عواملی که سبب حل‌نشدن و به بحران تبدیل شدن این مسئله شده، عبارتند از: بالابودن هزینه تولید برق و خرید سوخت، کمبود سوخت و افزایش مصرف به دلیل افزایش جمعیت، کمبود سرمایه‌گذاری، ضعف زیرساختارها، پوسیدگی شبکه همزمان با کاهش قیمت نفت، هدف قرار گرفتن برج‌های انرژی عراق توسط داعش و مشکلات مربوط به خطوط حمل‌و‌نقل فرسوده، شرایط آب‌و‌هوایی، استفاده غیرقانونی بسیاری از مشترکین از شبکه برق و تأخیر در تعمیر و نگهداری نیروگاه‌ها.

از طرف دیگر ناتوانی عراق در پرداخت بدهی‌های خود به ایران به علت نداوم تحریم‌های آمریکا سبب شده است که تکیه به گاز ایران در آینده برای عراق با مشکل مواجه شود و شکافی میان عرضه و تقاضا در این کشور را موجب شده است. از این رو عراق به دنبال ایجاد راه‌حل‌های جایگزین است تا هزینه‌های سوخت خود را کاهش دهد.

درواقع عراق می‌کوشد که با متنوع کردن منابع واردات برق و گاز، خرید از کشورهای خارجی را رقابتی کند، میزان واردات گاز را افزایش دهد و قیمت انرژی را تعدیل نماید. از جمله راه‌های جایگزین می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

• واردات برق از اردن؛ اجرای این پروژه به شرکت آمریکایی جنرال الکتریک واگذار شده است.
• اتصال به شبکه برق کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس با دو خط انتقال از طریق کویت.
• عقد قرارداد چهارگانه با شرکت فرانسوی توتال برای اجرای چهار پروژه در زمینه گاز و برق.
• پروژه‌های در دست احداث شرکت‌های انگلیسی در عراق.
• واردات گاز از بنادر قطر.
• واردات گاز از عربستان.
• واردات گاز از روسیه و ازبکستان و قزاقستان.
• واردات برق از عربستان و ترکیه.
• عقد قرارداد و صدور مجوزهایی برای ساخت نیروگاه‌های تولید برق از انرژی خورشیدی، به منظور استفاده از انرژی تجدیدپذیر. (ازجمله این قراردادها می‌توان به قرارداد بغداد با شرکت نفت «توتال انرژی» فرانسه، کنسرسیومی به رهبری «اسکاتک» نروژی، شرکت چینی «پاور چاینا» و شرکت دولتی «مصدر» ابوظبی اشاره کرد).
• ساخت رآکتورهای هسته‌ای در عراق و مورد بررسی قرار گرفتن همکاری با کشورهای روسیه (شرکت روزاتوم) و آمریکا، فرانسه و کره جنوبی به این منظور.

اما پیشبرد راه‌های جایگزین مطرح شده، علیرغم منافعی که برای عراق دارد، با مشکلات و ضعف‌هایی نیز مواجه است؛ به گونه‌ای که نمی‌تواند نیازمندی‌های عراق را در کوتاه مدت رفع نماید.

از جمله این مشکلات، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد؛

– مذاکرات طولانی‌تر برای چگونگی و تعیین قیمت برق وارداتی و گاز.

– تأمین بودجه مورد نیاز.

– حجم کم برق وارداتی نهایی از برخی از کشورها، از جمله کشورهای خلیج‌فارس.

– خطرات ناشی از سرمایه‌گذاری‌های عظیم یک کشور بیگانه در عراق (برای مثال توتال فرانسه) و خطرات ناشی از وابستگی بیش از اندازه به کشوری خاص.

– نبود زیرساخت‌های لازم برای انتقال گاز و برق از برخی کشورها به عراق.

– فساد مالی و اداری وزارت برق عراق.

– لزوم اصلاح نظام فرسوده برق به‌منظور مقاومت سیستم برق فرسوده کشور در برابر نوسانات تولید انرژی.

– ضرورت برنامه‌ریزی‌های لازم برای توزیع، انتقال و وصول هزینه‌ها.

– محافظت از خطوط انتقال و نصب کنتورهای هوشمند و

– مشکلات ژئوپلیتیکی.

از آنجا که سیاست کاهش وابستگی عراق به ایران و تقویت استقلال عمل بغداد از طریق تقویت ظرفیت­‌های داخلی این کشور از یک سو و گسترش تعاملات و نقش‌آفرینی متحدان منطقه‌­ای آمریکا در عراق از سوی دیگر، راهبرد کلان واشنگتن در این کشور است، مقامات کاخ سفید در تعاملات خود با عراق به این مهم توجه ویژه داشته‌­اند تا به نحوی بتوانند ایران را از صحنه انرژی عراق دور کنند.

یکی از سیاست­‌های کاخ سفید در این زمینه ایجاد نظام پولی- بانکی مدرن و کارآمد در این کشور به منظور جلوگیری از دور زدن تحریم‌­های آمریکا به وسیله ایران از این طریق است. در این راستا واشنگتن در اولین دور مذاکرات استراتژیک با عراق که در سطح معاونین وزارت خارجه صورت گرفت، پیشنهاد اعزام مشاورانی اقتصادی برای کمک به بهبود وضعیت اقتصادی این کشور را به دولت عراق داده است. ^[1]

در چنین شرایطی بغداد بیش از پیش به کمک‌های اقتصادی آمریکا نیاز خواهد داشت. در واقع، واشنگتن می‌­تواند با حمایت از اعطاء کمک‌های مالی نهادهایی همچون بانک جهانی و صندوق بین‌­المللی پول، خطوط اعتباری و استقراض دلاری به بهبود وضعیت اقتصادی عراق کمک کند. به طور کلی، وابستگی ساز‌وکارهای مالی عراق به آمریکا از یک‌سو و نیز فعالیت ایالات متحده در تأسیسات زیربنایی عراق مانند نفت و گاز از سوی دیگر، سبب می‌شود که عراق از حیث اقتصادی همچنان وابسته به ایالات متحده باقی بماند.

با توجه به نقش تعیین‌کننده اقتصاد در جهت‌گیری سیاسی کشورها می­‌توان گفت که به هر میزان که وابستگی عراق به لحاظ اقتصادی به آمریکا بیشتر شود به همان میزان به لحاظ جهت‌گیری­‌های سیاسی عراق ناگزیر به همراهی با ایالات متحده است، مگر اینکه برای پرداخت هزینه‌­های آن آماده باشد.

[1] . https://translations.state.gov/2020/06/11/joint-statement-on-the-u-s-iraq-strategic-dialogue/