محمد بیات – پژوهشگر مسائل خاورمیانه

با تصرف حضرموت و المهره توسط تجزیه طلبان یمن، امارات نه تنها کنترل منابع نفتی را به دست می‌آورد، بلکه پایگاه‌های نظامی خود را برای نظارت بر تنگه باب‌المندب تقویت می‌کند، که این امر تهدیدی برای خطوط تأمین دریایی در منطقه است. در عین حال تشدید رقابت میان نیروهای وابسته به ریاض- ابوظبی، موقعیت انصارالله را به عنوان وزنه تعادل تقویت می‌کند. انصارالله با کاهش فشار از جبهه جنوبی، می‌تواند بر تحکیم کنترل شمال تمرکز کند و حملات نامتقارن خود علیه اهداف متخاصم را افزایش دهد، و راهبرد اقدام در برابر ائتلاف غربی-عربی را تقویت نماید.

موقعیت انصارالله در این معادلات به طور غیرمستقیم تقویت شده است. با تمرکز تجزیه طلبان جنوب بر شرق، فشار نظامی بر شمال کاهش یافته و مقاومت فرصت یافته تا نهادهای حکومتی خود را در صنعا و حجة تثبیت کند. تحرکات «شورای انتقالی جنوب» که انصارالله آن را «پراکندگی عمدی جنوب» می‌نامد، به مقاومت اجازه داده تا حملات موشکی به بنادر عدن و مأرب را تشدید کند و همزمان مذاکرات آتش‌بس با سازمان ملل را به تعویق بیندازد. این وضعیت، انصارالله را در موضع برتر قرار داده، زیرا اختلاف در جنوب، هماهنگی ائتلاف «ضد صنعا» را تضعیف کرده و منابع شورای رهبری ریاست جمهوری را به سمت درگیری‌های داخلی منحرف می‌سازد. انصارالله با بهره‌گیری از شبکه‌های قبیله‌ای در بعدا، نفوذ خود را به شرق گسترش داده و تهدید به حملات تلافی‌جویانه علیه نیروهای اماراتی کرده است.

منافع بازیگران داخلی و خارجی در این تحرکات لایه‌های پیچیده‌ای از رقابت‌های منطقه‌ای را آشکار می‌سازد. قبایل حضرموتی به رهبری شیخ عبدالله با عمر بن عیسی، که با شورای رهبری ریاست جمهوری همسو هستند، در برابر تجزیه طلبان جنوب مقاومت کرده و خواستار خودمختاری محلی شده‌اند، در حالی که نیروهای تابع طارق صالح  موسوم به «نیروهای مقاومت ملی» در شبوه، حمایت مشروط از «شورای انتقالی جنوب» را برای مقابله با نفوذ انصارالله اعلام کرده‌اند. این تحول منافع اقتصادی را برجسته می‌کند. شورای انتقالی جنوب با کنترل میادین نفتی حضرموت، به دنبال انحصار درآمدهای گازی و نفتی است که بیش از ۷۰ درصد صادرات یمن را تشکیل می‌دهد. در سطح خارجی، اماراتی‌ها از تجزیه طلبان جنوب یمن به عنوان ابزاری برای مهار محور مقاومت و ایجاد پایگاه‌های دریایی در المهره بهره می‌برد. عربستان این اقدامات را تهدیدی برای وحدت یمن و امنیت مرزی خود می‌بیند و با فشار دیپلماتیک بر شورای رهبری ریاست جمهوری تلاش برای مهار شورای انتقالی جنوب را افزایش داده است. سنتکام نیز با تمرکز بر امنیت دریایی، از شورای انتقالی جنوب به عنوان متحد ضدمقاومت حمایت غیرمستقیم می‌کند، اما این حمایت تعادل شکننده ائتلاف سعودی-اماراتی را مختل کرده است.

شورای انتقالی جنوب در اوایل دسامبر با آغاز عملیات نظامی گسترده‌ای در استان‌های حضرموت و المهره، تحرکات میدانی خود را در شرق یمن تشدید کرد. این عملیات که از ۲ دسامبر آغاز شد، با هدف تصرف مراکز کلیدی نفتی و بنادر استراتژیک مانند سیئون و نصیب به سرعت به کنترل بخش‌های وسیعی از این مناطق منجر گردید. نیروهای وابسته به تجزیه طلبان جنوب از جمله کمربند امنیتی و نخبگان حضرموتی، با حمایت لجستیکی مستقیم از ابوظبی، مقاومت نیروهای محلی متحد با شورای رهبری ریاست‌جمهوری را در هم شکستند. عیدروس الزبیدی رهبر جدایی طلبان جنوب این اقدامات را به عنوان «آزادسازی از عناصر تروریستی» توجیه کرد، اما تحلیل‌ها نشان می‌دهد که این تحرکات بخشی از استراتژی جدایی‌طلبانه برای تثبیت کنترل بر جنوب سابق یمن است. در عرصه سیاسی «اس.تی.سی» با تشکیل کمیته‌های موقت اداری در المهره، تلاش کرده است تا نهادهای موازی با دولت مرکزی ایجاد کند، که این امر تنش با رشاد محمد الحوبی، رئیس شورای رهبری ریاست جمهوری را به اوج رسانده است. این تحولات در حالی که پادشاهی عربی سعودی مرزهای خود را موقتاً بست، نشان‌دهنده شکاف عمیق در ائتلاف ضد صنعا است و خطر تشدید درگیری‌های داخلی را افزایش داده است.

ابوظبی معتقد است ناکارآمدی شورای ریاستی در بهبود اوضاع جنوب و اصلاحات سیاسی-اقتصادی، اختلافات دائمی میان اعضای هشت نفره شورای ریاستی، تغییر در قدرت میدانی و رخدادهای اخیر در شرق یمن، مسئله لزوم بازچینش راس قدرت در دولت عدن را مجددا پررنگ کرده است. برخی افراد رسانه‌ای نزدیک به دربار سعودی اعلام کرده‌اند که ریاض با فراخواندن چهره‌های سیاسی ضد انصارالله به ریاض برای روزهای آینده، قصد بازچینش شورای ریاستی و کاهش تعداد آن‌ها است تا امکان عملیات سریع‌تر برای دولت عدن مهیا شود. اگر فرض بگیریم که چنین اقدامی توسط ریاض انجام خواهد شد و همچنان ریاض بر تعامل با ابوظبی اصرار داشته و همچنین نیروهای انتخابی باید دارای ظرفیت میدانی باشند، به نظر می‌رسد که شورای جدید شامل افراد همچون؛ عیدروس الزبیدی که قدرت میدانی جنوب یمن را در دست دارد (تحت حمایت امارات و جنوبی)، طارق صالح که قدرت نیروهای ساحل غربی را در دست دارد (تحت حمایت امارات و موتمری)، بشیر المضربی که فرماندهی نیروهای الدرع الوطن را بر عهده دارد(تحت حمایت عربستان و سلفی) و سلطان العراده که از چهره‌های قبایلی مارب است و فرماندهی نیروهای این استان را بر عهده دارد (تحت حمایت عربستان و اصلاحی) باشد.