شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
ابتکار جاده ابریشم جدید مشتمل بر مسیر خشکی (کمربند) و مسیر دریایی (راه) است. مسیر خشکی از چین شروع شده و با گذر از آسیای مرکزی به قلب اروپا میرسد. همچنین کمربند جاده ابریشم چهار منطقه آسیای مرکزی، آسیای غربی، آسیای جنوبی و شبهجزیره عرب را به هم وصل میکند. راه دریایی ابریشم نیز عمدتاً مشتمل بر کریدورهای اقتصادی چین-پاکستان، بنگلادش-چین-هند- میانمار است.
هدف نهایی ابتکار یک کمربند-یک راه ساختن جامعهای با سرنوشت مشترک برای بشریت است که بهعنوان یک سیستم جهانی جدید از وابستگیهای متقابل اقتصادی، سیاسی و امنیتی با چین در مرکز تعریف میشود. به همین دلیل رهبران چین یک کمربند-یک راه را بهعنوان استراتژی ملی با عناصر اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک توصیف میکنند.
ابتکار یک کمربند-یک راه در سال 2021
مشارکت و سرمایهگذاری مالی چین در کشورهای ابتکار یک کمربند-یک راه در سال 2021 میلادی 59.5 میلیارد دلار بوده که نسبت به سال قبل آن 1.6 درصد کاهش داشته، از این مشارکت حدود 13.9 میلیارد دلار از طریق سرمایهگذاری و 45.6 میلیارد دلار از طریق انعقاد قراردادهای مختلف بوده است؛ همچنین سرمایهگذاری چین در کشورهای خارج از این طرح 73 درصد نسبت سال 2020 رشد داشته و 35.58 میلیارد دلار بوده است.
دادههای آماری بیانگر این امر است که کشورهای آسیایی بیشترین سهم را از این طرح داشتهاند (حدود 35 درصد در سال 2021)، بااینحال کشورهای آفریقایی و خاورمیانه سهم بزرگی از مشارکت چین را به خود اختصاص دادهاند (از 8 درصد در سال 2020 به حدود 38 درصد در سال 2021)؛ علاوه بر این سرمایهگذاری در کشورهای اروپایی نسبت به 6 ماه نخست سال 2020، 84 درصد کاهش یافته است؛ این سرمایهگذاری در کشورهای عربی و خاورمیانه نسبت به سال 2020 حدود 360 درصد افزایش یافته است.
کشور عراق بزرگترین ذینفع از این طرح اقتصادی است؛ این کشور در رتبه اول قرارداد ساختوساز و تأمین مالی سرمایهگذاری از جانب چین قرار دارد (10.5 میلیارد دلار در سال 2021).
چالشهای پیشبرد ابتکار یک کمربند-یک راه
بزرگترین چالش این ابر پروژه اقتصادی چین ناامنی و تنش در نظام بینالملل است، بهعنوانمثال اوکراین یک موقعیت کلیدی در این طرح دارد. در تاریخ 6 ژوئن سال 2020 چین و اوکراین یک توافقنامه دولتی را برای گسترش همکاری مشترک در توسعه زیرساختها امضا کردند. اوکراین یکی از مهمترین شرکای تجاری چین در اروپا بوده که در سالهای اخیر تحت عنوان پروژه یک کمربند-یک راه، چین سرمایهگذاریهای عظیم اقتصادی را در بندرها و زیرساختهای حملونقل آن انجام داده است.
گروه کافکو، غول کسبوکار کشاورزی چین 50 میلیون دلار درماریوپول، شهری در استان دونتسک که تحت تسلط مخالفان دولت مرکزی است سرمایهگذاری کردهاند. بحران اوکراین و رابطه متزلزل روسیه، بلاروس و اتحادیه اروپا در آینده باعث کند شدن روند سرمایهگذاری و یا پیشرفت اهداف برنامهریزیشده چین در شرق اروپا خواهد شد.
علاوه بر آن افزایش نارضایتیهای سازمانهای زیستمحیطی ملی و بینالمللی موجب شده شرکتهای چینی استانداردهای محیط زیستی دقیقتر و سختگیرانهتری برای پروژههای زیرساختی تعریف کنند.
همچنین برخی از سیاستمداران و اقتصاددانان چین را متهم میکنند که با استفاده از تله بدهی سعی در گرفتن امتیاز و تسلط بر مناطق راهبردی کشورهای مختلف را دارد، برای مثال برخی کارشناسان معتقدند چین با استفاده از تله بدهی بندر هامبانتوتای سریلانکا را برای 99 سال اجاره کرده است.
سخن پایانی
ابتکار یک کمربند-یک راه چین اگرچه طرحی اقتصادی است، اما اجرای چنین طرحی، نفوذ راهبردی چین را در مناطق مختلف جهان گسترش خواهد داد، علاوه بر این چین با وابستگی متقابل اقتصادی و افزایش حجم تجارت خود با تمام کشورهای جهان باعث شده که در آینده کشورهای مختلف نتوانند، منافع اقتصادی خود با چین را نادیده بگیرد و بر فرض درگیری چین و آمریکا از آمریکا حمایت کنند.
سلام متشکر