حسن بهشتی پور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به مواضع کشورهای غربی در یک سالگی حمله روسیه به اوکراین و افزایش سطح تخاصم میان شرق و غرب، به تشریح پیوستگی‌های ژئواکونومیک و ژئوپلیتیک، تاریخی، مذهبی، نژادی و فرهنگی میان روسیه و اوکراین پرداخت و تصریح کرد: روسیه حدود 1580 کیلومتر مرز مشترک با اوکراین دارد و امنیت این دو کشور بسیار به هم گره خورده است. اوکراین 12 قرن با روسیه رابطه نزدیک داشت و در کنار روسیه با هم در دو جنگ مهم شرکت کردند.

وی با بیان اینکه زبیگنیو برژینسکی سال 1997 در کتاب «شطرنج» خود آورده بود «اگر می‌خواهیم درمقابل اوراسیا که تهدیدی علیه غرب است موفق باشیم باید میان روسیه و اوکراین جدایی ایجاد کنیم»، افزود: از دید برژینسکی، «روسیه بدون اوکراین نمی تواند در اوراسیا موفق باشد». بنابراین با توجه به تحولاتی که رخ داد، روسیه با توجه به جمیع جهات از بابت اوکراین احساس تهدید می‌کرد و این احساس را همه درک می‌کردند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل با تاکید بر اینکه انتقادی که روسیه نسبت به آمریکا داشت مبنی بر اینکه با حمله به افغانستان سازوکارهای بین‌المللی را نادیده گرفت و یکجانبه‌گرایی را به جای چندجانبه گرایی انتخاب کرده است، خود با حمله به اوکراین مرتکب شد، گفت: روسیه روی 17 میلیون روس‌تبار اوکراین حساب کرده و برآوردش این بود که می‌تواند از آن‌ها استفاده کند و با حمله‌ای برق آسا، دولت زلنسکی را ساقط کند؛ اما با اینکه طرف اوکراینی دچار تشتت بود، با وقوع تجاوز نظامی اتحادی میان آن‌ها شکل گرفت و رهبران اوکراین، برخلاف انتظار روسیه، از کی‌یف فرار نکردند. آن‌ها مقاومت کردند و ارتش روسیه در اطراف کی یف، شکست بزرگی متحمل و ناچار شد در شرق مستقر شود.

بهشتی پور با بیان اینکه اوکراین در جریان جنگ بیش از همه، زیان دیده است، به حجم بالای جمعیت آواره و مهاجر این کشور اشاره کرد و ادامه داد: روسیه بحران شدید اقتصادی خود را مدیریت و سعی کرد مانع سقوط روبل شود، اما فرارسرمایه همچنان به شدت ادامه دارد و به دلیل تحریم‌ها، تولید ناخالص داخلی و رشد اقتصادی این کشور بسیار کاهش پیدا کرد. با وجود مدیریت تیم پوتین، این مسائل در میان‌مدت و بلند‌مدت این کشور را با مشکلات اساسی مواجه می‌کند.

مهم‌ترین برندگان و بازندگان جنگ اوکراین

وی به بحران غذای جهانی و بحران‌های متعدد اروپا اشاره کرد و گفت: آمریکا برنده این جنگ بود و همچنان از منافع اقتصادی، سیاسی و ژئوپلیتیک آن بهره برداری می‌کند. این کشور، 20 درصد صادرات گاز خود را افزایش داد و کشورهایی مانند سوئد و فنلاند که سال‌ها بی‌طرف بودند، رسما فرایند عضویت خود در ناتو را آغاز کردند و گسترش ناتو از شمال به سمت روسیه نیز آغاز شد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل چین را دومین بهره‌بردار تحولات ناشی از جنگ اوکراین عنوان کرد و افزود: چین اکنون نفت و گاز ارزان از روسیه دریافت می‌کند و چندان مواضع سیاسی نیز به نفع مسکو نداشته است؛ چرا که اقتصاد این کشور به آمریکا گره خورده است. عربستان نیز در این مقطع با افزایش قیمت نفت، به سود هنگفتی رسید و توانست گام‌هایی برای اجرای طرح‌های بلندمدت خود بردارد.

بهشتی پور خاطرنشان کرد: طرح‌های متعددی برای صلح ارائه شده، اما به نظر می‌رسد فعلا هیچ نشانه‌ای برای پایان جنگ وجود ندارد و متاسفانه جنگ حداقل تا شش ماه آینده ادامه پیدا خواهد کرد. اکنون ما شاهد نظام بین‌المللی متفاوتی در مقایسه با پیش از جنگ هستیم.

وی توضیح داد: نظام جدید مبتنی بر چندجانبه گرایی و بی‌قطبی و متکی بر منطقه گرایی است که در آن قدرت‌های منطقه‌ای درسطح بین‌المللی با یکدیگر همکاری و درعین حال رقابت خواهند داشت. در گذشته قدرت‌ها به طورکامل با یکدیگر رقابت داشتند و به دنبال نابودی یکدیگر بودند؛ اما اکنون نظام بین‌الملل دوقطبی نیست، علاوه بر آن قدرت نابودی طرف مقابل وجود ندارد و اقتصاد، سیاست و امنیت به نحو چشمگیری درعرصه دیجیتالی و جهانی شدن پیش رفته و به گونه‌ای دنیا را پیش می‌برد که هیچ طرفی نمی‌تواند به دنبال حذف طرف مقابل باشد، چراکه این اقدام در واقع به معنای حذف خودش خواهد بود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل به پیوستگی و گره خوردگی منافع در نظام جدید بین‌الملل و ایجاد بالاترین رقابت میان چین و آمریکا اشاره کرد و درخصوص برخی تحلیل‌ها مبنی بر تلاش آمریکا برای وارد کردن ایران و چین در میدان جنگ روسیه علیه اوکراین و یا ایجاد جنگی جهانی گفت: قطعا نفع برخی طرف‌ها در ایجاد جنگ، از جمله جنگ جهانی است، اما واقعیت‌ها نشان می‌دهد زمینه‌ای برای ایجاد جنگ جهانی وجود ندارد، به این دلیل مهم که منافع قدرت‌ها با یکدیگر پیوستگی دارد. چین اکنون 2000 میلیارد دلار در آمریکا سرمایه‌گذاری کرده و آمریکا تنها در سال 2022 میلادی 400 میلیارد دلار حجم روابط تجاری با چین داشته است. دنیای امروز نمی تواند چین را نادیده بگیرد.

بهشتی پور با بیان اینکه آمریکا حدود 3200 میلیارد دلار در چین سرمایه‌گذاری کرده‌ است، یادآور شد: با اینکه ممکن است برخوردهای نیابتی، محدود و مرحله‌ای میان آن‌ها پیش آید، اما به نظر نمی‌رسد شاهد درگیری‌های گسترده‌ای باشیم؛ چراکه منافع آن‌ها جهانی است. در دوره جنگ‌های جهانی، منافع هنوز تقسیم نشده بود و طرف‌ها از کیک قدرت منافع بیشتری می‌خواستند، اما درعصر دیجیتالی منافع تعریف شده و قدرت‌های بزرگ حوزه‌های مختلفی برای یکدیگر تعریف کرده‌اند که گاه شاهد رقابت و گاه شاهد همکاری هستیم.

وی به منافع شرکت‌های بزرگ اسلحه‌سازی در ایجاد جنگ اشاره کرد و با انتقاد از تحلیل‌های مبتنی بر ذهنیت‌های جنگ سردی، ادامه داد: اکنون معادلات گذشته به هم ریخته است و ما شاهد درهم‌تنیدگی منافع هستیم. شرق و غرب، به آن مفهوم که در گذشته وجود داشت، دیگر وجود ندارد و جهان مبتنی بر سرمایه‌داری چندملیتی است. البته کشورها منافع ملی خود را دنبال می‌کنند، اما در اقتصاد و تجارت، بُعد فراملی عمل کردن غلبه دارد. در شرق، چین و هند که همکاری‌های گسترده‌ای با آمریکا دارند و قطعا روسیه نیز بعد از پایان جنگ، شروع به تقویت روابط با آمریکایی‌ها خواهد کرد. باید این واقعیت‌ها را در روابط بین‌الملل پذیرفت.