شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
احمد ناجی در یادداشتی که وب سایت اندیشکده کارنگی آن را منتشر کرد، نوشت: در عوض، ائتلاف سعودی به واسطه تضاد منافع اعضا، چند دسته شده و امکان پیشروی در چندین جبهه را برای حوثیها فراهم کرده است. با این حال، چطور ائتلافی با این همه برتری در بدو ورود به جنگ، با این همه موانع روبرو شده است؟
بذر اختلاف
در مارس 2015، ائتلاف سعودی عملیات نظامی علیه انصارالله (معروف به جنبش حوثی) در یمن را آغاز کرد. این ائتلاف امیدوار بود مشروعیت منصور هادی، رئیس جمهور یمن را بازگرداند که پس از تصرف صنعا توسط حوثیها به شهر جنوبی عدن فرار کرده بود. در ابتدا، مداخله ائتلاف، پیشروی حوثیها را کند کرده و آنها را از مناطق حساس جنوب یمن خارج کرد.
با این وجود، با گذشت پنج سال، دولت هادی هنوز در تبعید است. حوثیها با هدف دستگیری وی، از مناطق کوهستانی شمال به عدن پیشروی کردند. وقتی که نیروهای منصور هادی نتوانستند در مقابل حوثیها مقاومت کنند، وی از استان جنوبی مهره به عمان گریخت. اکنون جدایی طلبان با حمایت امارات کنترل عدن را در اختیار داشته و با بازگشت دولت منصور هادی به این شهر مخالفت میکنند. شرکای ائتلاف بهطور فزاینده دنبال منافع خویش بوده و نیروهای نظامی تحت کنترل منصور هادی هم پراکنده شده اند.
حوثیها از این شکاف بهره برداری کرده و مناطق گسترده استان شمالی را بار دیگر تصرف کردند و انتظار میرود که پیشروی آنها ادامه یابد. همچنین، حوثیها پشت پرده وارد مذاکره با سعودی ها، بدون مشارکت دولت منصور هادی شده اند.
راهبردهای متناقض
ائتلاف نظامی به رهبری عربستان با مشارکت ده کشور آغاز شد. با گذشت زمان، مراکش از این ائتلاف خارج شد، قطر کنار گذاشته شد و اردن و مصر هم از آن فاصله گرفتند. اختلاف با قطر، باعث تیرگی روابط امارات-عربستان با حزب اصلاح شد که یک جناح سیاسی محلی و نزدیک به اخوان المسلمین مورد حمایت قطر محسوب میشود.
اکنون امارات تنها شریک مهم ائتلاف سعودی بشمار میرود، هرچند که با راهبرد عربستان موافق نیست. برخلاف تداوم حمایت عربستان از دولت منصور هادی، امارات به ایجاد تشکیلات جدایی طلبان (شورای موقت جنوب) کمک کرده تا بازوی نظامی این کشور در روی زمین باشد.
اختلافات قدیمی و بدگمانیهای جدید
از زمان مداخله نظامی ائتلاف سعودی، اختلافات محلی در میان یمنیها تا حدودی بخاطر راهبرد این ائتلاف برای ایجاد تفرقه و کنترل آسان گروههای متنوع ضد حوثی، تغییر کرده است. دیگر، طرفین مخالف همان طرفین نخستین جنگ (حوثیها و علی عبدالله صالح، رئیس جمهور سابق، از یک طرف و دولت مورد حمایت ائتلاف سعودی از طرف دیگر) نیستند. با این حال، جبهه متفرق ائتلاف قادر به پیشروی در برابر حوثیها (گروهی نسبتا منسجم) نیست.
امارات ارتش ملی دولت منصور هادی را به رسمیت نشناخته و ادعا میکند که بسیاری از فرماندهان آن به حزب اصلاح وفادار هستند. عربستان نیز دغدغه مشابهی دارد. در حالی که امارات حمایت از ارتش هادی را متوقف کرده است اما عربستان به حمایت خود از این ارتش ادامه میدهد؛ چرا که حزب اصلاح تنها گزینه واقعی آن در روی زمین در میان گروههای ضد حوثی بشمار میرود.
دولت فلج شده یمن
قبل از مداخله ائتلاف به رهبری عربستان، تصرف صنعا توسط حوثیها ضعف دولت منصور هادی را آشکار ساخت. منصور هادی پس از ترک عمان به عربستان رفته و از آنجا چک سفید در اختیار ائتلاف قرار داده است تا اوضاع را مدیریت کنند. اما این کار حس اقتدار دولت وی را از بین برده است. در حال حاضر، بیشتر مقامات دولتی در تبعید به سر میبرند و از ائتلاف سعودی حقوق اشرافی دریافت میکنند.
گذشته از ناتوانی هادی در اداره کشور، پارلمان یمن نیز به تعطیلی کشیده شده و دیدار آوریل 2019، تنها جلسه آن در پنج سال گذشته بوده است. نهادهای دولتی نیز بدون حمایت مانده و فلج شده اند. شرکای ائتلاف به جای حمایت از این نهادهای دولتی، براساس منافع راهبردی خویش موضع میگیرند. نگرش ائتلاف سعودی به دموکراسی، نقص اصلی آن محسوب میشود. این ائتلاف، مدل حکومت سلطنتی را برای جامعه یمن تجویز کرده و برای حفظ منافع خود و دست یابی به سیاستهای خویش، به گروهها و خانوادههای اشراف یمن روی آورده است.
نشانههای ناچیز پیشرفت
در حالی که امارات سعی میکند تا با حمایت از جناحهای محلی و تنش زدایی با حوثی ها، منافع خود در جنوب یمن را حفظ کند، عربستان از طریق مذاکرات پشت پرده و آتش بس، به دنبال تعمیق روابط خود با حوثی هاست. هدف عربستان دست یابی به توافقی است که امنیت مرزهای آن را تضمین کرده و خاک آن را از حملات موشکی حوثیها محافظت کند. اگر طرفین به توافق برسند، عربستان حوثیها را به عنوان رهبران واقعی شمال یمن به رسمیت خواهد شناخت و به دولت منصور هادی پشت خواهد کرد.
نقشه ژئوپلیتیکی فعلی یمن نتایج جنگ پنج ساله را بهطور خلاصه نشان میدهد. مرزهای دریایی و زمینی توسط جناحهای مورد حمایت عربستان و امارات، نظامی شده و مناطق وسیع شهرهای مرکزی در آشوب و جنگ فرو رفته است. با توجه به اینکه عربستان به جای احیای دولت مشروع در یمن به دنبال امنیت مرزهای جنوبی خویش با یمن بوده و امارات نیز به دنبال منافع خویش است، هیچ راه حلی برای پایان بحران یمن به این زودی وجود نخواهد داشت.
0 Comments