شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پیمان مکه که ۷ اوت ۲۰۲۶ میان عربستان، ترکیه و پاکستان امضا شد، بیش از آنکه پاسخی به خلأهای ژئوپلیتیک باشد، در عمل با «معمای بازدارندگی» و «تفاوت ادراک تهدید» روبهروست. در حالی که این پیمان نماد گذار به خوداتکایی منطقهای است، اولین آزمونهای میدانی و پیچیدگیهای روابط با بازیگران منطقهای، مفهوم واقعی آن را مشخص خواهد کرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط آمریکا و ونزوئلا از زمان برکناری نیکلاس مادورو در اوایل ژانویه و در جریان عملیات «عزم راسخ» همچنان در حال تغییر است. دونالد ترامپ از توافقی تاریخی برای بهرهبرداری از ذخایر نفت ونزوئلا خبر داده است. این توافق پیامدهای احتمالی برای آمریکا، ونزوئلا، آینده دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت، و بازیگرانی مانند چین خواهد داشت.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر قریبالوقوع شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۲۴ سپتامبر، در مقطعی حساس از ژئوپلیتیک جهانی صورت میگیرد. این دیدار فراتر از یک تعامل دوجانبه، میتواند تحلیلی درباره تغییر توازن نفوذ دیپلماتیک میان دو اقتصاد بزرگ جهان را به ما ارائه دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «توافق امنیتی سهجانبه میان عربستان، ترکیه و پاکستان، موسوم به پیمان مکه، نگرانیهایی را در هند برانگیخته است. اگرچه مفاد این پیمان هنوز علنی نشده، برخی تحلیلهای سطحی آن را «ناتوی اسلامی» نامیدهاند؛ به این معنا که حمله به یکی از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی خواهد شد. با این حال، چنین برداشتی بعید به نظر میرسد، زیرا سه کشور انگیزههای متفاوتی برای ایجاد این ائتلاف و نیز قابلیتهایی متفاوت دارند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «در صنایع فناوری پیشرفته مانند رباتیک، هوافضای تجاری و هوش مصنوعی، توجه عمومی در چین بیشتر بر پیشرفت فناوری و اجرای پروژهها متمرکز است. رقابت میان مناطق نیز عمدتا بر سر این است که کدام منطقه پروژهها را سریعتر اجرا میکند، مقیاس صنعتی بزرگتری دارد و سناریوهای کاربردی بیشتری ایجاد میکند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیست سال پیش، صرفا اذعان به وجود لابی اسرائیل میتوانست یک پژوهشگر را به یهودستیزی متهم کند. اما امروز، به نوشته الی کلیفتون و یان لوستیک در کتاب «لابی اسرائیل: آمریکا در چنگ یک قدرت خارجی»، نفوذ این لابی به موضوعی انکارناپذیر در سیاست آمریکا تبدیل شده است. به گفته نویسندگان، این لابی نهتنها سیاست واشنگتن را منحرف کرده، بلکه روند افراطیشدن ایدئولوژیک خود اسرائیل را تسریع کرده و اکنون آزادیهای مدنی آمریکاییها را نیز تهدید میکند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پیمان مکه که ۷ اوت ۲۰۲۶ میان عربستان، ترکیه و پاکستان امضا شد، بیش از آنکه پاسخی به خلأهای ژئوپلیتیک باشد، در عمل با «معمای بازدارندگی» و «تفاوت ادراک تهدید» روبهروست. در حالی که این پیمان نماد گذار به خوداتکایی منطقهای است، اولین آزمونهای میدانی و پیچیدگیهای روابط با بازیگران منطقهای، مفهوم واقعی آن را مشخص خواهد کرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط آمریکا و ونزوئلا از زمان برکناری نیکلاس مادورو در اوایل ژانویه و در جریان عملیات «عزم راسخ» همچنان در حال تغییر است. دونالد ترامپ از توافقی تاریخی برای بهرهبرداری از ذخایر نفت ونزوئلا خبر داده است. این توافق پیامدهای احتمالی برای آمریکا، ونزوئلا، آینده دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت، و بازیگرانی مانند چین خواهد داشت.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر قریبالوقوع شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۲۴ سپتامبر، در مقطعی حساس از ژئوپلیتیک جهانی صورت میگیرد. این دیدار فراتر از یک تعامل دوجانبه، میتواند تحلیلی درباره تغییر توازن نفوذ دیپلماتیک میان دو اقتصاد بزرگ جهان را به ما ارائه دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «توافق امنیتی سهجانبه میان عربستان، ترکیه و پاکستان، موسوم به پیمان مکه، نگرانیهایی را در هند برانگیخته است. اگرچه مفاد این پیمان هنوز علنی نشده، برخی تحلیلهای سطحی آن را «ناتوی اسلامی» نامیدهاند؛ به این معنا که حمله به یکی از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی خواهد شد. با این حال، چنین برداشتی بعید به نظر میرسد، زیرا سه کشور انگیزههای متفاوتی برای ایجاد این ائتلاف و نیز قابلیتهایی متفاوت دارند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «در صنایع فناوری پیشرفته مانند رباتیک، هوافضای تجاری و هوش مصنوعی، توجه عمومی در چین بیشتر بر پیشرفت فناوری و اجرای پروژهها متمرکز است. رقابت میان مناطق نیز عمدتا بر سر این است که کدام منطقه پروژهها را سریعتر اجرا میکند، مقیاس صنعتی بزرگتری دارد و سناریوهای کاربردی بیشتری ایجاد میکند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیست سال پیش، صرفا اذعان به وجود لابی اسرائیل میتوانست یک پژوهشگر را به یهودستیزی متهم کند. اما امروز، به نوشته الی کلیفتون و یان لوستیک در کتاب «لابی اسرائیل: آمریکا در چنگ یک قدرت خارجی»، نفوذ این لابی به موضوعی انکارناپذیر در سیاست آمریکا تبدیل شده است. به گفته نویسندگان، این لابی نهتنها سیاست واشنگتن را منحرف کرده، بلکه روند افراطیشدن ایدئولوژیک خود اسرائیل را تسریع کرده و اکنون آزادیهای مدنی آمریکاییها را نیز تهدید میکند.»
تکثر بازیگران
وبسایت موسسه بینالمللی مطالعات استراتژیک آمریکا در یادداشتی نوشت: تعداد فزایندهای از کشورها در این منطقه برای پیشبرد قدرت و رقابت به مداخلات خارجی مبادرت میکنند. چنین امری به هنجاری در حکومتداری تبدیل شده است. ایجاد پایگاههای نظامی، نیروی انسانی و نفوذ در سیاست منطقهای کشورهای مختلف بخشی از رویکرد این کشورها محسوب میشود.
ترکیه طی این دوره در بخشی از سیاست خارجی تهاجمی خویش به ایجاد پایگاه در شمال عراق، سوریه، لیبی و قطر و همچنین در شرق آفریقا و آذربایجان پرداخته است. امارات از سال 2016 بر اساس دکترین نظامی و پیشبرد قدرت خود، به استقرار نیرو در خارج پرداخته و نیروهایش در یمن و لیبی فعال هستند. امارات همانند رقیب خود ترکیه، دارای پایگاههای نظامی در شرق آفریقا بوده و از آنجا در یمن دخالت میکند. عربستان سعودی ائتلافی را در جنگ یمن رهبری میکند. در میان فعالان غیردولتی، حزبالله با حضور در سوریه و عراق قابلیتهای راهبردی مختص خود را توسعه داده است.
رقابت موازی ایران و عربستان و همچنین ترکیه و امارات بر فضای سیاسی این منطقه حاکم است. این کشورها در مورد مسائل خاورمیانه دیدگاهی رقابت جویانه دارند. عادیسازی روابط با اسرائیل نیز مایه تشدید این دودستگی شده است. ازاینرو، توانایی پیشبرد قدرت، راهی برای حفظ منافع در جنگ خاص و پیشبرد دیدگاه خود برای منطقه محسوب میشود.
آمریکا دیگر لزوماً بازیگر اصلی نیست
علیرغم قدرت آتش نظامی و مالی آمریکا، تکثیر قدرتهای نوظهور بدین معناست که این کشور دیگر لزوماً بازیگر خارجی تعیینکننده محسوب نمیشود. اتفاقاً مداخله خارجی (که تحت انحصار و یا حداقل سلطه آمریکا بود) به روی همه باز است. نقش ایران در شکلدهی سیاست عراق مؤثرتر از مداخله آمریکا بوده است. در سوریه، آمریکا به خاطر محدودیتهای سیاست داخلی در استفاده از زور علیه نظام این کشور، نتوانسته است اقدام تعیینکنندهای انجام دهد. درواقع، مسیر جنگ داخلی فعلاً توسط بازیگران خارجی تعیین میشود که از طریق شرکای محلی خود و خارج از قوانین بینالمللی عمل میکنند.
ورود روسیه
نفوذ فزاینده روسیه بهعنوان یک بازیگر خارجی مزید بر علت پیچیدگی این مشکل شده است. مداخله مستقیم این کشور در سوریه تعیینکننده بوده و یک پایگاه هوایی در حمیمیم و تشکیلات دریایی بلندمدت در طرطوس برای روسیه به ارمغان آورده است. این دستاوردهای راهبردی مکمل شبکههای تأسیساتی و شراکت روسیه در شرق و جنوب مدیترانه است که برنامهریزی برای ایجاد پایگاه در مصر را شامل میشود. همچنین، سوریه بهعنوان میدان آزمایش سامانههای تسلیحاتی و توانمندیهای عملیاتی روسیه عمل کرده و مستقیماً به برنامههای نوسازی نظامی روسیه کمک کرده است.
چارچوب جدید؟
آیا دولت بایدن میتواند کاری انجام دهد؟ اگرچه پاسخ آری است؛ اما همانطور که بایدن بهتر از همه میداند، چنین کاری کمی پیچیده است. خاورمیانه محل تجمع کشورهای تحت تحریم آمریکا (ازجمله دو کشور ایران و سوریه) بوده و میزبان حدود 50 هزار پرسنل نظامی امریکا در چند پایگاه این منطقه ازجمله مرکز فرماندهی یعنی سنتکام در ابوظبی قطر و پایگاه ناوگان پنجم در بحرین است. دسترسی و حضور آمریکا در این منطقه قابل قیاس با هیچ کشوری نیست.
حضور نظامی آمریکا میتواند بخشی از مشکل محسوب شود. دو دهه پیش، حضور نظامی آمریکا در عربستان، دلیل و دیدگاهی انگیزهبخش در اختیار القاعده قرار داد.
بهطور ایده آل، چارچوب حل مشکل مداخلات خارجی در خاورمیانه باید جمعی و شامل همه طرفین باشد. چنین چارچوبی در منطقهای که هرگز ساختار امنیتی جمعی مؤثر به خود ندیده است و بهویژه در فضای دودستگی فعلی، خوشبینانه است؛ اما تلاش برای کاهش اختلافات هدف سیاسی ارزشمندی است.
اولویتهای منطقهای
اوباما در اواخر دوره خود در دسامبر 2016، «گزارش چارچوبهای سیاسی و حقوقی استفاده از نیروی نظامی آمریکا» را ارائه کرد. این گزارش در دولت ترامپ در هالهای از ابهام قرار گرفت، اما اکنون برای مهار مداخلات خارجی، بیش از هرزمانی شایسته توجه است. پیگیری این گزارش، شاخص روشنی از اهداف دولت جدید در اختیار خواهد گذاشت.
برخلاف یک قرن پیش، چالش خاورمیانه ایجاد دولتهای مستقل نبوده بلکه تقویت این دولتهاست. ازنظر آمریکا، پرداختن به چالش مداخلات خارجی به لحاظ اخلاقی و سیاسی ضروری است.
0 Comments