) بیش از 10 کشور در تونس بود. تونس بیشتر هزینه‌ها را متقبل شد. فرصت دیگر، آکادمی جدید آموزش پلیس در انفیده است که با سرمایه‌گذاری مشترک آمریکا و تونس ساخته شده و ظرفیت ۲۰۰۰ دانشجو دارد. مربیان تونسی به عربی، فرانسوی و انگلیسی مسلط هستند. کشورهای اروپایی می‌توانند با سرمایه‌گذاری جزئی در فناوری اطلاعات، تجهیزات آموزشی و توسعه برنامه درسی به این همکاری بپیوندند.

توسعه اقتصادی

تونس می‌تواند از طریق توسعه اقتصادی نیز به ثبات منطقه کمک کند، اما این امر نیازمند رویکردی جدید است. از یک سو، رئیس‌جمهور تونس اصلاحات صندوق بین‌المللی پول را نپذیرفت. از سوی دیگر، دولت ترامپ سازمان یوسید را منحل کرد. هر دو رئیس‌جمهور سرمایه‌گذاری مستقیم را به پروژه‌های توسعه‌ای ترجیح می‌دهند. بنابراین آمریکا باید از بخش تولید فراساحلی تونس استفاده کند. بیش از ۷۵ شرکت آمریکایی از این مزیت بهره می‌برند.«فراساحلی» در تونس به معنای تولید برای صادرات است. به لطف قانون تولید فراساحلی و موافقتنامه تجارت آزاد با اتحادیه اروپا، کالاها بدون تعرفه به اروپا صادر می‌شوند. همچنین شرکت‌هایی مانند کارتاژ سیفود با کمک اندک دولت آمریکا توانسته‌اند به بازار آمریکا صادرات موفق داشته باشند.

دولت آمریکا می‌تواند با حمایت از مأموریت‌های تجاری در زمینه‌های کشاورزی، داروسازی و فناوری اطلاعات، ورود شرکت‌های آمریکایی را به تونس تسهیل کند. فارغ‌التحصیلان STEM تونس نوآورانی عالی هستند. یک راهکار مؤثر، تعامل با ایالت‌ها و شرکت‌های کوچک و متوسط است. برای نمونه، دانشگاه وایومینگ با شش مؤسسه تونسی تفاهم‌نامه همکاری در زمینه‌های باستان‌شناسی، باروری ابرها، بازیافت آب و گردشگری طبیعی امضا کرده است. سرمایه‌گذاران خطرپذیر آمریکایی نیز باید با تسهیلگری دولت به نوآوری‌های تونس توجه کنند. استارت‌آپ Instadeep  (در حوزه هوش مصنوعی و سلامت) نمونه‌ای موفق است که اخیراً توسط BioNTech خریداری شد.

در همین حال، رقبای آمریکا نیز در این منطقه حضور دارند. شرکت‌های چینی خواهان زیرساخت مخابراتی تونس هستند. راهکار این است که آمریکا به عنوان بزرگترین سهامدار بانک‌های توسعه‌ای، تأمین مالی جذاب ارائه دهد، به شرطی که تونس مناقصه‌ها را به فروشندگان مورد تأیید واگذار کند. نتیجه آنکه آمریکا می‌تواند با هزینه نسبتاً کم، از طریق آموزش نظامی و تسهیل تجارت و تبادلات دانشگاهی، به طور راهبردی در تونس حضور داشته باشد.