شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
قانون فوق مشتمل بر يك ماده و متن معاهدهنامه ضميمه پس از تصويب مجلس شورايملي در جلسه روز سهشنبه 1352/4/26 در جلسه فوقالعاده روز چهارشنبه دهم مرداد ماه يكهزار و سيصد و پنجاه و دو شمسي بتصويب مجلس سنا رسيد.
رييس مجلس سنا – جعفر شريفامامي
معاهده بين ايران و افغانستان راجع به آب رود هيرمند(هلمند)
دولتين ايران و افغانستان با آرزومندي رفع دايمي كليه اسباب اختلاف در مورد آب رود هيرمند (هلمند) و به منظور (بسايقه) حفظ روابط حسنه بينالمللي و احساسات ناشي از برادري و همسايگي تصميم گرفتند معاهدهاي را باين منظور منعقد نمايند و نمايندگان ذيصلاح خويش را قرار ذيل تعيين كردند.
از جانب ايران:
امير عباس هويدا نخستوزير ايران.
از جانب افغانستان:
محمد موسي شفيع صدراعظم افغانستان.
و هر دو نماينده اعتبارنامههاي خويش را بيكديگر ارائه نموده و آنرا صحيح و معتبر شناختند و بمواد آتي موافقت نمودند.
ماده اول –در اين معاهده اصطلاحات ذيل معاني آتي را دارند:
الف – 11 دي (11 دمرغومي) – 11 جدي مطابق اول جنوري – 12 بهمن (12 دسلواغي) 12 دلو مطابق اول فبروري 10 اسفند (10 دكب)- 10 حوت مطابق اول مارچ 12 فروردين (12 دوري) – 12 حمل مطابق اول آپريل 11 ارديبهشت (11 دغوبي) – 11 ثور مطابق اول مه 11 خرداد(11 دغبرگولي) – 11 جوزا مطابق اول جون 10 تير (10 دچنگانبن) – 10 سرطان مطابق اول جولاي 10 مرداد (10 دزمري) – 10 اسد مطابق اول اگست 10 شهريور (10 دوزي) – 10 سنبله مطابق اول سپتمبر 9 مهر (9 دتله) – 9 ميزان مطابق اول اكتوبر 10 آبان (10 دلرم) – 10 عقرب مطابق اولنوامبر 10 آذر (10 دليندي) 10 قوس مطابق اول دسمبر ميباشد.
در سالهاي كبيسه تفاوت يكروز بموجب تقويم هجري شمسي رعايت ميشود.
ب –يك «سال آب» مدتي است از اول اكتوبر الي ختم سپتمبر سال مابعد.
ج – يك «سال نورمال آب» عبارت از سالي است كه مجموع جريان آب از اول اكتبر تا ختم سپتمبر سال مابعد در موضع دستگاه آبشناسي دهراود بررود هيرمند (هلمند) بالاتر از مدخل بندكجكي چهار ميليون و پانصد (پنجصد) و نود هزار ايكرفيت(4590000 ايكرفيت) (5661/715 ميليون مترمكعب) اندازهگيري و محاسبه شده است. مقادير جريان ماهانه سال نورمال در پروتوكول شمارۂ يك منضمه اين معاهده ذكر گرديده است.
د – دستگاه آبشناسي دهراود صرفاً به عنوان (محضا بحيث) شاخص محاسبه جريان – باين منظور كه آيا آن جريان يك سال نورمال را تشكيلميدهد يا نميدهد (ني) – شناخته شده است.
ماده دوم – مجموع مقدار آبي كه از رود هيرمند (هلمند) در سال نورمال آب و يا سال مافوق نورمال از طرف افغانستان بايران تحويل داده ميشود منحصر است بمتوسط (اوسط) جريان 22 متر مكعب در ثانيه طبق جدول شماره ده «راپور كميسيون دلتاي هلمند» مورخ 28 فبروري 1951 مطابق تقسيمات ماهانهاي كه در ستون 2 جدول مندرج ماده سوم اين معاهده ذكر شده و يك مقدار اضافي متوسط (اوسط) جريان 4 متر مكعب در ثانيه متناسب به تقسيمات ماهانه مشمول ستون 2 كه در ستون 3 جدول مندرج در ماده سوم توضيح گرديده و بسايقه حسن نيت و علائق برادرانه از طرف افغانستان بايران تحويل داده ميشود.
ماده سوم
الف – در ظرف ماههاي سال نورمال آب يا سال مافوق نورمال آب مقادير معينه آب از رود هيرمند(هلمند) كه در ماده دوم اين معاهده تشريح و تعيين گرديده طبق ستون 4 جدول آتي در بستر رود هيرمند (هلمند) در مواضع ذيل از طرف افغانستان بايران تحويل داده ميشود.
| 1 | 2 | 3 | 4 |
| ماه | تقسيمات متوسط (اوسط) جريان آب بمتر مكعب در ثانيه باساس 22 متر مكعب در ثانيه-«كميسيون دلتاي هلمند» | تقسيمات متوسط (اوسط) جريان آب بمتر مكعب در ثانيه باساس 4 متر مكعب در ثانيه«حسن نيت» | تقسيمات متوسط (اوسط) جريان آب بمتر مكعب در ثانيه باساس مجموع ستون2و3اين جدول يعني 26 متر مكعب در ثانيه |
| اكتوبر نوامبر دسمبر جنوري فبروري مارچ اپريل مي جون جولاي اگست سپتمبر |
4/23 10/75 19/48 29/35 66/12 61/90 26/30 7/64 16/71 11/61 7/93 1/96 |
0/77 1/97 3/56 5/32 12/04 11/23 4/81 1/39 3/02 2/11 1/44 0/34 |
5/00 12/72 23/04 34/67 78/16 73/13 31/11 9/03 19/73 13/72 9/37 2/32 |
مواضع تحويلدهي قرار ذيلاند:
1 – در موضعي كه خط سرحد رود سيستان را قطع ميكند.
2 – در دو موضع ديگر بين پايه سرحدي پنجاه و يك و پنجاه و دو كه در خلال مدت سه ماه بعد از انفاذ اين معاهده توسط كميساران طرفين با تثبيت فاصله و سمت هر يك از آن دو موضع از يكي از پايههاي سرحدي مذكور در جائي كه خط سرحد در بستر رود هيرمند (هلمند) واقع گرديده تعيينميگردد.
تعيين آن دو موضع بعد از تصويب دولتين (حكومتين) نافذ شمرده ميشود.
ب – طرفين در مواضعي كه در فقره الف اين ماده تذكار يافته تأسيسات مشترك و مناسب كه شرائط آن مورد قبول طرفين باشد احداث (اعمار) و آلاتلازمه در آن نصب مينمايند تا مقادير معينه آب مندرج مواد ين معاهده بصورت مؤثر و دقيق مطابق با احكام اين معاهده اندازهگيري و تحويل شود.
ماده چهارم – در سالهائي كه در اثر حوادث اقليمي مقدار جريان آب از سال نورمال آب كمتر باشد و ارقام اندازهگيري دستگاه آبشناسي دهراود جريانمربوط بماههاي قبل ماه مورد بحث را نسبت بماههاي مشابه سال نورمال آب مقداري كمتري نشان دهد ارقام مندرج در ستون 4 جدول مادۂ سوم بتناسبي كه در جريان واقعي ماههاي ماقبل همان سال آب (در اين صورت جريان ماه مارچ ماقبل الي ماه مورد بحث) با ماههاي مشابه يك سال نورمالآب دارد براي ماههاي آينده همان سال آب تعديل مييابد و مقادير تعديل شده در مواضع مندرج در مادۂ سوم بايران تحويل داده ميشود.
هر گاه در ظرف يكي از ماههاي آينده بعد از ماه مورد بحث دستگاه آبشناسي دهراود مقدار آبي برابر يا مازاد بر آب ماه مشابه سال نورمال را نشان دهد آب موردبحث طبق ستون 4 جدول ماده سوم تحويل ميشوند
ماده پنجم – افغانستان موافقت دارد اقدامي نكند كه ايران را از حقابه آن از آب رود هيرمند (هلمند) كه مطابق احكام مندرج مواد دوم و سوم و چهارماين معاهده تثبيت و محدود شده است بعضاً يا كلاً محروم سازد. افغانستان با حفظ تمام حقوق بر باقي آب رود هيرمند (هلمند) هر طوري كه خواسته باشد از آن استفاده مينمايد و آن را به مصرف ميرساند. ايران هيچگونه ادعائي بر آب هيرمند (هلمند) بيشتر از مقاديري كه طبق اين معاهده تثبيت شده است ندارد – حتي اگر مقادير آب بيشتر در دلتاي سفلايهيرمند (هلمند) ميسر هم باشد و مورد استفاده ايران هم بتواند قرار گيرد.
ماده ششم – افغانستان اقدامي نخواهد كرد كه حقابه ايران براي زراعت به طور كلي نامناسب شود يا بمواد شيميائي حاصله از فاضل آب صنايع بحدي آلوده شود كه با آخرين روشهاي فني معمول قابل تصفيه نبوده استعمال آب براي ضروريات مدني ناممكن و مضر گردد.
ماده هفتم – هر نوع ابنيه فني مشترك كه احداث (اعمار) آن بمنظور استحكام بستر رود در مواضعي كه خط سرحد در بستر رود هيرمند (هلمند) واقعگرديده لازم ديده شود بعد از موافقت طرفين بر شرائط و مشخصات آن ميتواند احداث گردد.
ماده هشتم – هر يك از طرفين يك نفر كميسار و يك نفر معاون كميسار از بين اتباع خود تعيين خواهد نمود تا در اجراي احكام اين معاهده از جانب دولت خود نمايندگي كند. حوزه صلاحيت و وظايف اين كميسارها در پروتوكول شماره يك ضميمه اين معاهده گرديده است.
ماده نهم – در صورت بروز اختلاف در تعبير يا اجراي (تطبيق) مواد اين معاهده طرفين اولا از طريق مذاكرات ديپلوماتيك – ثانيا از طريق صرف مساعي جميله مرجع ثالث براي حل اختلاف سعي خواهند كرد و در حالي كه اين دو مرتبه بنتيجه نرسد اختلاف مذكور بر اساس مورد مندرج در پروتوكولشماره 2 ضميمه اين معاهده بحكميت محول ميشود.
ماده دهم -ايران و افغانستان قبول دارند كه اين معاهده بيانگر (ممثل) موافقت كامل و دائمي دولتين ميباشد و احكام اين معاهده صرفاً (محض) درداخل حدود محتويات آن اعتبار دارد و تابع هيچ (يك) اصل (پرنسيب) يا سابقه (پرسندنت) موجود يا آينده نميباشد.
ماده يازدهم – هر گاه خشكسال مدهش يا بروز فورسماژور (حالات مجبره) رسيدن آب را به دلتاي هيرمند ( هلمند) موقتاً ناممكن سازد كميساران طرفين فوراً بمشوره پرداخته طرح (پلان) عاجل لازمه را بمنظور رفع مشكلات وارده يا تخفيف آن تهيه و بدولتين (حكومتين) مربوطه خويش پيشنهاد مينمايند.
ماده دوازدهم – اين معاهده از تاريخي نافذ ميگردد كه اسناد مصدقه پس از طي مراحل قانوني آن بين دولتين مبادله شود.
اين معاهده به زبانهاي فارسي (دري) – پشتو (پستو) و انگليسي هر يك در دو نسخه تنظيم گرديده و داراي اعتبار مساوي ميباشند در موقع صرف مساعي جميله مرجع ثالث و رجوع بحكميت بمتن انگليسي مراجعه ميشود.
در شهر كابل بتاريخ بيست و دوم اسفند (حوت) 1351 هجري شمسي مطابق سيزدهم مارس 1973 ميلادي امضاء و منعقد گرديد.
از جانب ايران-اميرعباس هويدا- نخستوزير ايران
از جانب افغانستان -محمد موسي شفيق- صدراعظم افغانستان
پروتوكول شماره يك
درباره صلاحيت و وظائف كميساران ضميمه معاهده ايران و افغانستان راجع به آب رود هيرمند ( هلمند)
ماده اول – مقصد از معاهده در اين پروتوكول معاهدۂ ايران و افغانستان راجع به آب رود هيرمند(هلمند) كه بتاريخ 22 اسفند 1351 بين دولتين بامضاء رسيدهميباشد.
ماده دوم – هر يك از طرفين معاهده از اتباع خود يكنفر كميسار و يكنفر معاون كميسار تعيين مينمايد. كميسار و معاون وي در اجراي (تطبيق)احكام معاهده راجع بتحويل آن مقدار از آب هيرمند (هلمند) بايران كه در معاهدۂ تعيين گرديده از دولت (حكومت) خود نمايندگي ميكند.
ماده سوم – الف – كميسارها از بين مأمورين عاليرتبه منصوب ميشوند.
ب – هر يك از كميساران ميتواند در اجراي وظايف خويش از خدمات دو نفر مشاور كه از تبعه مملكت خودش باشد استفاده نمايد.
ج – تأمين هزينه (مصارف) كميساران – معاونين و مشاورين بعهده دولتهاي (حكومات) متبوعهشان ميباشد
ماده چهارم – كميساران در كليه مسائل ناشي از اجراي اين پروتوكول نماينده دولت خود ميباشند و در امور مربوط باين پروتوكول بين دولتين بعنوان(بحيث مأمورين ارتباط اجراي وظيفه مينمايند).
ماده پنجم – در سالهائيكه بر حسب شرح مادۂ چهارم معاهده مقدار جريان آب كمتر از سال نورمال آب باشد و كميسار جانب ايراني راجع به جريان آب بالاتر از مدخل بند كجكي بر هيرمند (هلمند) در دستگاه آبشناسي دهراود طالب معلومات گردد جانب افغاني ارقام مربوطه را كه توسط آن دستگاه ثبت شده است به دسترس وي ميگذارد. در اثر تقاضاي كميسار ايراني كميسار افغاني راپور ماهانه جريان آب را كه در دستگاه دهراود ثبت گرديده است بويارائه ميدارد. در صورت تقاضاي كميسار ايراني كميسار افغاني با وي همكاري خواهد نمود تا جريان آب را در دستگاه دهراود مشاهده و اندازهگيرينمايد.
تبصره – جدول تقسيمات جريان ماهانه سال نورمال آب قرار ذيل است:
| اكتوبر | 1542000 | ايكرفيت |
| نوامبر | 172000 | ايكرفيت |
| دسمبر | 176000 | ايكرفيت |
| جنوري | 178000 | ايكرفيت |
| فبروري | 208000 | ايكرفيت |
| مارچ | 597000 | ايكرفيت |
| اپريل | 1158000 | ايكرفيت |
| مي | 1033000 | ايكرفيت |
| جون | 441000 | ايكرفيت |
| جولاي | 211000 | ايكرفيت |
| اگست | 137000 | ايكرفيت |
| سپتمبر | 125000 | ايكرفيت |
| مجموع | 4590000 | ايكرفيت |
ماده ششم – كميساران ايراني و افغاني در مواضع تحويلدهي مندرج ماده سوم معاهده در مورد اندازهگيري و تحويلدهي آب مطابق احكام معاهده ومواد اين پروتوكول مشتركاً اقدام مينمايند.
ماده هفتم – كميساران ايراني و افغاني «كميته مشترك كميساران» را تشكيل ميدهند كه منبعد بنام « كميته مشترك» ياد ميشود – اين كميته بمنظورحل و فصل سريع مسائل ناشي از اجراي وظايفي كه بموجب اين پروتوكول بعهده آنها محول گرديده سعي خود را بكار خواهد برد و تصاميم آن در حدود صلاحيت آن لازمالاجرا خواهد بود.
ماده هشتم – كميته مشترك جلسات عادي خويش را در اوقات معينه كه توسط آن كميته تعيين ميگردد داير مينمايد. در حالات عاجل هر يك ازكميساران ميتواند داير شدن جلسه مخصوص كميته مشترك را تقاضا نمايد. كميته مشترك جلسات عادي خود را در كابل يا زرنج افغانستان يا در تهران يا زابل ايران هر يك كه مورد موافقت آن قرار گيرد داير ميسازد.
جلسه مخصوص كميته در محلي از محلات متذكره فوق كه در درخواست جلسه مذكور از آن نام برده شده است داير ميگردد.
ماده نهم – كميساران گزارش فعاليتهاي سال آب ماقبل كميته مشترك بدولتهاي (حكومتهاي) مربوطه خويش قبل از اول نوامبر هر سال تسليم مينمايند. كميساران ميتوانند در هر موقع ديگريكه مناسب بدانند گزارشهاي ديگري در داخل حدود وظايفشان كه در اين پروتوكول تعيين شده بدولتهاي(حكومتهاي) مربوطه خويش تسليم نمايند.
ماده دهم –
الف – هر يك از طرفين هيئتي را تحت رياست وزير مسئول (متكفل) امور استفاده از آب تعيين مينمايد. مجموع هيأتين دو طرف«كميتهوزراء» را تشكيل ميدهد.
ب – كميته وزراء در اثر تقاضاي يكي از دولتين (حكومتين) جلسه خود را داير ميكند. كميته وزراء صلاحيت دارد تا بحل مشكلاتي كه از اجراي(تطبيق) اين پروتوكول بروز نمايد بپردازد. كميته مشترك باجراي تصميمهاي (تطبيق فيصلههاي) كميته وزراء مكلف ميباشد.
ج – در حالات عاجل يا حينيكه اعضاي كميته مشترك نتوانند بموافقه برسند هر يك از كميساران ميتواند از دولت(حكومت) خود بخواهد تا دايرشدن جلسه كميتة وزراء را تقاضا نمايد.
د – كميته مشترك و كميته وزراء طرزالعمل جلسات مربوط خود را وضع مينمايند.
ماده يازدهم – در صورت عدم موافقت كميته وزراء طرفين كميته بدولتهاي) بحكومتهاي) متبوعهشان راپور ارائه خواهند نمود تا از مجرايدپلوماسي بين دولتين (حكومتين) راه حلي جستجو شود.
تصميمي كه (فيصلهايكه) از طرف كميتهها و يا از مجراي دپلوماسي صورت ميگيرد بايد در داخل حدود اين معاهده و اين پروتوكول بوده با هيچ حكم ازاحكام آن تناقض نداشته باشد. تصاميمي را كه آنها اتخاذ مي نمايند و هر اقدامي كه از جانب آنها بعمل ميآيد بهيچوجه سابقه (پرسدنت) ايرا بوجود نمي آورد.
ماده دوازدهم – هر گونه تعديل، تغيير يا تجديد نظري كه با موافقت طرفين معاهده در اين پروتوكول وارد شود بهيچ وجه بر معاهده يا پروتوكول شماره 2منضمه تأثير ندارد.
ماده سيزدهم – اين پروتوكول جزء لايتجزاي معاهده بين ايران و افغانستان راجع به آب رود هيرمند (هلمند) كه در شهر كابل 22 اسفند 1351 امضاء گرديده مي باشد و از تاريخ انفاذ معاهده مرعيالاجراء است.
اين پروتوكول بزبانهاي فارسي (دري) – پشتو (پستو) و انگليسي هر يك در دو نسخه تنظيم گرديد و داراي اعتبار مساوي ميباشند. در موقع صرف مساعي جميله مرجع ثالث و رجوع بحكميت به متن انگليسي مراجعه ميشود.
در شهر كابل بتاريخ بيست و دوم اسفند (حوت) 1351 هجري شمسي مطابق سيزدهم مارس 1973 ميلادي امضاء گرديد.
از جانب ايران-اميرعباس هويدا- نخستوزير
از جانب افغانستان- محمد موسي شفيق – صدراعظم
پروتوكول شماره 2
درباره حكميت
ضميمه معاهده ايران و افغانستان راجع به آب رودخانه هيرمند ( هلمند )
ماده اول – مقصد از معاهده در اين پروتوكول معاهده ايران و افغانستان راجع به آب رود هيرمند(هلمند) كه بتاريخ 22 اسفند 1351 بين دولتين بامضاءرسيده است ميباشد.
ماده دوم – در صورت بروز اختلاف در تعبير يا اجرا (تطبيق) مواد معاهده در حاليكه بموجب ماده نهم آن مذاكرات دپلوماتيك يا بعداً صرف مساعي جميله مرجع ثالث بحل اختلاف انجام نيابد اختلاف بحكميت محول خواهد گرديد.
ماده سوم – در صورتيكه يكي از طرفين معاهده بعد از طي مراحل دوگانه مندرج ماده دوم اين پروتوكول ارجاع اختلاف را بحكميت لازم بيند – طرف مذكور با توضيح نقطه يا نقاط معينه مورد اختلاف اولا درخواست تشكيل هيأت حكميت (دريافت حقائق) را طبق محتويات مادة چهارم اين پروتوكول وثانياً در صورت لزوم تشكيل ديوان حكميت را مطابق محتويات ماده پنجم اين پروتوكول بوسيله يادداشت دپلوماتيك باطلاع طرف ديگر ميرساند.
ماده چهارم – نمايندههاي طرفين در ظرف سه ماه بعد از وصول يادداشت دپلوماتيك كه در مادة سوم اين پروتوكول تذكار يافته جلسه داير و براي حصول موافقت راجع به تركيب هيأت حكميت (دريافت حقائق) و طرزالعملي كه هيأت مذكور از آن پيروي نمايد سعي ميورزند. در صورتيكه چنين هيأتي بوجود آيد و نتيجهگيري و توصيههاي آن مورد موافقت دولتين قرار گيرد موضوع حل شده پنداشته ميشود.
ماده پنجم – در صورتيكه طرفين باساس ماده چهارم اين پروتوكول درباره نتيجهگيري و توصيههاي هيأت حكميت (دريافت حقائق) به موافقت نرسند نقطه يا نقاط اختلاف بديوان حكميتي كه از سه عضو تركيب يافته و تشكيل آن قرار آتي صورت ميگيرد تقديم خواهد شد:
الف – هر يك از طرفين يكنفر از اتباع خود را بعنوان حكم تعيين مينمايد.
ب – حكم سوم كه رئيس ديوان حكميت ميباشد در ظرف سه ماه بعد از تعيين اعضائي كه باساس فقره الف اين ماده صورت ميگيرد بموافقت طرفين تعيين ميشود. در صورتيكه حكم سوم در ظرف سه ماه انتخاب نگردد طرفين يا يكي از طرفين از دبير كل (سرمنشي) سازمان ملل متحد تقاضامينمايد تا حكم سوم را تعيين كند. رئيس ديوان حكميت كه بموجب فقره ب هذا انتخاب ميشود از ميان اتباع كشوري خواهد بود كه با افغانستان وايران مناسبات دوستانه داشته ولي با هيچيك از اين دو كشور داراي منافع مشترك نباشد.
ج – ديوان حكميت باتفاق نظر طرفين براي اجراي امور خويش طرزالعمل لازم و مؤثر كه با احكام معاهده و پروتوكول شماره يك و اين پروتوكول موافقباشد وضع مي كند و در اجراي امور محوله مطابق بمعاهده و در داخل حدود آن سعي مييورزد.
د ديوان حكميت يك نسخه رأي (فيصلهنامه) صادره خويش را كه بدلايل كتبي تأييد شده باشد بدسترس طرفين ميگذارد.
ه – رأي (فيصله) صادره ديوان حكميت قطعي و لازمالاجرا است.
ماده ششم – هر گاه عضوي از اعضاي هيئت حكميت (دريافت حقائق) مندرج مادة چهارم يا ديوان حكميت مندرج ماده پنجم اين پروتوكول نظر بدليلي از وظيفه بازماند به ترتيبي كه وي قبلا تعيين يا انتخاب شده بود تعويض ميگردد. در آن صورت جلسات بعدي زماني دوباره داير ميگردد كه عضوجديدالانتصاب يا جديدالانتخاب موقع و وقت لازمه براي آشنايي كامل با همه گزارشات كه قبل از تعيين يا انتخابش صورت گرفته يافته باشد.
ماده هفتم – هزينههاي (مصارف) هر حكم از جانب دولتي كه حكم تعيين نموده پرداخته ميشود و هزينههاي (مصارف) حكم سوم را طرفين مساويانه ميپردازند.
ماده هشتم – هر گونه تعديل، تغيير يا تجديد نظري كه در اين پروتوكول (با موافقت طرفين معاهده) وارد شود بهيچوجه بر معاهده يا پروتوكول شمارهيك منضمه تأثيري ندارد.
ماده نهم – اين پروتوكول جزء لايتجزاي معاهده بين ايران و افغانستان راجع به آب هيرمند (هلمند) كه در شهر كابل بتاريخ 22 اسفند (حوت) 1351 امضاءگرديده ميباشد و از تاريخ انفاذ معاهده مرعيالاجراء است.
اين پروتوكول به زبان هاي فارسي (دري) – پشتو(پستو) و انگليسي هر يك در دو نسخه تنظيم گرديده و داراي اعتبار مساوي مي باشند. در موقع صرف مساعي جميله مرجع ثالث و رجوع به حكميت به متن انگليسي مراجعه مي شود.
در شهر كابل بتاريخ بيست و دوم اسفند (حوت) 1351 هجري شمسي مطابق با 13 مارس 1973 ميلادي امضاء گرديد.
از جانب ايران - اميرعباس هويدا - نخستوزير
از جانب افغانستان – محمد موسي شفيق – صدراعظم
معاهده فوق مشتمل بر يك مقدمه و دوازده ماده و دو پروتكل ضميمه منضم به قانون راجع به آب رود هيرمند بين دولت شاهنشاهي ايران و دولتافغانستان ميباشد.
رئيس مجلس سنا – جعفر شريفامامي
منبع: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات – معاونت حقوقی ریاست جمهوری
0 Comments