الکس شربان و سیلوین ترندفیر در تحلیلی که در وب‌سایت اندیشکده «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشتند:  نیروی دریایی رومانی اخیرا با استفاده از ۱۸۰ کیلوگرم مواد منفجره، یک صخره زیرآبی در دانوب، در شرق بخارست، را منفجر کرد. این صخره تهدیدی برای ناوبری نبود اما بخشی از جریان آب رودخانه را از مسیر خنک کننده در چرناودا، نیروگاه هسته‌ای رومانی منحرف کرده بود. این انفجار سطح آب حوضچه ورودی نیروگاه را دو سانتی‌متر افزایش داد و حدود دو روز دیگر به فعالیت نیروگاه فرصت داد. چهار قایق پر از سنگ نیز از طریق یک کانال جانبی غرق شدند تا جریان بیشتری را به سمت رآکتور هدایت کنند.

این اقدامات کم‌سابقه، روندی گسترده‌تر را در اروپای مرکزی و شرقی به تصویر می‌کشد؛ زیرا کشورها در شرایط خشکسالی پایدار، بارش کم و موج‌های گرمای خطرناک برای حفظ امنیت انرژی خود تلاش می‌کنند.

کاهش سطح آب

خشکسالی که از ماه مه در جنوب آلمان، اتریش، اسلواکی، جمهوری چک و مجارستان آغاز شد، سطح دانوب را در بخش‌های زیادی از مسیر این رود به یکی از پایین‌ترین مقادیر ثبت‌شده رسانده است. دِبی رودخانه نیز نگران‌کننده است. دانوب با حدود ۱۵۰۰ مترمکعب در ثانیه وارد رومانی می‌شود، در حالی که میانگین چندساله برای ژوئیه ۴۷۰۰ و برای اوت ۳۹۰۰ مترمکعب است. متخصصان آب‌شناسی رومانی انتظار دارند دبی امسال به کمتر از ۱۴۰۰ مترمکعب در ثانیه برسد؛ رقمی پایین‌تر از حداقل ثبت‌شده در سال ۱۹۸۵.

رودخانه‌ها بخش عمده برق این منطقه را تولید نمی‌کنند، اما نیروگاه‌های تولیدکننده برق را خنک و سوخت مورد نیاز سایر نیروگاه‌ها را حمل می‌کنند.

مجارستان به لبه پرتگاه نزدیک شده است. نیروگاه هسته‌ای پاکش، متشکل از چهار راکتور که به طور معمول نزدیک به نیمی از برق این کشور را تولید می‌کنند، از اواخر ژوئیه تولید خود را کاهش داده است. هفته گذشته تولید نیروگاه به ۲۴۰ مگاوات رسید و نخست‌وزیر مجارستان گفت سطح آب تنها «چند میلی‌متر» با توقف کامل فاصله داشت. اپراتور شبکه برق نیز پروتکل اختلال عمده را فعال کرد.

در رومانی نیروگاه چرنوودا به دلیل کاهش سطح آب رودخانه دانوب، با بحران تأمین آب خنک‌کننده مواجه شد. واحد یک در ۲۸ ژوئیه و واحد دو از ۱۳ اوت وارد خاموشی کنترل شده گردید. دولت در ۳۱ ژوئیه برای ماه اوت در بخش انرژی وضعیت هشدار ملی اعلام کرد و ۷ میلیون «لِئو» برای اقدامات اضطراری در رودخانه اختصاص داد. اما بهبودی در شرایط آبی حاصل نشد و تداوم فعالیت نیروگاه ممکن نبود.

صربستان نیز نسخه برق‌آبی همین بحران را تجربه می‌کند. نیروگاه جرداپ ۱، مهم‌ترین نیروگاه این کشور، روزانه اندکی بیش از ۵۰۰۰ مگاوات‌ساعت برق تولید می‌کند که حدود یک‌سوم خروجی معمول آن است. کاهش عمق رودخانه واردات سوخت از طریق رودخانه را نیز برای این کشور دشوارتر کرده است.

اتریش یک نشانه هشدار در بالادست دانوب است. شرکت ورباند که ۱۱ نیروگاه برق را در دانوب اداره می‌کند، از کاهش یک‌سومی جریان آب و افت حدود یک‌چهارمی تولید برق خبر داده است. اگر این روند ادامه یابد، سال ۲۰۲۶ می‌تواند خشک‌ترین سال در تاریخ ۷۰ ساله این شرکت باشد؛ آن هم در کشوری که حدود ۶۰ درصد برق خود را از طریق آب تامین می‌کند.

الگو روشن است: مشکل یک نیروگاه یا کشور نیست؛ یک نظام رودخانه‌ای مشترک، چندین نظام برق را همزمان تحت فشار قرار داده است.

علت اهمیت موضوع

کاهش سطح آب سه مسئله فوری را آشکار کرده است:

اول، نیاز منطقه به واردات انرژی همزمان در حال افزایش است. برنامه‌های امنیت انرژی اروپای مرکزی و شرقی فرض می‌کنند که کسری برق یک کشور را می‌توان از طریق همسایگانش تامین کرد. اما خشکسالی حوزه دانوب همزمان ظرفیت هسته‌ای مجارستان و رومانی و ظرفیت برق‌آبی صربستان و اتریش را کاهش می‌دهد.

اتصال شبکه‌های برق ضروری است، اما کافی نیست. این منطقه به ظرفیت‌هایی نیاز دارد که وابستگی کمتری به جریان رودخانه داشته باشند و به‌ویژه به ذخیره‌سازی برق نیازمند است. نیروگاه تلمبه‌ای باجینا باستا در صربستان و ظرفیت خورشیدی، بادی و باتری در رومانی نمونه‌هایی از این رویکرد هستند، اما برای تاب‌آوری بلندمدت به ظرفیت بسیار بیشتری نیاز خواهد بود. مشکل این است که این پروژه‌ها فقط در مواقع اضطراری به جلو رانده می‌شوند.

دوم، اوکراین به صادرکننده انحصاری برق برای اعضای ناتو و اتحادیه اروپا تبدیل شده است. رومانی خرید برق از اوکراین را آغاز کرده و واردات برق اوکراین در ژوئیه حدود ۴۰ درصد کاهش یافته و این کشور به صادرکننده انحصاری تبدیل شده است. کشوری که روسیه چهار زمستان متوالی شبکه برق آن را بمباران کرده، اکنون به روشن ماندن چراغ‌ها در اتحادیه اروپا کمک می‌کند. این وضعیت باید نگاه بروکسل و واشنگتن به ادغام شبکه برق اوکراین را تغییر دهد: این امر اکنون یک مسئله فوری در رابطه با کفایت تولید منطقه‌ای است.

سوم، آب اکنون یک معیار برای مکان‌یابی نیروگاه‌هاست، نه یک موضوع فرعی. منطقه قصد دارد ظرفیت هسته‌ای جدید زیادی بسازد؛ از واحدهای جدید چرنوودا و پاکش تا کوزلودوی و راکتورهای کوچک مدولار. همه این پروژه‌ها برای خنک‌سازی به آب نیاز دارند. مقاوم‌سازی ورودی‌های خنک‌کننده، لایروبی و تثبیت آبراه‌ها و آزمایش فشار پروژه‌های جدید در سناریوهای مشابه یا بدتر از سال ۱۹۸۵، می‌تواند از آسیب‌پذیری آینده بکاهد.

راهکارهای آتی

رهبران منطقه باید چهار اقدام انجام دهند:

• با پاسخگویی به تقاضا به عنوان یک بازار برخورد کنند. درخواست دولت رومانی از مردم برای کاهش مصرف برق عصرگاهی و پیشنهاد برق رایگان ظهر به صنایع برای انتقال مصرف، گام‌های درستی هستند. قراردادهای هماهنگ منطقه‌ای برای کاهش مصرف مشترکان بزرگ می‌تواند این ظرفیت را قابل پیش‌بینی کند.
• یک پروتکل کاهش سطح آب دانوب تدوین کنند. کشورهای حاشیه دانوب اکنون یک رودخانه مشترک را با اقدامات اضطراری یک‌جانبه مدیریت می‌کنند. کمیسیون دانوب و کمیسیون اروپا باید پیش از تابستان خشک بعدی، آستانه‌های مشترک، الزامات اطلاع‌رسانی و اولویت‌های هماهنگ لایروبی و مدیریت جریان را تعیین کنند.
• تاب‌آوری آبی را همراه با تولید برق تامین مالی کنند. حمایت‌های مالی اتحادیه اروپا از پروژه‌های هسته‌ای و برق‌آبی باید الزامات مشخصی برای آبِ خنک‌کننده و نگهداری آبراه‌ها داشته باشد.
• اتصال شبکه اوکراین و مولداوی را تسریع کنند. با این فرض که این خطوط در فصل‌های مختلف در هر دو جهت مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

دانوب احتمالا طی چند هفته دوباره پرآب خواهد شد. این وسوسه وجود دارد که مشکلات این تابستان را صرفا نتیجه الگوهای آب‌وهوایی بدانیم؛ اما بحران کنونی فراتر از یک تابستان است و به یک روند نگران‌کننده‌ اشاره دارند که در آن ممکن است در بلندمدت آب کافی برای پشتیبانی از تولید برق وجود نداشته باشد. منطقه باید از پاسخ‌های کوتاه‌مدت عبور کند و تاب‌آوری پایدار و بلندمدت بسازد.