محسن پاک آیین در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به انسداد گذرگاه لاچین از سوی جمهوری آذربایجان که انتقادات و نارضایتی ارمنستان را به همراه داشته است، تصریح کرد: گذرگاه لاچین، مسیری است که قره باغ را به ارمنستان متصل می‌کند و این گذرگاه تنها راه خروجی قره باغ به ارمنستان است که معمولا امکانات غذایی، رفاهی و معیشتی به قره باغ منتقل می‌شود و در صورتی که این گذرگاه بسته شود، عملا ارامنه این منطقه در محاصره اقتصادی قرارمی گیرند و چنانچه این اقدام طولانی شود، منجر به فاجعه‌ای انسانی خواهد شد.

وی با بیان اینکه این مسئله، خصوصا در زمینه حمل و نقل دارو و غذا در فصل زمستان بسیار اهمیت دارد، افزود: ارمنستان اعلام می‌کند، جمهوری آذربایجان گذرگاه لاچین را به طور کامل بسته است، اما طرف آذری تاکید دارد که این گذرگاه بسته نیست و تنها در مواردی محدودیت‌هایی ایجاد شده و ادعا دارد که ارمنستان از این مناطق مواد معدنی قاچاق می‌کند.

سفیر پیشین کشورمان در باکو گفت: واقعیت این است که در حال حاضر ارامنه قره باغ در تنگنا قرارگرفته‌اند، این شرایط ممکن است به واسطه انسداد کامل لاچین و یا ایجاد محدودیت برای تردد ارامنه قره باغ به ارمنستان و بالعکس باشد. در هر صورت این شرایط، وضعیت خوبی نیست و این اقدامات خلاف موازین حقوق بشر است و در نتیجه آن جمعی از انسان‌های بیگناه در معرض خطر و آسیب قرار گرفته‌اند.

پاک آیین با اشاره به نقش بازیگران منطقه‌ای و سازمان‌های بین‌المللی ادامه داد: باید از جمهوری آذربایجان خواسته شود محدودیت‌ها را لغو کند و در عین حال این حق را دارد که بر معادن این منطقه نظارت کند. جلوگیری از سوء استفاده از معادن، نباید بهانه‌ای برای بسته شدن گذرگاه شود. منطقه لاچین متعلق به جمهوری آذربایجان است و حق اعمال حاکمیت بر این مناطق را دارد و اگر ادعای قاچاق مواد معدنی درست باشد، به راحتی می‌تواند از این اقدام جلوگیری کند.

وی با یادآوری اینکه این ارامنه اتباع جمهوری آذربایجان هستند و نباید در معرض خطر قرارگیرند، درخصوص اهداف باکو از مسدود کردن دالان لاچین، خاطرنشان کرد: احتمال می‌رود به دلیل بازنشدن دالان زنگزور، جمهوری آذربایجان به دنبال عملی متقابل بوده که دالان لاچین را مسدود کند؛ در حالی که ایروان اعلام کرده آمادگی دارد دالان زنگزور را مشروط بر اینکه تعلق آن به تمامیت ارضی ارمنستان حفظ شود، باز کند. در هر حال، این دالان در استان سیونیک ارمنستان قراردارد و جزء تمامیت ارضی این کشور شناخته می‌شود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با تاکید بر اینکه جمهوری آذربایجان و ارمنستان باید به تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذارند و موازین بین‌المللی را رعایت کنند، گفت: هم جمهوری ارمنستان باید بپذیرد قره باغ تحت حاکمیت جمهوری آذربایجان است و راه حل مسائل را بر اساس این پذیرش اتخاذ کند و هم جمهوری آذربایجان باید قبول کند دالان سیونیک در داخل ارمنستان است و ایروان حق اعمال حاکمیت بر آن را دارد.

پاک آیین با بیان اینکه در این میان نباید تحریکات ترکیه و رژیم صهیونیستی را نادیده گرفت، افزود: ترکیه که بیش از صدسال است با ارمنستان اختلاف دارد، علاقمند به بهبود روابط این کشور با جمهوری آذربایجان نیست و وجود جنگ، و یا حداقل نه جنگ نه صلح برای آن‌ها مطلوب است. رژیم صهیونیستی هم که فروشنده سلاح با باکو است و همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی با ارمنستان دارد علاقه مند به پایان این تنش نیست؛ چراکه منافع خود را از دست می‌دهد.

وی گفت: تلاش‌های ایران و روسیه به عنوان اقدام مشترک میانجی‌گرانه می‌تواند کمک کند تا اختلافات میان دو کشور کاهش یابد تا وضعیت بهتری در منطقه ایجاد شود.

سفیر پیشین کشورمان در جمهوری آذربایجان با اشاره به مذاکرات انجام شده در روزهای گذشته میان روسیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، به تشریح مواضع تهران و مسکو نسبت به ضرورت عدم تغییر ژئوپلیتیک منطقه و توجه به خطوط قرمز آن‌ها پرداخت و ادامه داد: تا زمانی که مذاکره میان ایروان و باکو ادامه یابد، طرفین به دنبال حل مشکل از مسیر نظامی نباشند و خطر تهدید مرزهای جغرافیایی وجود نداشته باشد، ایران و روسیه باید تلاش کنند با میانجی گری مشکلات آن‌ها را کاهش دهند. اما اگر قرار شد مسیر نظامی طی شود و مرزهای جرافیایی دستخوش تغییر شوند که در شرایط فعلی بعید به نظر می‌رسد، در آن صورت اتخاذ تصمیمات دیگری باید مد نظر قرار گیرد.

پاک آیین تاکید کرد: اینکه ارمنستان با عدول از تمامیت ارضی خود، دالان سیونیک را به جمهوری آذربایجان واگذار کند نیز بعید به نظر می‌رسد، چرا که در آن صورت ارتباط شمال و جنوب ارمنستان کاملا قطع می‌شود و بخش زیادی از تمامیت ارضی خود را از دست می‌دهد. مقاومتی که ارمنستان می‌کند با این هدف است که تمامیت ارضی خود را از دست ندهد، در عین حال باید تلاش شود ارامنه جمهوری آذربایجان نیز که در قره باغ حضور دارند راهی به خارج داشته باشند، تا بتوانند از این محاصره رها شوند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل گفت: باید ابهامات موافقت نامه مسکو که با حضور روسیه و میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان امضا شد حل شود و به طور دقیق روشن شود که دالان زنگزور در تمامیت ارضی کدام کشور است. البته روسها اعلام کرده‌اند این دالان در تمامیت ارضی ارمنستان قراردارد اما باید این مسئله در توافقها لحاظ شود. در عین حال نیز باید قره باغ به جمهوری آذربایجان برگردد و باکو تعهد دهد با حفظ حقوق شهروندی اقلیتهای ارمنی قره باغ ، آن‌ها را مورد احترام قرار دهد و مشکلاتی برایشان ایجاد نشود. در غیر این صورت همواره احتمال اختلاف و بروز درگیری‌های پراکنده وجود دارد.