از لداخ تا دهلی؛ عبور از گذشته خونین

علی بیگدلی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «حادثه مرزی ۲۰۲۰ در دره گالوان یک نقطه عطف منفی در روابط دو کشور بود. مرگ سربازان در ارتفاعات هیمالیا باعث شد فضای عمومی در هند علیه چین ملتهب شود و روابط به پایین‌ترین سطح برسد. ضمن آنکه حمایت تسلیحاتی و دیپلماتیک تمام عیار و علنی چین از پاکستان در درگیری اخیر با هند هم به زخم های کهنه در مناسبات پکن و دهلی افزود. اما اکنون واقعیت‌های ژئوپلیتیک، طرفین را ناگزیر به بازنگری کرده است.»

به گفته او، «سفر وانگ یی، وزیر خارجه چین به هند و دیدارهای فشرده با سوبرامانیام جایشانکار، وزیر امور خارجه هند و آجیت دووال، مشاور امنیت ملی دولت هند نشانه‌ای از تمایل دو قدرت آسیایی برای عبور از گذشته است.» بیگدلی معتقد است که «احیای گفتگوها درباره تجارت مرزی، از سرگیری پروازهای مستقیم و توافق‌های گردشگری، اگرچه نمادین به نظر می‌رسند، اما در دیپلماسی معنا دارند. این اقدامات نشانه‌ای از آن است که دو طرف قصد دارند زخم‌های لداخ را التیام ببخشند و راه را برای همکاری‌های گسترده‌تر باز کنند.»

 فشارهای واشنگتن و چرخش دهلی

به گفته بیگدلی، بخش مهمی از این نزدیکی، ناشی از فشارهای واشنگتن است. او توضیح می‌دهد: «اعمال تعرفه ۵۰ درصدی آمریکا علیه هند به بهانه خرید نفت از روسیه، در واقع بزرگ‌ترین شوک اقتصادی سال‌های اخیر برای دهلی بود. ترامپ انتظار داشت هند روابط خود را با روسیه کاهش دهد، اما نتیجه کاملاً معکوس شد.»

به باور این کارشناس حوزه بین‌الملل، «تحریم‌ها و تعرفه‌ها عملاً هند را به سمت مسکو و پکن سوق داده است. وقتی هند می‌بیند آمریکا حاضر است به‌خاطر خرید نفت از روسیه، چنین جریمه سنگینی اعمال کند، طبیعی است که به سمت تنوع‌بخشی شرکا حرکت کند و در این میان چین با ظرفیت عظیم اقتصادی و نقش کلیدی در بریکس، جذاب‌ترین گزینه برای دهلی است.» بیگدلی این تغییر را «چرخش راهبردی هند» توصیف می‌کند که پیامدهای آن می‌تواند توازن قوا در آسیا را دگرگون سازد.

اقتصاد عاملی تعیین کننده در راهبرد جدید

بیگدلی سپس به بُعد اقتصادی روابط دو کشور می‌پردازد و خاطر نشان می‌کند که «چین دومین شریک تجاری بزرگ هند است و حجم واردات مواد خام و صنعتی از پکن برای توسعه زیرساخت‌های هند حیاتی است. در مقابل، چین نیز به بازار گسترده هند برای صادرات و سرمایه‌گذاری نیاز دارد.»

این استاد دانشگاه با اشاره به پروژه‌های مشترک احتمالی، از جمله همکاری شرکت آدانی با خودروساز چینی بی‌وای‌دی برای تولید باتری در هند، تأکید می‌کند که «این نوع همکاری‌ها نشان می‌دهد که آشتی صرفاً نمادین نیست؛ بلکه یک ضرورت اقتصادی است.»

بیگدلی بر این باور است که «پس از تجربه جنگ تجاری با آمریکا، هر دو کشور دریافتند که وابستگی بیش از حد به غرب می‌تواند آسیب‌پذیری ایجاد کند. در نتیجه، آن‌ها به سمت ساختن یک بلوک اقتصادی جدید حرکت می‌کنند که می‌تواند در قالب بریکس یا سازمان همکاری شانگهای، به چالش جدی برای نظام اقتصادی تحت رهبری غرب تبدیل شود.»

پیامدهای ژئوپلیتیکی نظم جدید آسیایی

بیگدلی گفت: «اگر سفر نارندرا مودی، نخست وزیر هند به چین در پایان آگوست (نهم شهریور)عملی شود، یک نقطه عطف تاریخی خواهد بود، زیرا برای نخستین بار پس از سال‌ها، رهبران هند و چین در فضایی متفاوت و در شرایط بحران با آمریکا با یکدیگر دیدار می‌کنند.»

به اعتقاد او، «این روند می‌تواند به ایجاد یک محور جدید چین–هند–روسیه منجر شود که این محور، ظرفیت تغییر موازنه قدرت در آسیا را هم در حوزه انرژی و تجارت و هم در عرصه امنیتی دارد. نزدیکی هند به چین، حتی اگر تاکتیکی باشد، برای واشنگتن و متحدانش یک هشدار جدی است که تکیه صرف بر دهلی به‌عنوان وزنه تعادل علیه پکن دیگر قابل اتکا نیست.» این کارشناس هشدار می‌دهد که «آسیا با شکل‌گیری تدریجی یک نظم چندقطبی مواجه است. نزدیکی چین و هند می‌تواند ابتکارهای آمریکا در منطقه را تضعیف کند و در عین حال، دست روسیه را در بحران اوکراین و تعامل با غرب بازتر نماید. بنابراین این تحولات صرفاً یک آشتی دوجانبه نیست، بلکه آغازگر تحولی بزرگ‌تر در ساختار قدرت جهانی است.»

علی بیگدلی چنین نتیجه‌گیری می‌کند که «سفر وانگ یی، وزیر خارجه چین و احتمال سفر مودی، نخست وزیر هند به چین را باید فراتر از سطح یک ترمیم روابط دوجانبه دانست. این تحولات نشانه‌ای از بازآرایی ژئوپلیتیک در قاره آسیاست؛ جایی که فشارهای آمریکا، منافع اقتصادی و ضرورت‌های امنیتی، دو رقیب دیرینه را به سمت همکاری سوق داده است. پیامدهای این روند نه تنها برای جنوب آسیا، بلکه برای نظم جهانی آینده اهمیت خواهد داشت.»