مایکل کوگلمن و سروجان پالکار در یادداشتی که در وب‌سایت اندیشکده «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشتند: پس از آنکه یک شهروند هندی در فرودگاه شانگهای به دلیل ذکر ایالت «آروناچال پرادش» به عنوان ایالت محل تولدش، به مدت 18 ساعت بازداشت شد، وزارت امور خارجه هند به اتباع هندی که از طریق چین سفر می‌کنند، هشدار داد که احتیاط لازم را رعایت کنند و از مقامات چینی خواست اطمینان دهند که هندی‌ها مورد هدف گزینشی، بازداشت خودسرانه یا آزار و اذیت قرار نخواهند گرفت. چین ادعای مالکیت آروناچال پرادش را دارد و آن را “تبت جنوبی” می‌نامد. مقامات چینی به این شهروند هندی گفتند که گذرنامه‌اش نامعتبر است و او چینی است، نه هندی.

از زمان حمله چین به این ایالت که منجر به جنگ ۱۹۶۲ شد، آروناچال پرادش منبع دائمی تنش‌های دوجانبه چین و هند بوده است. وزارت امور خارجه هند بعد از رویداد اخیر تاکید کرد که آروناچال پرادش “بخشی جدایی‌ناپذیر” از هند است و انکار طرف چینی این واقعیت انکارناپذیر را تغییر نخواهد داد.

یک تنش‌زدایی ظریف

هند و چین در اکتبر ۲۰۲۴ قراردادی را برای از سرگیری گشت‌های مرزی در منطقه‌ای که در سال ۲۰۲۰ درگیری مرگباری رخ داده بود امضا کردند. این توافق، اقدامی اعتمادساز بود که مجموعه‌ای از اقدامات آشتی‌جویانه را آغاز کرد.

نارندرا مودی، نخست وزیر هند، در ماه اوت به چین سفر کرد تا در یک اجلاس منطقه‌ای شرکت و با شی جین پینگ، رئیس جمهور چین، ملاقات کند. احتمالاً توافق مرزی قبلی فضای دیپلماتیک و سیاسی لازم برای انجام این سفر را فراهم کرده بود. اما تنش‌های فزاینده دهلی با دولت ترامپ انگیزه بیشتری برای انجام این سفر به مودی داد. سیاست‌های اخیر واشنگتن نیز انگیزه قوی فراهم کرد تا دهلی گسترش مشارکت تجاری با پکن را بررسی کند.

در ماه اکتبر، پروازهای مستقیم بین هند و چین پس از یک تعلیق پنج ساله از سر گرفته شد. سرکنسول چین در کلکته نیز اخیرا در سرمقاله‌ای برای روزنامه «ایندین اکسپرس» درباره پتانسیل همکاری دوجانبه نوشت.

عوامل پایدار تنش

هند و چین در برخی مسائل، از جمله تهدید تروریسم و حمایت از نظم بین‌المللی چندقطبی، اتفاق نظر دارند. هر دو عضو سازمان‌هایی مانند بریکس و شانگهای هستند که هدفشان مقابله با غرب است.

اما در نهایت، آنها رقیبند، قادر به آشتی کامل نیستند و تمایلی هم به آن ندارند. دو کشور یک مرز ناهموار ۲۱۰۰ مایلی مشترک دارند که در امتداد آن، پنجاه هزار مایل مربع یعنی منطقه‌ای تقریباً در ابعاد یونان مورد مناقشه است. در برهه‌ای که روابط هند و پاکستان پرتنش‌تر از دهه‌های گذشته است، چین اتحاد عمیقی با پاکستان ایجاد کرده است. در عین حال، هند نیز میزبان دالایی لاما، رهبر معنوی تبت است که چین او را یک جدایی‌طلب خطرناک می‌داند. هند همچنین در حال تعمیق روابط با تایوان است که پکن آن را یک استان یاغی می‌خواند.

در عین حال دهلی نو از تصمیم قبلی خود برای کاهش محدودیت‌های سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جدید چین در هند که پس از درگیری مرزی سال ۲۰۲۰ متوقف شده بود، عقب نشینی کرده است. وزیر بازرگانی هند در ماه آوریل اظهار کرد که این آزادسازی اقتصادی رخ نمی‌دهد. اگرچه بحث‌هایی در مورد یک مشارکت تجاری قوی وجود دارد، اما تنش‌ها، به ویژه در مورد خدمات مالی، فناوری مالی و داروسازی چین به دلیل نگرانی‌های مربوط به امنیت داده‌ها، همچنان پابرجاست. این امر منجر به وضع قوانین امنیتی سختگیرانه برای فناوری چینی در بازار دوربین‌های مداربسته شده است. با وجود این مسائل، فناوری مصرفی چینی همچنان در هند رواج دارد، به طوری که از 10 برند برتر گوشی‌های هوشمند، هشت برند چینی هستند و فعالیت تولیدکننده خودروهای برقی BYD در هند به سرعت در حال گسترش است.

سیاست هند در قبال چین

رویکرد هند در روابطش با چین نباید به عنوان آشتی تعبیر شود. با وجود یک سال تعاملات نسبتاً صمیمانه، هند همچنان چین را به عنوان یک رقیب می‌بیند و توافق‌های اخیر با کانادا و استرالیا برای مقابله با نفوذ چین در فناوری گواه آن است. هند همچنین به مشارکت چهارجانبه با آمریکا، ژاپن و استرالیا، با هدف مقابله با چین در ایندوپاسیفیک متعهد است و برای مقابله با تجاوز چین، به کشورهای منطقه سلاح عرضه کرده است.

یک لحظه مهم در سیاست خارجی هند، سفر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، در ماه دسامبر بود. همکاری دیرینه هند با روسیه اکنون به دلیل جنگ در اوکراین، که مسکو را به پکن نزدیک‌تر کرده، تحت فشار قرار گرفته است. این وضعیتی است که هند به دنبال اجتناب از آن است.

در روزهای اولیه دولت دوم ترامپ، تحلیلگران هندی‌ در گفتگو با یکی از نویسندگان این یادداشت، درباره احتمال تلاش دولت ترامپ برای نوعی تفاهم با چین ابراز نگرانی کردند. در نگاه اول، این نگرانی عجیب بود، زیرا خود هند برای کاهش تنش‌ با پکن تلاش می‌کرد. اما آنچه این تحلیلگران واقعاً نگران آن بودند این بود که آمریکا ممکن است آشتی با چین را به طور جدی در نظر بگیرد، به این معنی که برای پایان دادن به رقابت آمریکا با پکن و ایجاد یک رابطه دوستانه تصمیم بگیرد و این چیزی است که برای هند روی میز قرار ندارد.

در نهایت، هند برای کاهش خطرات مرزی و به طور کلی‌ برای پایدارتر کردن روابط، به سمت کاهش تنش‌ها با چین حرکت کرده است. این اقدامات در زمانی انجام می‌شود که این کشور (با توجه به تنش با پاکستان و آمریکا) به سختی می‌تواند بحرانی دیگر را با پکن تحمل کند. این اساساً یک راهبرد حفاظتی برای کمک به هند به منظور عبور از یک لحظه ژئوپلیتیک آشفته است. نباید آن را با یک آشتی تمام عیار با پکن اشتباه گرفت.

اینجا درسی برای روابط آمریکا و هند وجود دارد. مشخص نیست که ترامپ در آستانه یا در طول سفر برنامه‌ریزی شده خود به پکن در آوریل آینده، برای آشتی با چین تلاش خواهد کرد یا خیر. اما اگر به دنبال آشتی با چین نباشد، منطق راهبردی برای مشارکت آمریکا و هند یعنی تمایل مشترک برای مقابله با چین، دست نخورده باقی خواهد ماند و اگر دو کشور بتوانند از تنش‌های فعلی خود عبور کنند، به بهبود روابط دوجانبه کمک خواهد کرد.