شورای راهبردی آنلاین - گفتگو: پژوهشگر امنیت منطقهای گفت: اگر امنیت خلیجفارس به حوزهای از همکاری میان دولتها تبدیل شود، بسیاری از سوءتفاهمهای سیاسی و امنیتی نیز از میان خواهد رفت.
سجاد نادری در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «تحولات پس از جنگ غزه، یکی از حساسترین مقاطع تاریخی برای منطقه خلیجفارس را رقم زده است. در این میان، روابط ایران و عربستان سعودی در مسیر تازهای قرار گرفته که ماهیت آن با گذشته کاملاً متفاوت است.»
وی تصریح کرد: «بحران غزه باعث شد دو کشور درک دقیقتری از مفهوم تهدید مشترک پیدا کنند. تهران و ریاض دریافتند که تداوم تقابل، زمینهساز نفوذ بیشتر قدرتهای فرامنطقهای، بهویژه ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، خواهد بود. از همین رو، مسیر گفتوگو و تعامل نه از سر مصلحت کوتاهمدت، بلکه با نگاه راهبردی به ثبات منطقهای دنبال میشود. تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی به ایران و سپس به قطر نگاه عربستان و سایر کشورهای حاشیه خلیجفارس را متحول کرده و به سمت نوعی همگرایی با تهران سوق داده است.»
این کارشناس افزود: «نقش چین در میانجیگری برای احیای روابط ایران و عربستان در اسفند ۱۴۰۱، نقطه عطفی در موازنه قدرت خلیجفارس بود. پکن برخلاف الگوهای غربی، بر منافع مشترک اقتصادی، ثبات انرژی و احترام متقابل به حاکمیتها تأکید کرد و از زبان قدرت نرم برای ترمیم شکافها بهره برد. این رویکرد برای هر دو کشور قابلقبول بود و موجب شد مسیر گفتوگوهای امنیتی در قالب کمیتههای مشترک دنبال شود. در نتیجه، عربستان خواستار مسیر دیپلماسی در پرونده هستهای ایران شده است و نسبت به هرگونه اقدام نظامی علیه تهران از سوی آمریکا یا رژیم اسرائیل هشدار میدهد.» نادری خاطرنشان کرد: «بحران غزه طی دو سال اخیر آزمونی عملی برای هر دو کشور بود. در شرایطی که برخی بازیگران منطقهای میکوشیدند تنشها را به خلیجفارس بکشانند، تهران و ریاض نشان دادند که رویکرد تازهای نسبت به مدیریت بحران در پیش گرفتهاند. حتی در مواضع رسانهای دو طرف نیز احتیاط و تمایل به تداوم آرامش مشاهده میشود.»
راهبرد ایران در کاهش حضور نظامی آمریکا
پژوهشگر امنیت منطقهای تأکید کرد: «یکی از ابعاد مهم تحولات اخیر، بازتعریف حضور نظامی ایالات متحده در خلیجفارس است. از نگاه ایران، ساختار امنیتی منطقه باید مبتنی بر همکاری کشورهای ساحلی باشد، نه قدرتهای بیگانه. تهران این سیاست را از طریق تقویت همکاریهای امنیتی و دیپلماتیک با همسایگان دنبال کرده است؛ درحالیکه عربستان نیز پس از تجربه تجاوز اخیر رژیم اسرائیل به قطر، به درک تازهای از ناپایداری تضمینهای امنیتی آمریکا رسیده است.» وی افزود: «ایران با اتخاذ سیاست گفتوگومحور در تعامل با کشورهای حوزه خلیجفارس تلاش کرده نشان دهد که امنیت این پهنه آبی صرفاً با مشارکت جمعی ممکن است. پیام تهران روشن است؛ امنیت خریدنی یا وارداتی نیست، بلکه باید از مسیر اعتمادسازی متقابل ساخته شود.»
نادری تصریح کرد: «پس از بحران غزه، حضور آمریکا در خلیجفارس بیش از گذشته به چالش کشیده شد. واشنگتن با استقرار ناوهای خود در منطقه، قصد نمایش قدرت داشت؛ اما این اقدام موجب نگرانی متحدانش شد، زیرا خطر سرایت درگیریها به خلیجفارس را افزایش داد. جنگ ۱۲ روزه علیه ایران نشان داد که در صورت وقوع درگیری، کل منطقه درگیر خواهد شد. ازاینرو، ایران این شرایط را فرصتی برای برجستهسازی ضرورت خروج نیروهای بیگانه و تقویت سازوکارهای بومی امنیت منطقهای میداند.» او افزود: «در کنار اقدامات سیاسی، تهران در عرصه دفاعی نیز راهبردی بازدارنده و متوازن را دنبال کرده است. هدف این راهبرد، جلوگیری از درگیری ناخواسته و ایجاد توازن میان قدرتهای منطقهای است. ایران با ترکیبی از قدرت هوشمند، دیپلماسی فعال و توسعه زیرساختهای دفاعی، در پی برقراری موازنهای پایدار در خلیجفارس است.»
نادری گفت: «افزایش گفتوگوهای چندجانبه، از جمله میان تهران – مسقط، تهران – دوحه و نشستهای مشترک با بغداد و کویت، همراه با سفر اخیر معاون وزیر خارجه به عربستان، نشانهای از شکلگیری تدریجی معماری امنیتی تازه در منطقه است؛ معماریای که نه بر پایه حضور نیروهای نظامی خارجی بلکه بر پایه اعتماد، گفتوگو و توسعه مشترک بنا شده است.»
امنیت جمعی خلیجفارس از منظر ایران
این کارشناس تأکید کرد: «مفهوم امنیت جمعی در نگاه ایران، مفهومی بومی و چندوجهی است. برخلاف مدلهای غربی که امنیت را صرفاً در چارچوب پیمانهای نظامی میجویند، در دیدگاه تهران امنیت واقعی حاصل همکاری در حوزههای مختلف بهویژه اقتصادی، فرهنگی و زیستمحیطی میان ملتهاست.» او توضیح داد: «در دوران پس از جنگ غزه، ضرورت بازتعریف این مفهوم بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. خلیجفارس نهتنها میدان رقابت قدرتها، بلکه گذرگاه حیاتی انرژی و تجارت جهانی است. هرگونه بیثباتی در آن، آثار زنجیرهای بر اقتصاد بینالملل دارد؛ بنابراین ایران بر این باور است که امنیت خلیجفارس باید با مشارکت مجدانه کشورهای ساحلی و بدون مداخله خارجی شکل گیرد.»
نادری در پایان گفت: «ایران در این چارچوب، طرحهایی مانند «ائتلاف امید» را مطرح کرده که بر همکاریهای دریایی، امدادی و زیستمحیطی تمرکز دارد. تجربه بحران غزه نشان داد که دوران وابستگی امنیتی به قدرتهای خارجی به پایان رسیده است. خلیجفارس میتواند با ابتکارات بومی در مسیر صلح و ثبات حرکت کند و ایران باتکیهبر ظرفیتهای تاریخی و دیپلماتیک خود، آماده ایفای نقش فعال در این نظم نوین منطقهای است.»
0 Comments