امیرعلی ابوالفتح / کارشناس مسائل آمریکا

جریان ملی‌گرا در آمریکا که دونالد ترامپ نمایندگی آن را برعهده دارد، معتقد هستند که امپراتوری آمریکا طی 6،7 دهه گذشته بسیار بزرگ، پرهزینه و پرمسئولیت شده و اگر آمریکایی‌ها تجدیدنظر اساسی در این خصوص انجام ندهند، اقتصاد آمریکا توان کشیدن این بار سنگین را نخواهد داشت و در نهایت در برابر قدرت‌هایی مانند چین، روسیه و اتحادیه اروپا مجبور می‌شود بسیاری از امتیازات را واگذار کند و به قول معروف دچار نوعی فروپاشی از درون می‌شود. به این دلیل ترامپ و همفکران وی در تلاش هستند که بخش‌های غیرضروری، پرهزینه و بی‌اهمیت‌تر را واگذار کنند و بیشتر بر حوزه‌هایی که به لحاظ مالی، تجهیزات و امکانات نیاز هست، تمرکز داشته باشند. از این جهت آنها بحث خروج از سوریه و کاهش بخشی از نیروهای آمریکایی در افغانستان و عراق را مطرح کردند. این تفکری است که ترامپ در دوره رقابت‌های ریاست‌جمهوری‌اش نیز مطرح می‌کرد مبنی بر اینکه ایالات متحده نباید نقش پلیس جهانی را برعهده بگیرد بلکه پول و امکانات محدودی که وجود دارد باید صرف بازسازی زیرساخت‌های اقتصادی آمریکا شود و اگر چنین اتفاقی نیفتد، چین گوی سبقت را از آمریکا می‌رباید. این در حالی است که تشکیلات سیاسی حاکم بر آمریکا یا به تعبیری دولت پنهان، نقش گسترده‌ای در شکلگیری این امپراتوری داشته و معتقد است مسئولیت‌ها و شانه‌خالی کردن آمریکا از نقش رهبری جهانی در نهایت باعث تضعیف آمریکا و قدرتمند شدن رقبا و دشمنان این کشور خواهد شد. این اختلاف دیدگاه در ابتدا باعث تنش بین کاخ سفید ترامپ و وزارت خارجه رکس تیلرسون شد و منجر به کنار گذاشتن تیلرسون از گردونه تصمیم‌گیری‌ها گشت. در ادامه بر سر قضیه سوریه، این تفاوت دیدگاه باعث شد که بین کاخ سفید و وزارت دفاع اختلافاتی بروز کند و در نهایت جیمز متیس مجبور به استعفا شد.

در این بین گفته می‌شود که خروج نیروهای آمریکایی از سوریه شاید به این دلیل باشد که واشنگتن در نظر دارد این نیروها را در منطقه دیگری به کار گیرد. من خیلی با این فرضیه موافق نیستم و باید توجه داشت که از چند هزار نیرو صحبت می‌شود. یک زمانی از 200 یا 300 هزار نیرو صحبت می‌شود که شرایط متفاوت است اما اکنون گفته می‌شود که تعداد نیروهای آمریکایی در سوریه فقط دو هزار نفر هستند. بود و نبود این نیروها در یک کشور در مقایسه با میزان کل نیروهای نظامی آمریکا اصلا قابل بحث نیست. به بیان دیگر این دو هزار نیرو در بین نیروهای نظامی ارتش آمریکا، تعدادی نیست که برای این کشور خیلی قابل اهمیت باشد و اگر بخواهند به کشور دیگری هم نیرو اعزام کنند انقدر نیرو دارند که به این نیروها نیازی نباشد. لذا اکنون بحث مدیریت منابع مالی و  نیروی انسانی ارتش آمریکا مطرح است.

در رابطه با پیامدهای خروج نیروهای آمریکایی از سوریه نیز چند نکته قابل ذکر است؛ نخست آنکه حضور این نیروها در سوریه، قوت قلبی برای متحدان آمریکا داخل سوریه مانند کردها، عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی بود و آنها اطمینان خاطر داشتند که از حمایت سیاسی آمریکا برخوردار هستند. از سوی دیگر خروج این نیروها، موازنه نظامی را در سوریه خیلی تغییر نخواهد داد مگر در مورد کردها.

نکته دیگر آنکه به موازات کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه خاورمیانه، تنش‌های منطقه‌ای شدت خواهد گرفت. زیرا خلا قدرتی در منطقه بوجود می‌آید که قدرت‌های منطقه‌ای یا جهانی باید آن را پر کنند. به نظر می‌رسد آمریکا اجازه ندهد قدرت‌های جهانی جایگزین آن شوند اما در مورد قدرت‌های منطقه‌ای، خواسته یا ناخواسته این اتفاق رخ خواهد داد. در این بین احتمال تشدید جنگ‌های نیابتی میان سه بازیگر بزرگ منطقه یعنی ایران، عربستان و ترکیه وجود دارد و یکی از کشورهایی که کانون این کشمکش خواهد بود احتمالا سوریه است.

همچنین در این جدال، گروه‌های غیردولتی از جمله داعش و دیگر گروه‌های افراطی امکان ظهور و بروز پیدا خواهند کرد. لذا می‌توان گفت خروج آمریکا از منطقه خاورمیانه گرچه خواست و علاقه کشورهایی مثل ایران است اما در عین حال ممکن است مدت کوتاهی باعث ناآرامی و بی‌ثباتی در منطقه شود؛ لااقل تا زمانی که توازن برهم خورده در منطقه بازگردد و تعادلی شکل بگیرد. این مسئله را نیز باید درنظر گرفت که جریانی که آقای ترامپ آن را هدایت می‌کند، بی میل نیست که ایران را بیش از پیش با گروههای تکفیری تروریستی در منطقه درگیر وتحت فشار قرار دهد. ترامپ پیشتر گفته بود که ایران، روسیه و سوریه در حال جنگ با داعش هستند و نسبت به ظهور مجدد داعش نگرانی‌هایی دارند لذا در این شرایط دلیلی ندارد که آمریکا خود را درگیر کند. بنابراین آمریکا بی‌میل نیست که بازیگری ایران در تامین امنیت منطقه‌ای را مورد توجه قرار دهند. این سیاستی است که در زمان باراک اوباما نیز پیگیری می‌شد و به نظر می‌رسد ملی‌گرایان و ترامپ نیز قصد دارند همان مسیر را دنبال کنند.