یاسر کنعانی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی، با بیان اینکه کودتا در آفریقا، مساله تازه ای نیست و در قرن بیستم هم این قاره بعد از استقلال از استعمار، شاهد کودتاهای مختلفی بوده است، تصریح کرد: وابستگی دولت‌های مستقر در این کشورها به نظام استعماری و نارضایتی آحاد جامعه به واسطه فقر، عدم شفافیت و خصوصا حکمرانی‌های بد و متوالی و حکومت‌های موروثی، همواره این قاره را در معرض کودتا قرار داده است.

وی با یادآوری اینکه آفریقا با پیشینیه 500ساله استعماری درگیر است، ضمن تشریح نقش و تاثیر استعمارگران در کودتاهایی که امروزه در آفریقا شاهد هستیم، گفت: طی سالیان اخیر، خصوصا از 2020 به بعد، ما با پدیده کودتا در کشورهای غرب آفریقا مواجه هستیم که بیشتر شامل آفریقای فرانکوفون، یا آفریقای فرانسه زبان می‌شود و این امر اهمیت مساله را بیشتر می‌کند. مالی، بورکینافاسو، گابن و نیجر که در معرض کودتا قرارگرفتند و دولت‌های نظامی در آنها مستقر شده‌اند، قرنها جزء اتحادیه فرانکوفونی بودند. فرانسه در آنجا دخالت‌های گسترده سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی‌داشت و در راستای تامین منافع خود سرمایه گذاری‌های زیادی در کشورهای غرب آفریقا کرده بود.

کنعانی افزود: بعد از جنگ اوکراین، تحولات ژئوپلیتیکی در آفریقا رخ داده است، با توجه به وابستگی اکثر کشورهای آفریقایی و ارتش‌های آن‌ها، به تجهیزات و کمک‌های مالی و توسعه ای غرب، روسیه ضمن ایفای نقشی برجسته تر، تلاش کرد با حمایت از کودتاها، ضمن ایجاد جبهه ای جدید برای اروپاییها در آفریقا، خود را از بحران درگیری با اروپا خارج کنند.

این تحلیلگر مسائل آفریقا، به علل بروز کودتا در مالی، نیجر و بورکینافاسو پرداخت و با بیان اینکه روسای جمهور و دولتمردانی که در این کشورها در راس کار بودند به فرانسه وابسته و مورد حمایت سیاسی و اقتصادی این کشور قرارداشتند، اظهارداشت: فرانسه با اعمال نفوذ، به دنبال استقرار حکام وابسته در این کشورها بود. از 2012 به بعد که فرانسه و نیروهای غربی، وارد کشور مالی شدند تا بتوانند تحت عنوان پروژه مبارزه با تروریسم، سیاست‌های نظامی‌خود را بر کشورهای منطقه ساحل حاکم کنند، یک بحران هویتی وسیعی در منطقه رخ داد.

کنعانی اضافه کرد: این مساله یک دهه ادامه پیدا کرد و در نهایت روسای جمهور این کشورها، که هر کدام چند دوره حضور خود را در قدرت تمدید کرده بودند، عمده پشتیبان‌های خود را ارتشها و نیروهای نظامی ‌خود قرار دادند.

وی با بررسی زمینه های کودتا در گابن، با بیان اینکه خاندان «علی بونگو» در این کشور 55 سال تمام کشور را در اختیار خود قرار داده‌اند، گفت: تسلسل موروثی قدرت و عدم شفافیت، حتی باعث شد اپوزیسیون، احزاب سیاسی و فعالان حوزه‌های مختلف، به مجامع غربی شکایت کردند. در نهایت فرانسه و نیروهای غربی نیروهای خود را نگه داشتند و با تکرار همان اشتباهی که در بهارعربی با «بن علی» انجام دادند، ناچار «علی بونگو» را در گابن از دست دادند. فرانسه نیروهای خود را به راحتی رها نمی‌کند، اما اکنون در نیجر، مالی، بورکینافاسو و گابن، نیروهای خود را از دست داده است.

این پژوهشگر مسائل آفریقا، اضافه‌کرد: بعد از جنگ اوکراین، تحولات ژئوپلیتیک دیگری هم در آفریقا رخ داده است، اکثر کشورهای آفریقایی و ارتش‌های آنها، وابسته به تجهیزات و کمک‌های مالی و توسعه ای غرب بودند. روسیه در این مدت ضمن ایفای نقشی برجسته‌تر، تلاش کرد با ایجاد جبهه‌ای جدید برای اروپاییها در آفریقا، از بحران درگیری خود با اروپا بکاهد. نقطه ضعف اروپا در غرب آفریقا بود، در شرق آفریقا، این تنشها و کودتاها کمتر دیده شده است. اما در غرب افریقا، به دلیل وابستگی به سیستم سیاسی فرانسه، این معضل بیشتر شد و نظام‌های کودتایی که در راس قدرت آمدند از حمایت لجستیکی و پشتیبانی روسیه برخوردارشدند، آنها تجهیزات نظامی‌دریافت می‌کنند و همه اینها باعث شد که با احساس قدرت، بتوانند در برابر استعمار سابق بایستند.

کنعانی با بیان اینکه روسیه اعزام گروه شبه ُنظامی‌واگنر به کشورهای آفریقای مرکزی، دخالت در پروسه صلح و ایفای نقش در کشورهای مختلف آفریقایی را انکار نکرده است، گفت: وقتی شورای نظامی‌حاکم بر مالی، عملیات پاسداران صلح سازمان ملل را متوقف و نیروهای آن را اخراج کرد، روسیه و چین به سرعت اعلام آمادگی کردند با توجه به ارتباط و نفوذ خود بر مقامات نظامی، این خلاء را پوشش دهند. ارسال تجهیزات و حمایت لجستیکی آشکارا انجام می‌شود. در کنفرانس اخیر روسیه با کشورهای آفریقایی، حضور ژنرال‌های این کشورها، بسیار پررنگ بود و روسیه به آنها مشروعیت بخشید.

وی خاطرنشان‌کرد: در بحث بحران غله، شش کشور آفریقایی که متحد روسیه باقی ماندند، علی رغم همه مشکلات ارتباطی دریایی، مستقیما از کمک‌های غله‌ای اهدایی روسیه برخوردارشدند. این پیامی به دیگر کشورهای آفریقایی بود که هنوز به این اتحاد روسیه نپیوسته‌اند و دچار تردید هستند و بیان کرد روسیه با ابزاری که در اختیاردارد، می‌تواند امنیت غذایی آنها را مخدوش و آنها را با بحران مواجه کند.

این کارشناس مسائل آفریقا ضمن اشاره به اقدامات اروپا در این خصوص، از جمله ارسال میانجی گرهای مختلف با هدف ممانعت از کاهش بیشتر قدرت خود، ادامه داد: کشورهای غربی با توجه به انفعالی که از خود نشان داده‌اند و پراکندگی درگیریها در این منطقه، تلاش می‌کنند این کودتاها به دیگر کشورهای آفریقایی که متحد قدرتمند فرانسه هستند، مانند ساحل عاج، سنگال و دیگر کشورهای مورد حمایت انگلیس سرایت نکند و با مهره‌چینی و تغییرات، در افکارعمومی تاثیربگذارند و رژیم‌های وابسته به خود را تثبیت کنند.

وی با بیان اینکه غرب با توجه به ابزارهایی که در مجامع بین المللی دارد، راهکارهایی را دنبال خواهد کرد تا بتواند بر هژمونی که روسیه درصدد تحقق آن است تاثیر بگذارند و قدرت آن را در منطقه ضعیف کنند، افزود: آنها امید دارند، با پیوستن بازیگران جدید در منطقه، از جمله عربستان که اجلاس سران عربستان و آفریقا را در نوامبر در ریاض برگزار می کند، به صورت غیرمستقیم، اهداف خود را دنبال کنند.