آدیندا خیرانی اپستاین در یادداشتی که در وب سایت اندیشکده شورای آتلانتیک منتشر شد، نوشت:  این دیدارها در بستر وسیع‌تری نیز قابل بررسی است: رویکرد آنکارا در قبال روابطش با جاکارتا، بیانگر راهبرد کلی آن در قبال اعضای انجمن کشورهای جنوب شرق آسیا (آ.سه.آن) است. چنین راهبردی در ابتکار «آسیای نوین» آنکارا، که در سال ۲۰۱۹ آغاز شد، نمایان است که اولویت را به تعامل اقتصادی با کشورهای آسیایی می‌دهد.

آخرین باری که پرابووو سوبیانتو، رئیس‌جمهور اندونزی به ترکیه سفر کرد، در ژوئیه ۲۰۲۴ و زمانی بود که رئیس‌جمهور منتخب و وزیر دفاع کشورش بود. او در این سفر بر اهمیت ترکیه به عنوان شریک راهبردی اندونزی تاکید کرد. در آن دیدار، سوبیانتو و اردوغان در مورد گسترش شراکت اندونزی-ترکیه، از جمله در بخش دفاعی گفت‌وگو کردند.

دو کشور در همکاری دفاعی سابقه دارند: به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۰ توافق‌نامه‌ای در زمینه همکاری صنعتی امضا کردند. شرکت دولتی اندونزیایی پی.تی پینداد (PT Pindad) و شرکت سازنده خودروهای زرهی ترکیه‌ای FNSS در دهه ۲۰۱۰ با یکدیگر برای ساخت تانک متوسط کاپلان ام.تی (Kaplan MT) همکاری کردند. دو کشور همچنین همکاری‌های خود را در زمینه اطلاعاتی و مبارزه با تروریسم تقویت کرده‌اند. در سال ۲۰۲۳، اندونزی دوازده پهپاد شناسایی به ارزش ۳۰۰ میلیون دلار از ترکیه خریداری کرد.

با توجه به قدرت نظامی ترکیه که دومین نیروی نظامی بزرگ در ناتو را داراست، منطقی است که پرابووو (وزیر دفاع پیشین و ژنرال بازنشسته ارتش) و تعدادی از بازیگران اندونزیایی، همچنان برای همکاری‌های دفاعی با ترکیه اولویت قائل باشند. این موضوع در توافق‌نامه‌ای که در فوریه امسال برای صادرات ۶۰ پهپاد بایراکتار TB3 و ۹ پهپاد بایراکتار آکینجی از شرکت ترکیه‌ای بایکار به اندونزی امضا شد، مشهود است. بایکار همچنین توافق‌نامه‌ای با شرکت دفاعی اندونزیایی ریپابلیکورپ (Republikorp ) برای احداث کارخانه تولید پهپاد در اندونزی امضا کرده است.

همکاری‌های دو کشور به بخش‌های دیگر نیز گسترش یافته است. در سال ۲۰۲۱، شرکت Dirgantara Indonesia  که سازنده هواپیماهای نظامی و غیرنظامی است با شرکت صنایع هوافضای ترکیه تفاهم‌نامه‌ای برای همکاری در تولید هواپیمای N219 و نوسازی ناوگان هواپیماهای CN235 ترکیه امضا کرد.

میزان تجارت میان دو کشور در سال ۲۰۲۴ به ۲.۴ میلیارد دلار رسید که نشان‌دهنده افزایشی بیش از ۱۲ درصد نسبت به سال قبل است. به علاوه، اندونزی و ترکیه از سال ۲۰۱۷ در حال کار بر روی توافق‌نامه مشارکت اقتصادی جامع اندونزی-ترکیه هستند. در دیدار اردوغان با پرابووو در فوریه دو رهبر بر نهایی‌سازی این توافق‌نامه و گسترش بازار برای محصولات تولیدی دو کشور توافق کردند. همچنین سیزده توافق‌نامه در حوزه‌های انرژی، سلامت، کشاورزی، دفاع، ارتباطات و آموزش امضا کردند.

هم‌زمان با آماده شدن اندونزی برای انتقال پایتخت از جاکارتا به نوسانتارا، واقع در کالیمانتان شرقی، اردوغان در سفر فوریه خود اعلام کرد که مایل است شرکت‌های ساختمانی ترکیه در ساخت این پایتخت جدید مشارکت داشته باشند. اردوغان و پرابووو همچنین در این دیدار تاکید کردند که راه‌حل دو دولتی، واقع‌بینانه‌ترین رویکرد برای دستیابی به صلح در غزه است و اردوغان اعلام کرد که قصد دارد با اندونزی در بازسازی غزه همکاری کند.

در حوزه آموزش، دولت ترکیه برنامه بورس تحصیلی برای دانشجویان اندونزیایی جهت تحصیل در ترکیه ارائه داده است؛ تعداد دانشجویان ثبت‌نام‌شده از ۲۵۰۰ نفر در سال ۲۰۱۹ به ۴۶۶۲ نفر در سال ۲۰۲۳ افزایش یافته است. این دانشجویان یک دوره آموزش زبان ترکی به مدت یک سال دریافت می‌کنند که یکی از جنبه‌های قدرت نرم آنکارا محسوب می‌شود.

تمامی این موارد نشان می‌دهند که رابطه دوجانبه اندونزی و ترکیه در طول زمان و در حوزه‌ها و مسائل گوناگون توسعه یافته است. همکاری میان دو کشور با ابتکار آسیای نوین ترکیه هم‌راستا بوده و همچنین با اهداف سیاست خارجی آزاد و فعال اندونزی و اجتناب از وابستگی بیش از حد به قدرت‌های بزرگ همخوانی دارد.

ترکیه همچنین روابطی فعال‌تر با اعضای آ.سه.آن در پیش گرفته، چرا که آسیا سهم بیشتری از اقتصاد جهانی را به خود اختصاص داده و به کانون تجارت جهانی تبدیل شده است.در سال ۲۰۲۴ کشورهای آ.سه.آن ۷.۲ درصد تولید ناخالص داخلی جهان را تولید کرده و جمعیتی بالغ بر ۶۹۲ میلیون نفر دارند.

قابل پیش‌بینی است که آنکارا برای بازسازی اقتصاد ترکیه از طریق تنوع‌بخشی به تجارت، درصدد تقویت روابط اقتصادی خود با اعضای آ.سه.آن از جمله اندونزی برآید. آنکارا توافق‌نامه‌های تجارت آزاد با مالزی (۲۰۱۵) و سنگاپور (۲۰۱۷) امضا کرده و در حال حاضر در حال مذاکره با اندونزی و تایلند است، که بخشی از راهبرد گسترده‌تر آن برای افزایش همکاری با کشورهای منطقه محسوب می‌شود. همچنین احتمال دارد شرکت‌های ترکیه‌ای سرمایه‌گذاری‌ها و مشارکت‌های خود در پروژه‌های زیرساختی منطقه آ.سه.آن را با توجه به نیازهای مداوم زیرساختی در جنوب شرق آسیا افزایش دهند.

روابط ترکیه با آ.سه.آن حوزه‌های مختلفی از جمله اقتصاد و آموزش را در بر می‌گیرد. برای مثال، در سال ۲۰۲۳، ترکیه و آ.سه.آن برنامه بورس تحصیلی مشترکی برای دانشجویان کشورهای آ.سه.آن ارائه دادند که به آن‌ها امکان تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و زبان ترکی را می‌داد.

در خصوص آینده، احتمال دارد که ترکیه و کشورهای آ.سه.آن روابط انسانی خود را به واسطه ابتکار آسیای نوین ترکیه تقویت کنند. با توجه به تمایل اعضای آ.سه.آن به پرهیز از وابستگی بیش از حد به قدرت‌های بزرگ، آن‌ها به احتمال زیاد همکاری‌های خود را با کشورهایی با قدرت میانه همچون ترکیه گسترش خواهند داد.

اما انتظار نداشته باشید که این روند به چرخش کامل ترکیه به سوی شرق و چشم‌پوشی از غرب منجر شود. اردوغان در یک سخنرانی در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که ترکیه به دلیل پیوندهای جغرافیایی، انسانی، اقتصادی و تاریخی‌اش در سطح جهانی، نمی‌تواند خود را درون یک بلوک محصور کند. افزون بر این، کشورهایی که در حاشیه روابط ترکیه-آ.سه.آن قرار دارند  از جمله آمریکا و چین، در شکل‌دهی آینده این روابط نقش ایفا خواهند کرد، زیرا این قدرت‌های بزرگ بر نحوه مدیریت منافع اقتصادی و موقعیت ژئوپولیتیک ترکیه و اعضای آ.سه.آن تأثیرگذارند.

با این وجود، ترکیه و کشورهای آ.سه.آن می‌توانند شراکت سودمند و دوجانبه خود را به شکلی تعمیق کنند که هم به ترکیه در غلبه بر چالش‌های اقتصادی‌اش کمک کند و هم بازارها و فرصت‌های جدیدی را به روی اعضای آ.سه.آن بگشاید.