ویلیام متیوز در یادداشتی که در وب سایت اندیشکده انگلیسی «چتم هاوس» منتشر شد، نوشت: اقدام چین در محدودسازی صادرات این مواد می‌تواند برنامه‌های دولت آمریکا برای نوسازی صنعتی، حفظ برتری نظامی و فناوری، و تسلط بلندمدت بر چین را با چالش‌های جدی روبه‌رو کند. سلطه چین در این زمینه، فرصتی راهبردی برای پکن در رقابت فزاینده با واشنگتن ایجاد کرده است.

سلطه چین بر عناصر نادر خاکی

با وجود درخواست‌های مکرر ترامپ برای کاهش تنش، پکن تاکید کرده که تا پایان مقاومت خواهد کرد و در پاسخ به تعرفه‌های آمریکا، صادرات هفت عنصر نادر خاکی و محصولاتی مانند آهنرباهای دائمی را محدود کرده است. چین تقریبا ۷۰ درصد از استخراج و ۹۰ درصد از فرآوری این عناصر در جهان را در اختیار دارد. در مقابل، آمریکا گرچه دومین تولیدکننده بزرگ است و هفتمین ذخایر بزرگ را دارد، اما به‌شدت به واردات از چین وابسته است.

اهمیت این عناصر در کاربردهای راهبردی کاملا مشهود است. دیسپروزیم برای موتورهای الکتریکی مقاوم به حرارت در جنگنده‌های F-35 نیروی هوایی آمریکا استفاده می‌شود، و همچنین در ربات‌ها، خودروهای برقی و صفحات لمسی کاربرد دارد. ایتریم نیز برای موتورهای جت، لیزرهای دقیق و رادارهای پیشرفته حیاتی است. هر دو عنصر اکنون تحت محدودیت‌های صادراتی چین قرار دارند.

این اقدام پکن، پیامی روشن به واشنگتن می‌فرستد: در حالی که آمریکا در تلاش است چین را از فناوری‌هایی مانند تراشه‌های پیشرفته محروم کند، چین می‌تواند با قطع زنجیره تأمین در مراحل بالادستی، پاسخ سخت‌تری بدهد. صادرکنندگان چینی هم‌اکنون گزارش داده‌اند که در انتظار دریافت مجوز از وزارت بازرگانی چین هستند، اقدامی که به دولت چین امکان می‌دهد کنترل کامل جریان صادرات را در جنگ تجاری حفظ کند.

واشنگتن می‌تواند در بلندمدت زیرساخت‌های استخراج و فرآوری داخلی را توسعه دهد، اما این کار مستلزم زمان و هزینه‌های بالا، هم از نظر مالی و هم از نظر زیست‌محیطی، خواهد بود، و این مساله برای متحدان احتمالی آمریکا نیز صادق است.

رقابت نظامی آمریکا – چین

محدودیت‌های چین بر صادرات این عناصر می‌تواند اهداف دولت ترامپ برای حفظ برتری نظامی آمریکا، از جمله بازگرداندن تولید به داخل، رهبری جهانی در فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، و راهبرد بازدارندگی در برابر چین با تکیه بر بودجه یک تریلیون دلاری دفاعی را به خطر اندازد. دسترسی محدود به این منابع می‌تواند پایه‌های صنعتی دفاعی آمریکا و زنجیره‌های تأمین فناوری‌های پیشرفته مانند تراشه‌ها و ماشین‌ابزارها را متزلزل کند.

این محدودیت‌ها می‌توانند آمریکا را از رقابت در حوزه‌های فناوری نوظهور بازدارد. چین در برخی حوزه‌ها مانند موشک‌های مافوق صوت جلوتر است و در سایر حوزه‌ها، نبود دسترسی به عناصر حیاتی ممکن است پیشرفت آمریکا را کندتر کند.

در رقابت جنگنده‌ها، ترامپ از توسعه F-47 جنگنده نسل ششم خبر داده است. در همین زمان، نمونه‌های پیشرفته چینی مانند J-36 و J-50 بارها پروازهای آزمایشی داشته‌اند. اگر چین زودتر از آمریکا جنگنده نسل ششم را عملیاتی کند، گام مهمی در جهت تغییر موازنه قدرت برخواهد داشت. چنین پیشرفتی در حوزه‌ای اتفاق می‌افتد که به‌طور تاریخی نماد سلطه نظامی آمریکا بوده است.

برتری تولیدی چین

به غیر از فناوری، آنچه در درگیری‌های طولانی‌مدت تعیین‌کننده است، توانایی حفظ یک نیروی جنگنده مناسب از طریق ظرفیت تولید است. تولید تسلیحات پیشرفته وابسته به ماشین‌آلات پیچیده‌ای است که خود نیازمند عناصر نادر خاکی هستند.

حتی بدون اعمال محدودیت‌ها، چین در حوزه تولیدی از مزیت مطلق برخوردار است. تحلیلگران آمریکایی از «شکاف عظیم در تولید کشتی» ابراز نگرانی کرده‌اند. اطلاعات محرمانه آمریکا برآورد می‌کند که ظرفیت تولید کشتی در چین بیش از ۲۰۰ برابر آمریکا است. این بدان معناست که در صورت وقوع جنگ، پکن می‌تواند ذخایر مهمات و تسلیحات خود را بسیار سریع‌تر از واشنگتن بازسازی کند.

همچنین، نرخ تولید جنگنده‌های نظامی در چین به سرعت به سطح آمریکا نزدیک می‌شود. واشنگتن اکنون با خطر مواجهه با «شکاف جت جنگنده» روبه‌رو است؛ وضعیتی که در آن چین جنگنده‌های پیشرفته بیشتری تولید خواهد کرد. اعمال محدودیت بر صادرات عناصر نادر، بستن این شکاف را برای آمریکا دشوارتر می‌سازد.

خطر تشدید تنش‌ها

موثرترین راهکار برای مقابله آمریکا با برتری تولیدی چین، ایجاد شراکت نظام‌مند با متحدان است. این راهکار با دو مانع اصلی روبه‌رو است: نخست، چین قادر است محدودیت‌های صادراتی خود را به‌گونه‌ای تنظیم کند که کشورهایی خاص را هدف قرار دهد و از این طریق آن‌ها را از کمک به آمریکا بازدارد.

دوم، استفاده دولت ترامپ از تعرفه‌ها علیه متحدان و رقیبان، روابط آمریکا با شرکای سنتی‌اش را تضعیف و اعتماد آن‌ها را خدشه‌دار کرده است. این امر می‌تواند توانایی واشنگتن در متقاعد کردن متحدان برای همراهی با راهبردی مبتنی بر برتری نظامی آمریکا در برابر چین را به‌ویژه در خارج از حوزه ایندوپاسیفیک، جایی که بسیاری از متحدان با تهدید مستقیم نظامی از سوی پکن مواجه نیستند، کاهش دهد.

در صورتی که جنگ تجاری ادامه یابد و تاثیر محدودیت‌های صادرات عناصر نادر خاکی در آمریکا آشکار شود، مشخص نیست که واکنش واشنگتن چه خواهد بود. با توجه به تنش‌های فزاینده میان آمریکا و چین، این خطر وجود دارد که واشنگتن این محدودیت‌ها را به‌عنوان تهدیدی وجودی علیه برتری نظامی خود تلقی کرده و به‌دنبال تشدید بیشتر تنش‌ها برود. گرچه احتمالا جنگ تجاری به‌تنهایی به جنگ نظامی منجر نمی‌شود، اما به‌ویژه با توجه به افزایش تنش‌ها میان چین و تایوان، می‌تواند تمایل به خطرپذیری را در هر دو طرف افزایش دهد.

تداوم تنش‌ها نه به نفع واشنگتن است و نه پکن. آمریکا نباید انتظار داشته باشد که چین خود به پای میز مذاکره بیاید، اما اگر بخواهد از آسیب به زیرساخت‌های صنعتی دفاعی‌اش یا از دست رفتن اعتبارش به‌عنوان تضمین‌کننده امنیت در منطقه اقیانوس آرام جلوگیری کند، باید به‌دنبال راه‌حلی دیپلماتیک باشد.

سایر کشورها نیز از کاهش تنش‌ها سود خواهند برد؛ ایفای نقش میانجی می‌تواند برای کشورهایی که میان آمریکا و چین گرفتار شده‌اند، جذاب باشد. با این حال، این کار آسان نخواهد بود، چرا که فشار از سوی هر دو ابرقدرت برای آنکه جانب آنها گرفته شود، روز به روز بیشتر می‌شود.