حسن لاسجردی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به حضور سفیر سوریه در سازمان ملل در مهمانی دیپلماتیک سفیر عربستان سعودی و زمینه‌های نزدیکی روابط این دو کشور، خاطرنشان کرد: بعد از تحولات سخت در بحران سوریه، به‌ویژه طی دو سال گذشته، به نظر می‌رسد جریان عربی بحران سوریه در تلاش است بعدازاینکه موفق نشد بشار اسد را از قدرت کنار بگذارد، دوباره به فضای ارتباطات برگردد تا بتواند از طریق آن‌هم دولت سوریه را کنترل کند و هم با این ارتباط بتواند فضای جهان عرب را مدیریت کند.

عربستان در تلاش برای تغییر رویکرد در سوریه

وی با بیان اینکه این موضوع بیشتر از طرف عربستان مشهود است، افزود: عربستان هزینه‌های سیاسی، مالی و حیثیتی در بحران‌های منطقه‌ای به‌ویژه درخصوص سوریه، عراق، یمن، مباحث نفتی و موضوعات مربوط به اتحادیه‌های منطقه‌ای مانند شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه عرب کرد که درمجموع برآورد و یا پس‌انداز مناسبی به‌اندازه مخارجش نداشت. به این دلیل به دنبال این است که رویکردش را عوض کند.

لاسجردی نقش تغییر چیدمان قدرت در عربستان در یکی دو سال گذشته را مهم دانست و گفت: با اقداماتی که ولیعهد عربستان با فشار به شاهزاده‌ها انجام داد، توانست شرایط را به نفع خود مدیریت کند. در حال حاضر هم با توجه به مخالفت‌هایی که در داخل دستگاه حاکمه باسیاست‌های محمد بن سلمان وجود دارد، نگاه‌ها این است که برخی تغییر رویکردها شاید بتواند فشارهای داخلی علیه ولیعهد را کاهش دهد و او بتواند با فراغ بال در فضای تصمیم‌گیری عربستان نقش‌آفرینی کند.

این تحلیلگر مسائل خاورمیانه با بیان اینکه برخی معتقدند به‌رغم حضور پادشاه عربستان، ولیعهد است که نقش اساسی را بازی می‌کند، ادامه داد: بنابراین برای نقش‌آفرینی ولیعهد باید دستکم تعدادی از سیاست‌های اعلامی و اعمالی که عربستان دارد به نتیجه برسد.

عربستان می‌خواهد از فرصت بازگشت به صحنه سوریه استفاده کند

وی با اشاره به نقش عربستان در قبال بحران های سوریه تصریح کرد: عربستان در سوریه به دنبال این است که از فرصت بازگشت به صحنه سوریه استفاده کند؛ به این معنا که آن‌ها اولاً ابراز علاقه کرده‌اند به روابط سیاسی برگردند و بالطبع بعد از مدتی موضوع افتتاح سفارتشان را مطرح می‌کنند. درعین‌حال موضوع روابط جهان عرب برای عربستان مهم است، چراکه آن‌ها در تحولات اخیر مشکلاتی با قطر پیداکرده‌اند، علاوه بر آن برخی دیگر از کشورها به‌طور مشخص در بعضی از نشست‌ها و اتفاقات جهان عرب با عربستان همکاری سابق را نداشتند.

احیای روابط با سوریه فرصت تنفسی برای عربستان

لاسجردی با تأکید بر اینکه به نظر می‌رسد هیئت حاکمه عربستان به این نتیجه رسیده که باید تغییراتی در فضای همکاری، همراهی و ائتلاف‌های خود صورت دهد، گفت: طرح موضع احیای روابط با سوریه با توجه به ابقای بشار اسد در مسند قدرت، می‌تواند فضای جدید و فرصت تنفسی برای عربستان باشد که شاید حتی کمک کند که بخشی از فشارهای داخلی علیه ولیعهد و سیستم حاکم هم کاهش یابد.

این کارشناس مسائل خاورمیانه با اشاره به دیدار سه سال گذشته میان مقامات دو کشور عربستان و سوریه که منجر به نتیجه‌ای نشد و چشم‌انداز روابط آینده میان دو کشور، اضافه کرد: در جهان عرب قاعده کلی این است که روابط به جهت اینکه خیلی به افراد متکی است به همان اندازه هم شکنندگی دارد. لذا ممکن است ملاقات‌هایی حتی در سطوح بالا، در مناسبت‌ها و زمان‌های مختلف شکل بگیرد، اما با یک اتفاق و اظهارنظر و یا حتی اقدام پیش‌بینی‌شده و یا پیش‌بینی‌نشده به هم بریزد.

وی ادامه داد: به نظر می‌رسد روابط سیاسی در جهان عرب تابعی از قواعد محکم و یا بنیان دار سیاسی نیست و هر احتمالی در روابط را می‌توان پیش‌بینی کرد. البته این امر به این معنا نیست که آن‌قدر سطح شکنندگی بالا است که نمی‌شود به هیچ رایزنی و قرار دیپلماتیکی تکیه کرد.

لاسجردی درعین‌حال با اشاره به بازگشایی سفارت امارات در دمشق و توصیف مقامات امارات که روابط دو کشور قوی و متمایز است، گفت: لااقل برخی حوادث و اتفاقات در حوزه سوریه رخ داده که می‌شود به‌عنوان نکته مثبت و یا راهگشا آن را در نظر گرفت؛ ازجمله اینکه برخی کشورهای عربی مانند امارات تصمیم گرفتند روابط سیاسی خود را با سوریه احیا کنند. صرف این موضوع ازآنجاکه تبدیل به تصمیم عمومی شده و حتی در برخی از نشست‌های کشورهای عربی مطرح‌شده، چون افکار عمومی به آن سمت شکل‌گرفته است می‌شود به‌عنوان رفتار دسته‌جمعی و دارای پشتوانه به آن تکیه کرد.

تلاش کشورهای عربی برای استفاده از راه‌حل‌های سیاسی در قبال سوریه

این کارشناس مسائل خاورمیانه با بیان اینکه با توجه به رفتارهای هیجانی که ولیعهد عربستان دارد این دیدار و یا حتی افتتاح سفارت و روابط تجاری و امنیتی نمی‌تواند بلندمدت باشد و تابعی از کشمکش‌های منطقه‌ای است، افزود: اما درهرحال کشورهای عربی رویه گذشته شان را مبتنی بر براندازی حاکمیت سوریه کنار گذاشته‌اند و تلاش می‌کنند از راه‌حل‌های سیاسی استفاده کنند.

روس‌ها تسهیل‌کننده روابط کشورهای عربی با سوریه

این عضو شورای سردبیری خبرآنلاین با اشاره به نقش روس‌ها به‌عنوان بازیگری منطقه‌ای، گفت: روس‌ها که در دوره پوتین بازگشت حساب شده‌ای به منطقه خاورمیانه دارند تلاش می‌کنند به‌ویژه با کشورهای عربی روابط مناسبی داشته باشند. موضوعی که نشان می‌دهد به‌عنوان بازیگر مهم و مؤثر می‌توانند در فضای ارتباط کشورها تأثیرگذار باشند. در مباحث مربوط به سوریه که روس‌ها نقش مهمی دارند به نظر می‌رسد در مناسبات پشت پرده و یا دستکم در مناسبات غیررسمی روس‌ها می‌توانند تسهیل‌کننده روابط کشورهای عربی با سوریه به‌ویژه عربستان باشند.

وی در رابطه با اظهارات یکی از مقامات عربستان مبنی بر اینکه اتفاقات قبلی در قبال سوریه مانند ابر تابستانی خواهد گذشت، در خصوص ارتباط این روابط با ایران، خاطرنشان کرد: در فضای دیپلماسی حضور یک بازیگر نافی حضور دیگران نیست. در روابط بین کشورها امکان دارد که سهم‌ها جابجا شود اما اصل روابط تحت تأثیر قرار نمی‌گیرد.

نباید چندان امیدوار به روابط گرم سوریه با کشورهای عربی باشیم

لاسجردی ادامه داد: در روابط سوریه و دو بازیگر مهم ایران و عربستان، به نظر می‌رسد که هنوز نباید خیلی امیدوار به روابط گرم سوریه با کشورهای عربی باشیم. چراکه ما رفتار کشورها در بحران سوریه را دیده‌ایم. نقشی که با ایجاد دست‌اندازها و سرمایه‌گذاری علیه دولت سوریه و اعزام گروه‌های مسلح، مواضع و ضدیت‌های که داشتند و طرح‌های بین‌المللی که دنبال کردند مجموع این‌ها نمی‌تواند در حافظه ملت و دولت سوریه پاک شود و بگوییم حالا که آن‌ها یک چراغ سبز نشان داده‌اند همه این‌ها از بین می‌رود.

وی گفت: آن‌سوی معادله هم ایران پای سوریه ایستاد. این مناسبات هم‌مقداری متفاوت از فضای جهان عرب است که یک کشور غیر عرب این‌گونه کنار کشوری عرب بایستد. چراکه این دو کشور چندین بار است که پای هم ایستاده‌اند. فضای روابط ایران و سوریه فراتر از فضای روابط عادی و جاری دیپلماتیک است؛ بنابراین به نظر نمی‌رسد حتی چراغ سبز یا تمایل و یا حتی درهای سبزی که کشورهای عربی و به‌ویژه عربستان در بحث سرمایه‌گذاری در روابط جهان عرب و مباحث مربوط به حوزه‌های امنیت نشان می‌دهند مانع جدی در روابط ایران و سوریه باشد.