حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

در تاریخ ۲۶ دسامبر ۲۰۲۵ (۵ دی ۱۴۰۴)، رژیم صهیونیستی به‌عنوان نخستین رژیم در جهان، با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که جمهوری خودخوانده سومالی‌لند را به‌عنوان یک کشور مستقل و دارای حاکمیت به رسمیت می‌شناسد. نتانیاهو پس از به‌رسمیت‌شناختن سومالی‌لند، آغاز روند همکاری دو طرف را مهم و تاریخی توصیف کرد و رئیس‌جمهور خودخوانده سومالی‌لند را برای انجام یک سفر رسمی به فلسطین اشغالی دعوت نمود. وی وعده داد که برای ورود سومالی‌لند به پیمان‌های ابراهیم با ترامپ رایزنی خواهد کرد.

تصمیم رژیم صهیونیستی بلافاصله با موجی از محکومیت‌های بین‌المللی در منطقه و جهان مواجه شد و بسیاری از کشورهای دنیا که در میان آن‌ها شرکای رژیم صهیونیستی نیز قرار دارند، نسبت به این اقدام اعتراض کردند و آن را نقض حاکمیت و تمامیت ارضی سومالی و ایجاد یک سابقه خطرناک در حقوق بین‌الملل توصیف کردند.

اهمیت ژئوپلیتیکی سومالی‌لند برای تل‌آویو

سومالی‌لند از نظر سیاست و قدرت داخلی، به‌خودی‌خود دارای اهمیت چندانی برای رژیم صهیونیستی نیست؛ آنچه این منطقه را به‌ویژه در دو سال گذشته برای تل‌آویو حائز اهمیت راهبردی کرده است، عمدتاً به سه مقوله مهم بازمی‌گردد: نخست، موقعیت ژئواستراتژیک و ژئوپلیتیکی سومالی‌لند؛ دوم، فشارهایی که از ناحیه دریای سرخ و تنگه باب‌المندب علیه رژیم صهیونیستی وارد شده است؛ و سوم، گسترش پیمان ابراهیم و بهره‌برداری سیاسی از آن.

جمهوری سومالی‌لند نام منطقه خودمختاری متشکل از پنج استان شمالی سومالی است. سومالی‌لند حدود شش میلیون نفر جمعیت دارد و پایتخت آن هرجیسا است که پس از موگادیشو دومین شهر مهم سومالی به شمار می‌رود. باوجودآنکه از سال ۱۹۹۱ تاکنون هیچ کشور دیگری سومالی‌لند را رسماً به رسمیت نشناخته است، چند کشور از جمله بریتانیا، اتیوپی، ترکیه، امارات، دانمارک، کنیا و تایوان در این منطقه دفاتر رابط دایر کرده‌اند. محیط امنیتی نسبتاً آرام، سیاست داخلی پایدار، فقدان تنش‌ها و درگیری‌های گسترده داخلی مشابه آنچه در سایر نقاط سومالی وجود دارد، سیستم چندحزبی نسبتاً دموکراتیک، حضور غالب نیروهای طرف‌دار غرب در ساختار قدرت، برخورد محتاطانه با جنبش‌های اسلامی، گروه‌های مقاومت، روسیه و چین و دیگر بازیگران، این منطقه را از سرزمین اصلی یعنی سومالی متمایز و متفاوت کرده است.

اگرچه دولت آمریکا در واکنش به اقدام رژیم صهیونیستی اعلام کرده است که فعلاً برنامه‌ای برای به‌رسمیت‌شناختن سومالی‌لند ندارد؛ اما از سوی برخی مقامات آمریکایی تلاش‌هایی در این مسیر در جریان است که خود نوعی سیاست یک بام و دو هوا محسوب می‌شود.

اهداف امنیتی، نظامی و اقتصادی رژیم صهیونیستی

رژیم صهیونیستی از به‌رسمیت‌شناختن سومالی‌لند اهداف مهمی را در ابعاد امنیتی، نظامی، سیاسی و اقتصادی دنبال می‌کند. موقعیت ژئواستراتژیک و ژئوپلیتیکی سومالی‌لند، به‌ویژه قرارگرفتن آن در ورودی خلیج عدن (روبروی یمن جنوبی) که دریای سرخ را به اقیانوس هند متصل می‌کند، و همچنین استقرار آن در شاخ آفریقا و دسترسی مستقیم به دریای سرخ، از دلایل مهمی است که می‌توان اقدام رژیم صهیونیستی را در چارچوب آن ارزیابی کرد؛ به‌ویژه آنکه رژیم صهیونیستی در دو سال گذشته از این ناحیه ضربات سختی متحمل شده و حتی اقتصاد و تجارت آن تا مرز فروپاشی پیش رفته بود.

رژیم صهیونیستی مدت‌هاست برای مقابله نزدیک با مقاومت یمن و دسترسی آسان به تأسیسات لجستیکی و نظامی در ساحل خلیج عدن، به‌منظور رهگیری موشک‌ها و پهپادهای انصارالله و همچنین جمع‌آوری اطلاعات از آنها، در پی ایجاد جای پایی محکم و حضور مؤثر در دریای سرخ بوده است. از نگاه تل‌آویو، به‌رسمیت‌شناختن سومالی‌لند که خط ساحلی و قلمرو آن حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتر با مناطق تحت کنترل انصارالله در یمن، از جمله بندر حدیده، فاصله دارد، می‌تواند زمینه مناسبی برای حضور نظامی، امنیتی و اطلاعاتی رژیم فراهم کند و یکی از پایه‌های اصلی تحقق راهبرد مهار انصارالله محسوب شود.

مسئله دوم، عقب نماندن از روند حضور و نفوذ اقتصادی و تجاری است که برخی کشورها در شاخ آفریقا آغاز کرده‌اند. رژیم صهیونیستی با شناسایی سومالی‌لند در پی نفوذ به این منطقه راهبردی و رقابت با بازیگرانی مانند ترکیه و امارات است که طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های کلانی در آن انجام داده‌اند. در این چارچوب، بندر بربره می‌تواند به‌عنوان اهرمی مهم برای حضور مؤثر در مسیرهای تجاری دریای سرخ مورداستفاده قرار گیرد.

مسئله بعدی، ارزیابی این اقدام از منظر پیمان ابراهیم است؛ رژیم صهیونیستی با به‌رسمیت‌شناختن سومالی‌لند، از این اقدام به‌عنوان احیای نمادین پیمان ابراهیم و گسترش دایره عادی‌سازی روابط فراتر از جهان عرب بهره‌برداری می‌کند.

پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی اقدام تل‌آویو

با وجود اهداف مهمی که رژیم صهیونیستی از شناسایی سومالی‌لند دنبال می‌کند، این اقدام نمی‌تواند خالی از پیامد باشد. نخست آنکه این تصمیم نقشی آشکار در تضعیف حاکمیت و تمامیت ارضی سومالی ایفا می‌کند و یک سابقه خطرناک در نظام بین‌الملل به‌جا می‌گذارد که اصول دیرینه عدم مداخله و احترام به مرزهای موجود را نقض می‌کند؛ نتیجه مستقیم این روند در این مورد خاص، افزایش بی‌ثباتی در شاخ آفریقا خواهد بود.

ثانیاً این اقدام می‌تواند به الگویی مداخله‌گرایانه برای سایر بازیگران خارجی تبدیل شود تا با حمایت از جریان‌ها و گروه‌های تجزیه‌طلب در دیگر کشورها، در پی پیشبرد منافع ژئوپلیتیکی خود برآیند. این روند هم‌زمان می‌تواند آتش تنش‌های قومی و منطقه‌ای را شعله‌ور سازد، امنیت کل منطقه را تهدید کند و زمینه‌ساز دور تازه‌ای از درگیری‌ها و مداخلات خارجی شود؛ روندی که در نهایت صلح و توسعه پایدار در این منطقه را با مخاطره جدی مواجه خواهد ساخت.