رسول علیپور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی در خصوص ادعای مالکیت ترکیه بر 14 جزیره در دریای اژه و نامه تکذیبیه یونان به سازمان ملل تصریح کرد: ترکیه معتقد است طبق معاهدات لوزان در سال 1923 و پاریس در سال 1947، یونان نمی‌تواند در جزایر تحت حاکمیت خود در دریای اژه، به‌جز استقرار نیروهای انتظامی برای تأمین امنیت ساکنین، هیچ نیروی مسلحی داشته باشد و یا پایگاه نظامی تأسیس کند.

وی افزود: شرایط بعد از جنگ جهانی اول و دوم، منجر به جدایی 12 جزیره این دریا از حاکمیت ایتالیا شد که بعدها تحت تسلط یونان درآمد و برخی از این جزایر نیز نزدیک به سواحل آنتالیا در دریای اژه هستند و صدها کیلومتر از یونان فاصله دارند. اکنون ترکیه اعلام می‌کند یونان معاهدات را نقض کرده و آن‌ها را به چالش کشیده است.

افزایش تحرکات نظامی یونان در جزایر مدیترانه شرقی

این کارشناس مسائل ترکیه با یادآوری اینکه تنش‌هایی که میان این دو کشور در ارتباط با این جزایر شاهد هستیم محدود به مقطع خاصی نیست و به‌ویژه از سال 1960 تشدید و بعضاً به تقابل نظامی منجر شده است، توضیح داد: از سال 1960 به بعد، در خصوص حق حاکمیت، نظارت و تأمین امنیت در این جزایر میان ترکیه و یونان اختلاف‌نظر ایجاد شد. ترکیه اعلام کرد یونان در حال تأسیس فرودگاه نظامی و دیگر تأسیسات نظامی در این جزایر است که تهدیدی برای امنیت ترکیه ارزیابی می‌شود.

علیپور گفت: یونان نیز اعلام کرده با تغییر شرایطی که در زمان امضای معاهدات بوده، محدودیت‌ها نیز تغییر کرده است. یونان معتقد است معاهده مونترو در سال 1936، جای معاهده لوزان را که ناظر بر عاری بودن از هرگونه تحرکات و استقرار نظامی در تنگه‌ها بود، گرفته و دیگر محدودیت‌های پیشین برای یونان وجود ندارد.

وی ادامه داد: با افزایش تحرکات نظامی یونان و رزمایش مشترک با آمریکا در این جزایر، تنش‌ها با ترکیه شدت گرفت. آنکارا آن‌ها را اقدامات تحریک‌آمیز از سوی یونان توصیف کرد و هشدار داد اگر یونان به تعهدات خود عمل نکند، ترکیه ادعای حاکمیتی در ارتباط با جزایر مطرح خواهد کرد.

این تحلیلگر مسائل ترکیه با بیان اینکه آمریکا در سفر اخیر نخست‌وزیر یونان به واشنگتن، چراغ سبزی برای فروش جنگنده‌های اف.35 به این کشور داده است، اضافه کرد: ترکیه عضو پروژه ساخت این جنگنده‌ها بود و قطعات مختلف آن در ترکیه ساخته می‌شد. قرار بود آمریکا آن‌ها را به ترکیه بفروشد که بعدها به دلیل انتقاد از ترکیه نسبت به خرید اس.400 از روسیه، اعلام کرد ترکیه را از این پروژه کنار می‌گذارد و این جنگنده‌ها را به آن‌ها نخواهد فروخت.

علیپور گفت: گفته می‌شود از سال 2021، تحرکات و استقرار نظامیان آمریکا و یونان در جزایر تحت حاکمیت یونان در دریای اژه به‌سرعت بالا رفته و ازآنجاکه یونان، آمریکا را در کنار خود می‌بیند با افزایش تحرکات، پایگاه‌های نظامی خود در این جزایر را به 10 عدد رسانده است.

وی افزود: این تنش‌ها صرفاً به بحث حاکمیت بر جزایر محدود نمی‌شود، ترکیه تاکنون چندان به ادعاهای حاکمیتی نپرداخته، چراکه می‌داند برخلاف معاهدات است و در عرصه بین‌المللی، حمایت نمی‌شود، اما ازآنجاکه سطح تنش‌ها بالا رفته است، این بحث مطرح شد. درهرحال، آنکارا تلاش می‌کند با مدیریت تنش‌ها، بحران به حدی نرسد که روابطش را با کشورهای اروپایی و آمریکا بیش‌ازپیش متزلزل کند.

علیپور تعیین محدوده حوزه‌های دریای موسوم به آب‌های سرزمینی، فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی را ازجمله تنش‌ها میان ترکیه و یونان در مدیترانه شرقی عنوان کرد و ادامه داد: یونان معتقد است به دلیل حق حاکمیتش بر این جزایر، این جزایر مانند سرزمین اصلی یونان، دارای فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی است و ترکیه نمی‌تواند با اعزام ناوچه در اطراف آب‌های سرزمینی یونان حضورداشته باشد و اکتشاف انرژی انجام دهد. یونان تأکید دارد این مشکلات باید در دیوان بین‌المللی دادگستری حل شود، اما ترکیه صلاحیت اجباری این دیوان را نپذیرفته و اعلام می‌کند جزایر را نمی‌توان سرزمین اصلی تلقی کرد.

این کارشناس مسائل ترکیه بابیان اینکه در شرایط فعلی، هیچ‌یک از طرفین تمایلی به تقابل جدی نظامی ندارند، یادآور شد: بااینکه هر دو کشور عضو ناتو هستند، اما ترکیه احساس می‌کند تاکنون در تنش‌هایی که داشته از سوی ناتو تنها گذاشته‌شده و آمریکا و دیگر اعضای ناتو در مناقشه با یونان، طرف آتن را دارند. ترکیه در این شرایط، با هشدارها تلاش می‌کند آن‌ها را مجاب کند که در خصوص این مسائل منصفانه قضاوت کنند.

مناقشات حاکمیتی ترکیه با یونان متکی بر ادعاهای لفظی

وی با تأکید بر اینکه مناقشات حاکمیتی ترکیه با یونان فراتر از ادعاهای لفظی نخواهد بود، اضافه کرد: یونان نگران است که عملیاتی مانند حمله نظامی ترکیه در سال 1974 به قبرس، به جزایری که تحت حاکمیتش است، صورت گیرد؛ به همین دلیل اقدامات خود را تدافعی توصیف می‌کند. در این شرایط، چشم‌انداز این تحرکات و امکان بروز تنش نظامی، به اقدامات یونان و میزان پیشروی در جزایر نزدیک به خاک ترکیه بستگی دارد.

این تحلیلگر مسائل ترکیه، تکیه‌بر بحث مدیریت پناه‌جویان و همچنین عضویت سوئد و فنلاند در ناتو را برگ برنده و اهرم فشار ترکیه دانست تا این کشور در موضع ضعف قرار نگیرد و گفت: ترکیه می‌داند آمریکا نقش برجسته‌ای در کودتاها و براندازی‌های دولت‌های قبل داشته است و وقتی پایگاه‌های نظامی در اطراف ترکیه تأسیس می‌کند و به یونان که اختلافات قدیمی با آن دارد جنگنده می‌دهد، نگرانی‌هایش افزایش می‌یابد.

علیپور درعین‌حال افزود: دولت مستقر در ترکیه، دولتی برآمده از ائتلاف احزاب میانی و ملی‌گرایان ترک است و حدود یک سال تا برگزاری انتخابات باقی‌مانده است. در این شرایط، معمولاً سیاستمداران ترکیه ترجیح می‌دهند برای اینکه از احساسات ملی‌گرایانه داخلی نهایت بهره‌برداری را داشته باشند، از موضوعات بین‌المللی استفاده کنند. در جریان انتخابات قبلی نیز شاهد بروز چنین تنش‌هایی میان ترکیه با کشورهایی مانند آلمان و هلند بودیم؛ بنابراین با نزدیک شدن به انتخابات همچنان شاهد این تنش‌های لفظی خواهیم بود.