سید رضا صدرالحسینی – کارشناس مسائل بین‌الملل

راهبردهای جمهوری اسلامی ایران در حوزه بازدارندگی، بر بهره‌مندی کامل از اراده و توانمندی مردمی استوار است که انقلاب اسلامی را با رهبری حضرت امام (رحمت‌الله علیه) و با استفاده از آموزه‌های دینی و مؤلفه‌های شیعی به پیروزی رساندند. مهم‌ترین عامل بازدارندگی جمهوری اسلامی، مردمی هستند که در طول ۴۷ سال گذشته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از انقلاب و دستاوردهای آن به خوبی حمایت کرده و در توسعه و تعمیق آن‌ها کوشیده‌اند. این موضوع، یعنی بهره‌مندی از توانمندی‌های عمومی مردم، در همه حوزه‌های راهبردی همچون دفاعی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی تسری دارد؛ بدین مفهوم که موضوع بازدارندگی در جمهوری اسلامی ایران به هیچ عنوان صرفاً بر ابزار و امکانات مادی استوار نشده است. البته این به معنای عدم بهره‌مندی از امکانات مادی نخواهد بود، بلکه این امکانات با پشتوانه معنوی همراه است.

یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، توان دفاعی بومی است که با استفاده کامل از توانمندی‌های عمومی کشور در بخش‌های مختلف، امروز این قدرت بازدارنده در مقابل بزرگ‌ترین ارتش‌های جهان به گونه‌ای خودنمایی نموده که آن کشورها نیز به توانمندی بازدارندگی جمهوری اسلامی اذعان دارند. همزمان مجموعه نیروهای مسلح کشور نیز، مهم‌ترین پشتوانه خویش را مردم قلمداد می‌کنند و در حقیقت می‌توان گفت که اتکای تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی ایران، مردم هستند. در این ارتباط باید توجه داشت که یکی دیگر از مهم‌ترین مؤلفه‌های بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، انسجام عمومی مردم بوده است. در واقع، با وجود گسل‌های متعدد قومی و مذهبی در کشور، مسئله‌ای به نام شقاق و شکاف بین قومیت‌ها و مذاهب مختلف مشاهده نمی‌گردد و این تصویر روشن از بازدارندگی که بر مؤلفه انسجام عمومی استوار است، در هفته‌های گذشته در قالب یک پویش عمومی به نام «جان‌فدا» به خوبی خود را نشان داده است.

همچنین باید به این نکته توجه داشته باشیم که امروز جمهوری اسلامی ایران در دو حوزه دفاعی و تهاجمی، قدرت بازدارندگی خود را در دو جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه به خوبی نشان داد. جمهوری اسلامی ایران با استفاده از توانمندی‌های بومی خویش که توسط متخصصان گوناگون، اعم از متخصصان دانشگاهی و فعالان صنایع دفاعی کشور حاصل شده، توانسته است یکی از قوی‌ترین قدرت‌های نظامی جهان را به‌ویژه در دو حوزه موشکی و پهپادی به دنیا نشان دهد. در حقیقت، جمهوری اسلامی ایران قوی‌ترین توان موشکی و پدافندی را در منطقه داراست و جزو چهار کشور قوی جهان در این حوزه محسوب می‌گردد. البته باید توجه داشت که دفاع مشروع جمهوری اسلامی ایران امروز نه فقط در حوزه موشکی، بلکه در حوزه سایبری و جنگ الکترونیک نیز به دنیا اثبات شده است.

همچنین الهام‌بخشی جمهوری اسلامی ایران در حوزه «حرف نو» برای قلوب مردم دنیا در نقاط مختلف و با اولویت کشورهای منطقه و جریان‌ها و گروه‌های مختلف، امروز جریان‌های متعددی را در قالب تئوری مقاومت ایجاد نموده است که یکی دیگر از مؤلفه‌های بازدارندگی و عمق استراتژیک جمهوری اسلامی ایران در قالب جریان‌های مقاومتی تعریف می‌گردد. یکی دیگر از ابعاد راهبردی بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران، وسعت کشور، همسایگی با ۱۵ کشور که مرزهای مشترک زمینی و آبی با کشورمان دارند، در اختیار داشتن آبراه‌های مهم و اساسی در مجموعه آبراه‌های بین‌المللی و در یک کلام، موقعیت ژئوپولیتیک ایران محسوب می‌گردد.

تردیدی نیست که موقعیت جغرافیایی کشورها، جزء دارایی‌های آن کشور هستند و می‌توانند به عنوان یک عامل قدرت استفاده شوند. لذا توان جغرافیایی، جمعیتی، سرزمینی و موقعیت جغرافیایی ایران، خود یک عامل بازدارنده محسوب می‌شود و قدرتی را برای ایران ایجاد کرده است. کنترل بر تنگه هرمز نیز بی‌شک جزء مؤلفه‌های قدرت بازدارندگی ایران محسوب می‌شود.

نکته بعدی که باید به بازدارندگی جمهوری اسلامی اضافه شود، گفتمان عدالت‌محور است که امروز در میان بخش قابل توجهی از مردم دنیا توانسته شرایطی را ایجاد کند که حتی در کشورهای متخاصم همچون ایالات متحده آمریکا، پرچم جمهوری اسلامی ایران به عنوان الگویی از گفتمان کشورمان برافراشته شده و نسبت به این پرچم که نمادی از ملت ایران است، شعارهای احترام‌آمیز داده می‌شود.