امیر مجتهدی  –  پژوهشگر سیاست خارجی

امروزه، اهمیت هوش مصنوعی به‌قدری است که ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در بیانیه ای عنوان کرد، هر کس هوش مصنوعی را کنترل کند، جهان را کنترل خواهد کرد. بنابراین می‌توان اینگونه گفت که ﻓﻨﺎﻭﺭی‌های دیجیتال و هوش مصنوعی همان اهمیتی ﺭﺍ ﺩﺭ ﺭﻭﺍﺑﻂ بین‌ﺍﻟﻤﻠﻞ دارا هستند که ﻓﻨﺎﻭﺭی‌ﻫﺎی ﻫﺴﺘﻪ‌ﺍی ﺩﺭﻗﺮﻥ نوزدهم و بیستم داشتند. در همین راستا، بسیاری از کشورها، به‌ویژه آمریکا و چین، در حال برداشتن گام‌های راهبردی در تلاقی هوش مصنوعی و دیپلماسی هستند.

در نوامبر ۲۰۲۳، اولین راهبرد هوش مصنوعی وزارت امور خارجه آمریکا با امضای آنتونی بلینکن منتشر شد. در این سند، راهبرد ایالات متحده در حوزه دیپلماتیک، چهار هدف اصلی را دنبال می‌کند که شامل بهره‌گیری از زیرساخت‌های امن هوش مصنوعی، ایجاد فرهنگی که فناوری هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد، تضمین استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی و پذیرا بودن برای نوآوری می‌باشد. از سوی دیگر، چین با طرح توسعه هوش مصنوعی نسل بعدی که در سال ۲۰۱۷ تهیه شد، در حال برداشتن گام‌های ملی برای تبدیل شدن به یک مرکز جهانی هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ است.  وزارت امور خارجه چین اعلام کرد که از هوش مصنوعی برای بهبود کار خود در زمینه تجزیه و تحلیل و تصمیم‌گیری‌های دیپلماتیک استفاده خواهد کرد. ترکیه با سند استراتژی ملی هوش مصنوعی ۲۰۲۱-۲۰۲۵ که توسط دفتر تحول دیجیتال ریاست جمهوری در سال ۲۰۲۱ مطرح شد، اعلام کرده است که قصد ندارد در رقابت‌های تکنولوژیکی- سیاسی عقب بماند. بنابراین وظایف مهمی را بر عهده وزارت امور خارجه‌اش قرار داده است که مهم‌ترین آنها، اجرای ساز و کارهایی برای جذب استعدادها در حوزه هوش مصنوعی و انتقال آنها به ترکیه است. در رومانی نیز یک ربات هوش مصنوعی به نام لون به عنوان مشاور نخست وزیر رومانی انتخاب شده است. این رباتِ مشاور مبتنی بر هوش مصنوعی، توسط محققان توسعه داده شده است تا به سرعت نظرات شهروندان رومانیایی را در مورد مسائل و سیاست‌های کلیدی تجزیه و تحلیل کند. دانمارک، ماری انگتافت ملدگارد، را به عنوان سفیر فناوری معرفی کرده است که مسئولیت نمایندگی دولت دانمارک در صنعت فناوری جهانی و مجامع حاکمیت جهانی در مورد فناوری‌های نوظهور را بر عهده داشته و وظیفه دارد اولویت سیاست خارجی و امنیتی دولت دانمارک را ارتقاء ‌دهد. اتحادیه اروپا هم دفتر جدید خود را در سانفرانسیسکو، به‌عنوان یک مرکز جهانی برای فناوری و نوآوری دیجیتال، افتتاح می‌کند. این دفتر، همکاری اتحادیه اروپا با آمریکا در زمینه دیپلماسی دیجیتال را تقویت کرده و ظرفیت اتحادیه اروپا را برای ارتباط با ذینفعان کلیدی دولتی و خصوصی در بخش فناوری دیجیتال، افزایش خواهد داد.

تمامی این مثال‌ها، نشان‌دهنده روند رو به رشد ادغام هوش مصنوعی در عملکردهای دولتی و بین‌المللی است. ورود هوش مصنوعی در توسعه سلاح‌ها مانند هواپیماها، پهپادها، ربات‌های نظامی و موشک‌ها، امور نظامی را هم متحول کرده است. موفقیت هایی که اوکراین در میدان نبرد علیه روسیه به دست آورده است، مدیون استفاده نوآورانه از فناوری‌های جدید هوش مصنوعی بوده است. در کنار استفاده از هوش مصنوعی برای رقابت سیاسی و نظامی، بسیاری از کشورها در تلاشند تا ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی را برای بهینه‌سازی مأموریت‌های دیپلماتیک و کنسولی خود توسعه دهند. یک نمونه بارز آن فرآیند صدور ویزا است. در سال‌های اخیر، این فرآیند چنان خودکار شده است که به مأموران کنسولی اجازه می‌دهد تا در زمان قابل توجهی که قبلا صرف تجزیه و تحلیل هزاران درخواست می‌شد، صرفه‌جویی کنند، تا بتوانند بر مسائل مهم‌تری تمرکز کنند.

در حال حاضر، هوش مصنوعی به طور فعال توسط کشورهای عضو شنگن برای کنترل مرزهای اروپا، نه تنها برای پردازش داده‌های بیومتریک، بلکه برای تشخیص احساسات و ارزیابی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، کشور آلمان از هوش مصنوعی در زمینه بحران پناهندگان استفاده می‌کند. این کشور هوش مصنوعی را برای درک و ارزیابی داده‌های سازمان‌های مرتبط با امور پناهندگان، گزارش‌های اطلاعاتی و رسانه‌های اجتماعی ادغام کرده است. وزارت امور خارجه ژاپن هم ابتکار عمل جالبی را برای استفاده از هوش مصنوعی انجام داده است. در سال 2019 این کشور یک سیستم تولید بر روی هوش مصنوعی به نام ساکورا را معرفی کرد که برای کمک به شهروندان ژاپنی در خارج از کشور در خدمات کنسولی از طریق یک چت بات که به سؤالات پاسخ میدهد و اطلاعات حیاتی را منتقل می‌کند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. وزارت امور خارجه کره جنوبی هم بخشی را با عنوان دیپلماسی هوش مصنوعی در این وزارت خانه تاسیس کرده است که در تدوین و پیشبرد استراتژی دیپلماتیک هوش مصنوعی این کشور نقش مهمی خواهد داشت. اهداف کلیدی آن شامل تقویت مشارکت‌های دوجانبه هوش مصنوعی با شرکای اصلی مانند ایالات متحده، مشارکت فعال در گفتگوهای چند جانبه هوش مصنوعی در سازمان ملل متحد، گروه ۲۰، گروه ۷، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی است.

در کنار مزیت‌ها و فایده‌های هوش مصنوعی، استفاده از آن در دیپلماسی و روابط بین‌الملل چالش‌های اخلاقی و نظارتی نیز به همراه دارد. از جمله چالش‌های اخلاقی، عدم شفافیت در تصمیم‌گیری و احتمال سوگیری در الگوریتم‌ها است. علاوه بر این، سیستم‌های هوش مصنوعی در برابر حملات سایبری، خطر قابل توجهی را نشان می‌دهد. در مورد چالش‌های نظارتی، اگرچه تلاش‌هایی برای ایجاد استانداردهای بین‌المللی حاکم بر استفاده از هوش مصنوعی وجود دارد، اما هنوز هیچ چارچوب جهانی یکپارچه‌ای برای هدایت اجرای آن در حوزه دیپلماتیک وجود ندارد.

در پایان می‌توان اینگونه نتیجه گرفت که با وجود چالش‌ها، هوش مصنوعی نمایانگر انقلابی در روابط بین‌الملل و دیپلماسی در قرن بیست و یکم است، هرچند که هوش مصنوعی جایگزین دیپلماسی نمی‌شود، اما توسط آن بازتعریف خواهد شد وکشورها را به بازنگری در روابط بين‌الملل و اولویت‌های سیاست خارجی و دیپلماسی خود فرا می‌خواند. از آنجایی که دیپلماسی، مجرایی بی‌نظیر برای حل مسالمت‌آمیز مناقشات، ارتقای صلح و همکاری بین‌المللی می‌باشد، ضروری است که وزارت امور خارجه، نهادهای بین‌دولتی، دانشگاه‌ها و مراکز علمی، ابزارهای حرفه‌ای را در اختیار جامعه قرار دهند تا آنها را قادر به سازگاری با پویایی‌های جدید جهانی سازد. در این راستا، آمادگی برای مواجهه با چالش‌ها و فرصت‌ها حائز اهمیت است.

منابع لاتین :

https://revistafal.com/el-avance-de-la-inteligencia-artificial-y-las-relaciones-internacionales/

https://lcss.gov.ly/articles/blog/post-294/

https://mgimo.ru/upload/2024/05/cifra-i-iskusstvennyj-intellekt-na-sluzhbe-diplomatii.pdf?utm_source=google.com&utm_medium=organic&utm_campaign=google.com&utm_referrer=google.com

https://kriterdergi.com/dosya-yeni-medya-ve-teknoloji/turkiyenin-yapay-zek-destekli-diplomasi-vizyonu-neredeyiz-ve-strateji-belgeleri-neler-soyluyor

https://www.newsweek.com/china-using-artificial-intelligence-help-make-diplomatic-decisions-1048734

https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://euroasiajournal.com/index.php/eurssh/article/download/471/376/1116&ved=2ahUKEwiv9YH6huqNAxUZRaQEHYLgHv4QFnoECBUQAQ&usg=AOvVaw1ByaijNFRSRNS1uuGOIruI

https://www.euronews.com/next/2023/03/06/romanias-prime-minister-has-hired-the-worlds-first-ai-government-adviser-what-will-it-do

https://techamb.um.dk/team/meet-the-ambassador

https://www.eeas.europa.eu/eeas/usdigital-eu-opens-new-office-san-francisco-reinforce-its-digital-diplomacy_en

https://foreignpolicy.com/2023/03/21/ai-artificial-intelligence-diplomacy-negotiations-chatgpt-quantum-computing/

https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/IDAN/2021/690706/EPRS_IDA(2021)690706_EN.pdf

https://rephip.unr.edu.ar/server/api/core/bitstreams/6fa5d53e-9743-46c5-b260-3b5f8b57c092/content

https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2020/html/chapter4/c040202.html#:~:text=(1)%20Improving%20Consular%20Service%20With%20the%20aim,consular%20services%20in%20line%20with%20users%27%20perspective.

https://repositorio.comillas.edu/xmlui/bitstream/handle/11531/28854/TFG%20RRII%20Soledad%20LRM%20pdf.pdf?sequence=1&isAllowed=y

https://www.mofa.go.kr/eng/brd/m_5676/view.do?seq=322749

https://www.linkedin.com/pulse/el-impacto-de-la-inteligencia-artificial-en-diplomacia-internacional-ubwbf/

https://foreignpolicy.com/2023/03/21/ai-artificial-intelligence-diplomacy-negotiations-chatgpt-quantum-computing/

https://www.linkedin.com/pulse/el-impacto-de-la-inteligencia-artificial-en-diplomacia-internacional-ubwbf/

https://www.sela.org/wp-content/uploads/2024/11/AI-and-Diplomacy-International-relations-in-the-era-of-disruptive-technologies.pdf