کلسی داونپورت، در تحلیلی که انجمن آمریکایی کنترل تسلیحات آن را منتشر کرد، نوشت: علیرغم پایبندی ایران به توافق هسته ای، ممکن است ترامپ در ضرب الاجل 90 روزه بعدی، گواهی دال بر تایید پایبندی ایران به این توافق را به گنگره ارسال نکند. ترامپ در مصاحبه با وال استریت ژورنال در 25 ژوئیه پیش بینی کرده بود که در گزارش بعدی وی به کنگره که در ماه اکتبر خواهد بود، پایبندی ایران به برجام تائید نخواهد شد. او در این مصاحبه تاکید کرد که « اگر دست من بود، 180 روز پیش عدم پایبندی آنها را اعلام می‌کردم.».

عدم ارسال این گواهی باعث آغاز فرایندی خواهد شد که به کنگره امکان می دهد تا جدول تحریم های فوری لغو شده در توافق هسته ای را مجددا علیه ایران اعمال کند. این اقدامات، در نبود مدارک معتبر دال بر عدم پایبندی ایران، نقض تعهدات آمریکا محسوب شده و به ایران فرصت می دهد تا این بدعهدی آمریکا را به عنوان دلیلی موجه برای شروع مجدد فعالیت هسته ای ممنوعه خود معرفی کند. همچنین، اگر اقدام ترامپ بدعهدی قلمداد شود، بعید است که متحدان اروپایی از تحریم های آمریکا حمایت کنند. این موضوع تاثیرگذاری اقتصادی بر ایران را کاهش خواهد داد و منبع جدیدی به تنش های فراآتلانتیک خواهد افزود.

لزوم صدور گواهی 90 روزه و فرایند فوری برگشت تحریم ها، که در قانون بازنگری توافق هسته ای ایران  2015 بر آن تصریح شده است، گزینه بازنگری در برجام را در اختیار کنگره قرار می دهد. این قانون، از الزامات توافق هسته ای چند جانبه، موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، نبوده است که مذاکرات آن بین ایران و کشورهای 1+5 (چین، فرانسه، آلمان، روسیه، انگلستان و آمریکا) انجام شد.

با این حال، دامنه این گواهی از توافق هسته ای فراتر می رود. علاوه بر تعیین اینکه ایران به توافق هسته ای پایبند بوده و گامی در جهت پیشبرد برنامه تسلیحات هسته ای برنداشته است، این گواهی شامل ارزیابی های ذهنی نیز می باشد، از جمله تایید اینکه تداوم اجرای این توافق در راستای منافع امنیت ملی آمریکا است یا نه و دیگر اینکه لغو تحریم ها علیه ایران متناسب با کاهش فعالیت های هسته ای این کشور بوده است یا خیر؟

در نتیجه، حتی اگر ایران به همه تعهدات خود در برجام نیز عمل کند، بازهم ترامپ می تواند از صدور این گواهی خودداری کند.

در 17ژوئیه یعنی در آخرین ضرب الاجل ارائه شده برای صدور گواهی، ظاهرا ترامپ به همراه تعدادی از اعضای کابینه خود، از جمله جیمز ماتیس، وزیر دفاع، رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه، و اچ آر مک مستر، مشاور ریاست امنیت ملی، ترغیب شد تا این گواهی را صادر کند. وزارت امور خارجه در بیانیه خود در 18 ژوئیه در مورد صدور این گواهی اظهار داشت که «فارغ از موضوع توافق هسته ای، فعالیت های شرورانه مستمر ایران باعث تخریب همکاری های سازنده در صلح و امنیت منطقه ای و بین المللی می شود که انتظار می رفت این توافق فراهم کند.»

از اظهارات ترامپ در مصاحبه با وال استریت ژورنال مشخص بود که تردید وی در صدور گواهینامه در ضرب الاجل 90روزه بعدی بر این ادعا استوار اخواهد بود که ایران دیگر به تعهدات خود پایبند نیست یا اینکه توافق هسته ای دیگر در راستای منافع امنیت ملی آمریکا نمی باشد.

دولت ترامپ به سختی می تواند سند قانع کننده ای ارائه کند که براساس آن ایران نتوانسته است به تعهدات هسته ای خود پایبند باشد مگر اینکه شرایط مربوط به عملکرد ایران تا قبل از 15 اکتبر تغییر کند. در ماه ژوئیه، دستگاه اطلاعاتی آمریکا و شرکای این کشور در 1+5 ، به این نتیجه رسیدند که ایران به تعهدات خود عمل می کند.

ژنرال پل سلوا، معاون رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در 18 ژوئیه به کمیته خدمات مسلح مجلس سنا گفت که «بر اساس مدارکی که به دستگاه اطلاعاتی ارائه شده است، به نظر می رسد که ایران به قوانین مقرر در برجام پایبند بوده است». فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا و مذاکره کننده ارشد کشورهای 5 + 1 نیز در 14 ژوئیه اظهار داشت که شش گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی تایید می کنند که ایران به تعهدات خود عمل کرده است.

صرف نظر از اینکه ترامپ، ادعای عدم پایبندی ایران، یا به خطر افتادن امنیت ملی آمریکا را مبنای خودداری از صدور گواهی قرار دهد، مهلت 60 روزه راه را به روی کنگره خواهد گشود تا مجددا به اعمال تحریم هایی علیه ایران بپردازد که براساس توافق هسته ای لغو شده بودند.

علاوه براین، کنگره در ماه ژوئیه تحریم های جدیدی تصویب کرد که ایران را بخاطر برنامه آزمایش موشک های بالستیک، حمایت این کشور از تروریسم و نقض حقوق بشر، مورد هدف قرار می دهد. تحریم های کنگره، که با امضای ترامپ در دوم آگوست به قانون تبدیل شد، ناقض توافق هسته ای نیست، هرچند که ایران این اقدامات را نقض «روح» این توافق قلمداد می کند.

با این حال، اگر کنگره به دنبال اعمال مجدد تحریم هایی باشد که در توافق هسته ای لغو شده اند، ایران احتمالا آمریکا را به نقض این توافق متهم کرده و می تواند محدودیت های اعمال شده بر برنامه هسته ای خود را تغییر داده یا نادیده بگیرد. متن توافق هسته ای تصریح می کند که ایران می تواند اعمال مجدد یا بازگشت تحریم های لغو شده را به عنوان «دلیلی برای توقف انجام تعهدات خود»  بصورت کلی یا جزئی قلمداد کند.

مقامات ایران تاکید کرده اند که تهران بدون توجه به تحریم های آمریکا همچنان به اجرای توافق ادامه خواهد داد. اما حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، گفته است، اگر مقامات آمریکا خواهان «بازگشت» به میز مذاکرات برای توافقی جدید هستند (همانطور که ترامپ خواهان آن است)، ایران در عرض «چند ساعت یا چند روز» به «شرایط بسیار بهتر» از زمان شروع مذاکرات هسته ای دست خواهد یافت.

ایران در سال 2015 قانونی تصویب کرد که براساس آن، تهران می تواند در صورت نقض توافق هسته ای توسط طرف دیگر، غنی سازی اورانیوم را تا حد 20 درصد اورانیوم 235 از سر گیرد، که در مقایسه با سقف  3.6 درصدی مقرر در توافق هسته ای، به سطح نظامی نزدیک تر است. تا پیش از انجام توافق هسته ای، ایران، اورانیوم با غنای 20 درصد را تولید می کرد، اما توافق موقت نوامبر 2014 باعث توقف غنی سازی در همان سطح و اندازه شد و ذخیره موجود اورانیوم غنی شده 20 درصدی ایران نیز به اکسید تبدیل شد.                                  

علی اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، در 22 آگوست تصریح کرد که اگر آمریکا از توافق خارج شود، ایران می تواند فعالیت هسته ای خود را از سر گیرد. وی اظهار کرد که ایران می تواند در عرض چهار تا پنج روز غنی سازی 20 درصدی اورانیوم 235 را آغاز کند.

با در نظر گرفتن مزایای این توافق، و با توجه به سرعتی که ایران می تواند برخی از فعالیت های هسته ای خود را از سر گیرد، یکی از مسئولان کشورهای اروپایی که در مذاکرات شرکت کرده بود، در 21 آگوست در مصاحبه با نشریه “آرمز کنترل تودی” اظهار داشت که خودداری از صدور گواهی به هر علتی غیر از عدم پایبندی محرز ایران، بیانگر «حماقت» آمریکاست. وی گفت که حتی در صورت عدم پایبندی ایران، مکانیسم هایی، مانند کمسیون مشترک، برای حل مناقشات و مسائل مربوط به اجرای توافق هسته ای وجود دارد و این کمسیون «توانایی خود را در حل نگرانی ها نشان داده است».

این کمسیون مشترک متشکل از کشورهای 1+5 مذاکره کننده در توافق هسته ای، اتحادیه اروپا و ایران است. هر یک از اعضا می توانند نگرانی های خود را ابراز کرده و از مکانیسم حل مناقشه برای پیگیری و حل موضوع استفاده کنند.  این مقام اروپایی تصریح کرد که اگر دولت ترامپ دغدغه ای دارد، باید آن را «قبل از اقدام کنگره به اعمال مجدد تحریم ها»، در کمسیون مشترک بررسی و حل و فصل کند.

همچنین، این مقام اروپایی اظهار کرد که واشنگتن نباید تصور کند که اتحادیه اروپا «از بازگشت تحریم ها استقبال می کند» بلکه حتی در برابر اعمال مجدد تحریم هایی که قراردادها و فرصت های تجاری آینده با ایران را تهدید می کند، اقداماتی برای حفاظت از کسب و کار اروپا انجام خواهد داد.